Jewgienij Anatoljewicz Karpow (; ur. 19 lutego 1921 we wsi Kozackie w guberni kijowskiej, zm. 25 maja 1990 w Moskwie) – radziecki lekarz wojskowy, specjalista w dziedzinie medycyny lotniczej i kosmicznej, generał major służby medycznej, pierwszy szef Centrum Wyszkolenia Kosmonautów. Był jednym z organizatorów pierwszego radzieckiego oddziału kosmonautów i kierował centrum w okresie przygotowań do lotu Jurija Gagarina na statku Wostok 1.
Życiorys Karpow urodził się 19 lutego 1921 r. we wsi Kozackie w guberni kijowskiej, na terenie dzisiejszego rejonu zwinogródzkiego w obwodzie czerkaskim na Ukrainie. Jego ojciec był lekarzem, a matka śpiewaczką. Po ukończeniu szkoły w Kijowie w 1938 r. rozpoczął naukę w Wojskowej Akademii Medycznej im. S.M. Kirowa w Leningradzie.
W czasie II wojny światowej przebywał w oblężonym Leningradzie jako student akademii wojskowo-medycznej. W 1942 r. ukończył akademię z wyróżnieniem i otrzymał przydział do jednostki lotniczej. Następnie służył w lotnictwie dalekiego zasięgu, początkowo jako starszy lekarz pułku lotniczego, a później jako szef służby medycznej dywizji lotniczej.
Po wojnie kontynuował służbę w strukturach związanych z medycyną lotniczą. Od 1947 r. pracował w instytucjach zajmujących się badaniami nad bezpieczeństwem lotów, wpływem czynników lotniczych na organizm człowieka oraz medycznym zabezpieczeniem załóg lotniczych. Według Muzeum-Zapowiednika im. J.A. Gagarina po wojnie służył w Instytucie Medycyny Lotniczej i Kosmicznej Sił Powietrznych, zajmując się m.in. problemami bezpieczeństwa lotów na samolotach odrzutowych.
Centrum szkolenia kosmonautów 24 lutego 1960 r. pułkownik służby medycznej Karpow został mianowany pierwszym szefem Centrum Wyszkolenia Kosmonautów Sił Powietrznych. Zadanie obejmowało jednocześnie tworzenie samego centrum, rozwijanie programu przygotowania kosmonautów oraz udział w wyborze miejsca dla przyszłego Zwiozdnego gorodka.
Karpow uczestniczył w selekcji pierwszych kandydatów na kosmonautów oraz w tworzeniu metod ich przygotowania do lotów kosmicznych. Parlamentska Gazieta opisywała go jako twórcę Centrum Wyszkolenia Kosmonautów i pierwszego dowódcę pierwszego oddziału kosmonautów, tzw. „legendarnej dwudziestki”.
W 1961 r. Karpow brał udział w pracach komisji, która wyłoniła Jurija Gagarina jako pierwszego kosmonautę, a Giermana Titowa jako jego dublera. 10 kwietnia 1961 r. uczestniczył w posiedzeniu Państwowej Komisji, na którym ostatecznie zatwierdzono tę decyzję.
Według relacji Muzeum-Zapowiednika im. J.A. Gagarina Karpow pomagał Gagarinowi przy zakładaniu skafandra przed startem misji Wostok 1. Zauważył wówczas brak oznaczenia państwowego na hełmie kosmonauty i miał własnoręcznie nanieść na nim czerwony napis „СССР”.
Karpow kierował Centrum Wyszkolenia Kosmonautów do 1963 r.. W 1961 r., za udział w zabezpieczeniu pierwszego załogowego lotu kosmicznego, został odznaczony Orderem Lenina.
Dalsza działalność W 1963 r. Karpow wrócił do Instytutu Medycyny Lotniczej i Kosmicznej, gdzie został zastępcą szefa instytutu. Zajmował się badaniami w zakresie medycznego zabezpieczenia lotów oraz problematyką stanu funkcjonalnego członków załóg lotniczych.
W 1966 r. otrzymał stopień generała majora służby medycznej. Od 1973 r. kierował filią medycyny lotniczej Państwowego Naukowo-Badawczego Instytutu Lotnictwa Cywilnego, gdzie uczestniczył m.in. w pracach nad zautomatyzowanym, wielokanałowym systemem przedlotnej kontroli medycznej załóg lotniczych. W 1978 r. przeszedł w stan spoczynku.
Karpow zmarł 25 maja 1990 r. w Moskwie i został pochowany na Cmentarzu Kuncewskim.
Odznaczenia Został odznaczony m.in.:
Orderem Lenina, Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy, dwukrotnie Orderem Czerwonej Gwiazdy, Medalem „Za zasługi bojowe”, Medalem „Za obronę Leningradu”, Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”.
Zobacz też Centrum Wyszkolenia Kosmonautów im. J. Gagarina Zwiozdnyj gorodok Jurij Gagarin Wostok 1 Medycyna kosmiczna
Przypisy
Bibliografia История отечественной космической медицины, red. I.B. Uszakow, W.S. Biednienko, G.P. Stupakow i in., Moskwa–Woroneż 2001, ISBN 5-9273-0097-9.
Linki zewnętrzne Biogram Jewgienija Karpowa na stronie Muzeum-Zapowiednika im. J.A. Gagarina
Kategoria:Radzieccy lekarze wojskowi Kategoria:Radzieccy generałowie majorowie Kategoria:Radzieccy żołnierze II wojny światowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zasługi bojowe” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Kuncewskim w Moskwie Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Zmarli w 1990