Ludwik Stawski (żołnierz)

Ludwik Józef Stawski (ur. 23 sierpnia 1894 r. w Krakowie, zm. 20 lipca 1940 r. w Potoku) – legionista, żołnierz, nafciarz.

Życiorys Urodzony 23 sierpnia 1894 r. w podkrakowskim Podgórzu w rodzinie Ludwika i Marii Stawskich, dzieciństwo spędził w bardzo dobrych warunkach. Ojciec, Ludwik senior prowadził dobrze prosperującą restaurację przy ul. Lwowskiej 29. Ludwik Józef Stawski mieszkał wraz z rodziną w kamienicy przy podgórskim Rynku pod numerem 3, dziś już nieistniejącej. Był najmłodszym z dzieci Stawskich. Pierwsze imię otrzymał po ojcu, drugie po dziadku i zapewne także po patronie podgórskiej parafii św. Józefie. W młodości należał do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, w którym krystalizowała się jego patriotyczna postawahttps://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/legiony/88874,Ludwik-Jozef-Stawski-Legionista-zolnierz-WP-nafciarz.html.

Przebieg służby w czasie I Wojny Światowej Gdy wybuchła I Wojna Światowa Stawski miał ukończone sześć klas gimnazjum oraz kurs praktyki wiertniczej w kopalni nafty w Borysławiu odbyty w 1912 r. W chwili wcielenia, 16 (lub 14) sierpnia 1914 r., miał dwadzieścia lat.

Wcielono go do 6. kompanii 2. pułku piechoty. Na przełomie września i października 1914 r. 6. kompanię pod dowództwem Władysława Petrykiewicza, razem z pozostałymi oddziałami, z których formowano 2. pułk, przerzucono z Krakowa na Węgry. Polacy mieli walczyć z dywizjami kozaków kaukaskich, które przedarłszy się przez Karpaty i atakowały ludność cywilną komitatu Marmaros Sziget. Legioniści wraz z oddziałami węgierskiego pospolitego ruszenia, tzw. grupą gen. Attemsa, walczyli z oddziałami rosyjskiej konnicy. Działania te, prowadzone od 6 do 11 października 1914 r., doprowadziły do wyparcia wroga oraz zahamowania masowej ucieczki ludności cywilnej z północnych Węgier. Młody Stawski zdobywał w tych walkach swoje pierwsze doświadczenia bojowe.

Później, brał udział w ciężkich bojach toczonych przez legionistów w Karpatach, już na terenie Galicji. Pod Rafajłową, Zieloną, Nadwórną i Mołotkowem. W styczniu 1915 r. przeniesiono go do kompanii zwanej huculską, formowanej od grudnia 1914 r. Stawski, otrzymawszy nominację na kaprala. Przeszedł z huculską kompanią ciężkie walki m.in. pod Tłumaczem, Kołomyją, Stanisławowem i pod Czerniowcami nad Prutem. Huculi świetnie sprawdzali się w walce, zwłaszcza w służbie patrolowej i na ubezpieczeniach. Niestety z powodu niechęci czynników austriackich nie udało się władzom legionowym w pełni wykorzystać potencjału mobilizacyjnego ludności huculskiej

12 maja 1915 r., w czasie walk nad Prutem, dowódca kompanii por. Klimecki dostał się do rosyjskiej niewoli. Oddział prawdopodobnie przestał wtedy ostatecznie istnieć jako odrębna jednostka. Stawskiego trzy dni później przydzielono do 2. szwadronu kawalerii legionowej, pod dowództwem rotmistrza Zbigniewa Dunin-Wąsowicza. Złożywszy przysługujący mu w kompanii huculskiej stopień kaprala, zaczynał jako ułan chcąc współpracować z rotmistrzem.

Stawski w szeregach 2. szwadronu przeszedł kampanię besarabską i wołyńską 1915 r. Awansowano go na patrolowego. 25 marca 1916 r. trafił do sztabu 2. Pułku Ułanów, gdzie prawdopodobnie służył jako łącznik, względnie członek ochrony.

Po rozwiązaniu Legionów przez państwa centralne i utworzeniu Polskiego Korpusu Posiłkowego, Stawski został skierowany do żandarmerii otrzymując stopień tytularnego kaprala. Służy tam pod dowództwem rtm. Okułowicza aż do 15 lutego 1918 r., gdy polskie oddziały – dotychczas wierne Austriakom – zbuntowały się na wieść o krzywdzących Polskę porozumieniach brzeskich zawartych przez państwa centralne z Ukraińcami. Stawski został ujęty w czasie przedzierania się przez linię frontu pod Rarańczą, gdy parto na wschód próbując połączyć się z polskimi formacjami w armii rosyjskiej. Aresztowano go i internowano. Podobny los spotkał jego kolegów, gdyż polska żandarmeria, znajdując się dość daleko od linii frontu, nie zdołała się przebić i została otoczona przez wojska dotychczasowego protektora. Stawski trafił do obozu internowania w Saldobosz na Węgrzech. Wcielono go bezpośrednio do ck armii i odesłano na front włoski. W sierpniu 1918 r. zdezerterował w Udine i podążył do Warszawy. Tam zaciągnął się do istniejącej jeszcze Polskiej Siły Zbrojnej. Służył w niej do rozpadnięcia się monarchii austro-węgierskiej.

4 listopada 1918 r. wcielono go jako ochotnika do Żandarmerii Wojskowej przy Dowództwie Okręgu Generalnego Kraków. 3 lutego 1919 r. został przeniesiony do Ekspozytury Żandarmerii Polowej w Białymstoku. Jako żandarm brał udział w walkach z bolszewikami. Uczestniczył m.in. w odwrocie polskich wojsk spod Bobrujska, gdzie został kontuzjowany. Gwałtowny podmuch powietrza po eksplozji spowodował u niego paraliż lewej strony ciała, który ustąpił dopiero po zabiegach rehabilitacyjnych.

Po zawieszeniu broni, w październiku 1920 r. oddział, w którym służył stacjonował na linii demarkacyjnej w rejonie miejscowości Stołpce na Nowogródczyźnie. Później przeniesiony został do Baranowicz. 1 kwietnia 1921 r., już po podpisaniu traktatu pokojowego, Stawskiego w uznaniu zasług mianowano podoficerem zawodowym w stopniu wachmistrza. Dawało mu to podstawy do pozostania w wojsku na stałe, jednak 6 lutego 1922 r., już w okresie demobilizacji, został na własną prośbę bezterminowo urlopowany, przechodząc do cywila. Za udział w walkach Stawski otrzymał natomiast od państwa nadział ziemi, z czego jednak nie skorzystał. Wrócił do pracy w górnictwie naftowymhttps://5kow.pl.tl/Bohaterowie-Krakowskiej-Niepodleg%26%23322%3Bej.htm.

Życie prywatne

23 listopada 1929 r. ożenił się z młodszą o osiem lat Karoliną Czoch. Ślub odbył się w Bieczu, gdzie przyrodni brat żony, Andrzej Piękoś, prowadził restaurację. Małżeństwo mieszkało początkowo w budynku należącym do kopalni nafty w miejscowości Potok kolo Krosna. Później Stawscy przeprowadzili się do domu rodziców Karoliny w tej samej miejscowości. Mieli córkę Izabelę. W domu tym Ludwik prowadził niewielki punkt sprzedaży wyrobów tytoniowych, tzw. trafikę, dającą dodatkowe źródło dochodu. W swej podstawowej pracy doszedł do funkcji dozorcy ruchu i kierownika kopalni nafty w miejscowości Potok. Przed wybuchem wojny w 1939 r. kierował magazynem rafinerii w Jedliczu. Po przejściu do cywila Stawski uczestniczył czynnie w działalności kombatanckiej. Brał udział w życiu Związku Legionistów w Borysławiu, a później w Krośnie. W końcu, osiadłszy się na stałe w Potoku, założył wspólnie z Ablewiczem koło związku byłych legionistów w Jedliczu. 8 sierpnia 1926 r. uczestniczył w V zjeździe dawnych legionistów w Kielcach, a 11 listopada 1928 r. był członkiem krośnieńskiej delegacji Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny, uczestniczącej w uroczystościach w Warszawie. Zmarł 20 lipca 1940 r. na suchoty wynikłe z przeziębienia grypy. Pochowano go na cmentarzu w Jedliczuhttps://krakow.ipn.gov.pl/pl4/nauka-i-edukacja/edukacja-1/przystanek-historia/122111,Ludwik-Jozef-Stawski-Legionista-zolnierz-WP-nafciarz.html.

Ordery i odznaczenia Zarządzeniem Prezydenta RP z 17 września 1932 r. został odznaczony Krzyżem Niepodległości, zaś 15 listopada 1933 r. została mu przyznana Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych z lat 1914-1921, przysługująca w związku z pobytem w 1918 r. w obozie internowania w Saldoboszhttps://inwentarz.ipn.gov.pl/node/3007503.

Przypisy

Kategoria:Legiony Polskie 1914–1918 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Ludzie związani z Krakowem Kategoria:Ludzie związani z Potokiem (województwo podkarpackie) Kategoria:Ludzie związani z Jedliczem Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1940