Wieża wyciągowa szybu Prezydent – żelbetowa wieża szybowa z 1932 lub 1933 roku w Chorzowie, wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego, służyła kopalni węgla kamiennego do lat 90. XX wieku; od 2010 atrakcja turystyczna – jeden z punktów na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego wraz z sąsiadującym kompleksem Sztygarka; w 2014 roku otwarto na wieży taras widokowy. Obiekt stanowi jeden z symboli przemysłu Chorzowa i jest najcenniejszą zachowaną pamiątką górnictwa w tym mieście.
Historia Szyb Jacek III (Wielki Jacek), późniejszy szyb Prezydent Mościcki budowano w latach 1929–1933 na potrzeby kopalni Święty Jacek na południe od szybu Jacek II, w Polu Wschodnim () Kopalni Węgla Kamiennego Król. Szyb osiągnął głębokość 234 metrów, sięgnął pokładów 501, 504 i 507; szacowano, że będzie można wydobyć dzięki niemu 30 mln ton węgla. Przy głębieniu szybu natknięto się na stare wyrobiska, w tym na pustkę o wysokości 6 metrów w pokładzie 507, która była efektem wybrania węgla w 1875 roku, wypełniono tę przestrzeń płynną podsadzką. Koszt głębienia i obudowy szybu wraz z podsadzką wyniósł 594 548 zł. Była to największa inwestycja Kopalni Węgla Kamiennego Król w dwudziestoleciu międzywojennym, finansowała ją polsko-francuska spółka Skarboferm.
Wieża wyciągowa do obsługi tego szybu została wzniesiona w 1933 roku (według rejestru zabytków w 1932 roku). Zaprojektował ją katowicki inżynier Ryszard Heileman. Wieża ta była wówczas jedną z najnowocześniejszych tego typu konstrukcji w Europie. Na cześć prezydenta Polski Ignacego Mościckiego szyb został przemianowany na Prezydent (Prezydent Mościcki) w 1937 roku, a 15 lutego 1937 roku cała kopalnia została nazwana Prezydent Mościcki. Wieża służyła Kopalnii Węgla Kamiennego Prezydent, a po połączeniu tejże w 1972 roku z KWK Polska Kopalni Węgla Kamiennego Polska, następnie KWK Polska-Wirek . Działalność górnicza trwała w tym rejonie do 1993 roku, w tymże roku zamknięto też KWK Polska. Wieża była nieużytkowana od lat 90. XX wieku, a szyb został zlikwidowany poprzez zasypanie.
24 października 2008 roku wieża została wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego (nr rej. A/228/08). Wieża była odnawiana w 2009 roku. Teren wokół niej został poddany rewitalizacji w latach 2011–2012; pośrodku terenu rekreacyjnego o powierzchni 3,65 ha znajduje się wieża. Udostępniono ją do zwiedzania jako punkt widokowy w 2014 roku, projekt jej adaptacji na wieżę widokową wykonała Pracownia Architektoniczna Qbik. W 2010 roku wieża razem z sąsiadującym kompleksem pokopalnianych zabudowań Sztygarka została włączona do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Kolejne prace remontowe, które wiązały się m.in. z uzupełnianiem żelbetowej konstrukcji oraz odmalowaniem i nowym oświetleniem zostały zakończone w 2021 roku, koszt wyniósł blisko 700 tys. zł.
Architektura i wyposażenie Wieża znajduje się przy ulicach Tadeusza Kościuszki i Piotra Skargi, w dawnym rejonie Prezydent KWK Polska. Jest to żelbetowa konstrukcja zastrzałowa o wysokości 42,5 m. Na jej głowicy zostały umieszczone równolegle dwa koła linowe o średnicy 5,5 m. Maszyna wyciągowa była wyposażona w elektryczny silnik asynchroniczny zasilany napięciem 6kV, o 490 obrotach na minutę i mocy 850/2100 kW. Poruszał on skipami o pojemności 10 ton, pozwalało to na wydobycie od 500 do 530 ton węgla na godzinę a dziennie do 5200 ton, co dawało dużo większą wydajność niż praca szybów Święta Barbara (2850 ton) czy Wyzwolenie I (800 ton) (zob. Kopalnia Węgla Kamiennego Barbara-Wyzwolenie). Do skipu trafiał urobek z wozów przesypywany na podszybiu do dwóch zbiorników po 5 ton każdy, które były opróżniane od spodu (system firmy Skip-Comp. AG Essen) na podszybiu za pomocą wywrotów. Do wieży przylegał budynek sortowni, wyburzony w 1996 roku. Na platformę widokową, która znajduje się na wysokości 34 metrów prowadzi 201 schodów.
Ciekawostki W przyległym kompleksem Sztygarka odbył się m.in. Zimowy Zlot Wikimedian w 2006 roku.
Galeria
Przypisy
Chorzów Chorzów Kategoria:Zabytki nieruchome w Chorzowie Kategoria:Zabytkowe kopalnie w Polsce