Panalbańska Federacja Vatra () – organizacja społeczno-polityczna albańskiej diaspory w Stanach Zjednoczonych, założona w 1912 w Bostonie.
Początki działalności Pierwsze spotkanie przedstawicieli lokalnych społeczności albańskich w Stanach Zjednoczonych odbyło się w grudniu 1911 w Bostonie, z udziałem działaczy organizacji Besa-besen – Faika Konicy, Fana Noliego, Kristo Floqiego, Marko Adamsa i Paskala Aleksiego. W toku kolejnych spotkań dopracowano szczegóły projektu utworzenia organizacji albańskiej diaspory w Stanach Zjednoczonych. Oficjalnie organizacja taka powstała 28 kwietnia 1912, jednocząc działające wcześniej lokalne organizacje Albańczyków. Na pierwszym posiedzeniu powołano do życia tymczasowy zarząd, na czele którego stanął Fan Noli. Organem Vatry miało być pismo Dielli, którym kierował Kristo Kirka. W czerwcu 1912 organizacja została zarejestrowana w stanie Massachusetts. Do 1919 powstało 70 oddziałów Vatry. Organizacja zajmowała się promocją kultury albańskiej, wspieraniem albańskich studentów i integracją imigrantów z Albanii. Vatra prowadziła także działalność wydawniczą.
Działalność polityczna Vatry Szczególnie intensywny okres działalności organizacji przypadł na okres po I wojnie światowej. Przedstawiciele Vatry wyjechali do Europy, aby prowadzić działalność dyplomatyczną na rzecz odradzającego się państwa albańskiego i finansować działania pro-albańskie. Aktywność międzynarodową organizacji dokumentowano w piśmie Dielli, redagowanym przez Kostandina Chekreziego. W czasie obrad Paryskiej Konferencji Pokojowej, działacze Vatry byli obecni w czasie obrad, ale także próbowali wpływać na decyzje delegacji amerykańskiej. Przedstawiciele Vatry: Mihal Turtulli i Mehmet Konitsa wzięli aktywny udział w negocjacjach ze stroną włoską, dotyczącymi powołania rządu w Durrës, a także zaangażowali się w przygotowania do kongresu działaczy narodowych w Lushnje. Vatra uczestniczyła także w działaniach na rzecz uzyskania statusu autokefalicznego przez Albański Kościół Prawosławny. Przyjęta w 1920 ordynacja wyborcza do parlamentu gwarantowała przedstawicielowi Vatry miejsce w parlamencie. W początkach lat 20. część wiodących działaczy Vatry (Fan Noli, Faik Konica) przeniosła się do Albanii, angażując się aktywnie w działalność polityczną odrodzonego państwa. Po przejęciu władzy przez Ahmeda Zogu w grudniu 1924, większość z nich powróciła do Stanów Zjednoczonych. W czasie II wojny światowej, kiedy Albania pozostawała pod okupacją - początkowo włoską, a od 1943 niemiecką, działacze Vatry podejmowali próby kontaktu z amerykańskimi dyplomatami, aby ich przekonać do zachowania po wojnie niepodległości państwa albańskiego. Mimo niechęci do króla Zoga I, to w nim działacze Vatry upatrywali przyszłego władcę Albanii.
Okres po 1945 roku Po śmierci Fana Noliego, prezesem Vatry został Agim Karagjozi. W okresie dyktatury komunistycznej w Albanii, Vatra koncentrowała się na przekazywaniu informacji o sytuacji w Albanii a także w Kosowie. Od lat 70. XX wieku głównym obszarem zainteresowania organizacji stała się promocja kultury albańskiej. W latach 90. XX wieku siedziba organizacji została przeniesiona do nowojorskiego Bronxu, a jej działalność ma ograniczony, lokalny charakter. W 2026 kierownictwo Vatry rozpoczęło realizację projektu budowy nowej siedziby organizacji, w której znajdą swoje miejsce archiwum, muzeum, biblioteka i sale konferencyjne.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Albania w XX wieku Kategoria:Albańczycy pochodzenia amerykańskiego Kategoria:Stowarzyszenia mniejszości narodowych Kategoria:Organizacje społeczne