Bitwa pod Poison Spring, znana również jako masakra pod Poison Spring – bitwa stoczona 18 kwietnia 1864 roku w hrabstwie Ouachita w stanie Arkansas w ramach ekspedycji Camden podczas wojny secesyjnej. Oddziały Unii pod dowództwem generała majora wyruszyły z Little Rock, aby wesprzeć działania generała majora Nathaniela Banksa nad rzeką Red River w kierunku Shreveport w Luizjanie. Celem Steele’a było również dotarcie do Shreveport, a jego żołnierze zajęli miasto Camden. Po klęsce Banksa w bitwach pod Mansfield i Pleasant Hill Steele został odcięty w Arkansas. 17 kwietnia, z powodu braku zapasów, Steele wysłał oddział pod dowództwem pułkownika , aby pozyskać 5000 buszli kukurydzy, która według doniesień znajdowała się w okolicy.

Kawaleria Konfederatów pod dowództwem i zaatakowała oddział zaopatrzeniowy. Żołnierze Marmaduke’a zajęli pozycje na wschód od drogi prowadzącej z powrotem Camden, natomiast oddziały Maxeya zaatakowały od południa. Pierwsze dwa ataki Konfederatów zakończyły się niepowodzeniem, ale trzeci przełamał linię Unii. Oddział Williamsa został rozbity, tracąc tabor oraz cztery działa. Afroamerykańscy żołnierze z zostali zmasakrowani i okaleczeni podczas walk i po ich zakończeniu. Bitwa pod Poison Spring jest uznawana za najgorszą masakrę w historii stanu Arkansas. Klęska pod Poison Spring oraz kolejna porażka w bitwie pod Marks’ Mills tydzień później skłoniły Steele’a do wycofania się do Little Rock. W bitwie pod Jenkins’ Ferry, która miała miejsce 30 kwietnia, żołnierze z zamordowali żołnierzy Konfederacji w odwecie za masakrę pod Poison Spring. Park stanowy , wchodzący w skład National Historic Landmark , obejmuje część pola bitwy.

Geneza Na początku 1864 roku zwycięstwo Konfederacji w wojnie secesyjnej wydawało się mało prawdopodobne. Jej sytuacja w Arkansas była szczególnie trudna. Wojska Unii zajęły stolicę stanu, Little Rock, i sprawowały przynajmniej symboliczną kontrolę nad północną częścią stanu na północ od rzeki Arkansas. Konfederackie siły polityczne i wojskowe wycofały się do południowo-zachodniej części stanu. W marcu marynarka wojenna i armia Unii rozpoczęły wspólną operację wzdłuż rzeki Red River, znaną jako kampania na Red River. Głównym celem wojskowym kampanii było zdobycie Shreveport w Luizjanie, by rozproszyć siły Konfederacji w tym regionie. Miała też cele polityczne (ustanowienie prounijnego rządu w Luizjanie) i gospodarcze (przejęcie konfederackiej bawełny). Siłami lądowymi dowodził generał major Nathaniel P. Banks, a operacjami morskimi kontradmirał David Dixon Porter.

Aby wesprzeć tę operację, oddziały Unii pod dowództwem generała majora otrzymały rozkaz marszu na południe z Little Rock do Shreveport w ramach operacji znanej jako ekspedycja Camden. Steele sprzeciwiał się udziałowi w tej części kampanii z powodu złego stanu dróg w okolicy, przez którą musieliby maszerować jego żołnierze, a także niedoboru żywności w tym regionie. Obawiał się również działań partyzanckich oraz zagrożenia dla własnych linii zaopatrzenia. W ekspedycji Camden brały udział dwie kolumny wojsk Unii, które rozpoczęły kampanię niezależnie od siebie, a połączyły się w trakcie marszu: Steele wyruszył z Little Rock, natomiast generał brygady z Fort Smith. Oddziałami Konfederacji przeciwstawiającymi się ekspedycji Camden dowodził generał major Sterling Price. Piechotę Price’a przeniesiono do Luizjany, aby powstrzymać natarcie Banksa. W rezultacie pod jego dowództwem pozostało jedynie 3200 kawalerzystów.

Steele opuścił Little Rock 23 marca i dotarł do Arkadelphii 29 marca. Miał tam połączyć siły z Thayerem, lecz kolumna Thayera została opóźniona, więc Steele kontynuował marsz 1 kwietnia. Dowiedziawszy się, że Camden jest ufortyfikowane, Steele postanowił wykonać demonstracyjny marsz na Washington (nową stolicę Konfederacji w Arkansas), by wywabić Konfederatów z Camden, co umożliwiłoby zdobycie miasta. Z powodu braku zapasów żołnierze Unii otrzymywali połowę racji żywnościowych, a w niektórych rejonach brakowało wody pitnej, ponieważ konfederaccy partyzanci zanieczyszczali studnie martwymi zwierzętami. Kawaleria Price’a opóźniała marsz Steele’a. Konfederacki dowódca dał się zwieść demonstracji i przeniósł swoje oddziały z Camden w rejon Prairie D’Ane, gdzie otrzymał posiłki w postaci dwóch kolejnych brygad kawalerii – jednej złożonej z Teksańczyków i drugiej z Czoktawów. 9 kwietnia kolumna Thayera połączyła się z siłami Steele’a; w ciągu następnych kilku dni doszło do serii starć między obiema stronami, określanych łącznie jako bitwa pod Prairie D’Ane. Połączone wojska Unii wyruszyły w kierunku Camden 12 kwietnia i dotarły do miasta trzy dni później.

Preludium 8 kwietnia Banks poniósł klęskę w bitwie pod Mansfield. Następnego dnia, po starciu w bitwie pod Pleasant Hill, Banks postanowił przerwać ofensywę i wycofać się. W Camden Steele borykał się z poważnymi problemami zaopatrzeniowymi – brakowało żywności zarówno dla żołnierzy, jak i dla zwierząt jucznych. Choć nie otrzymał oficjalnych informacji o klęsce Banksa, do Camden dotarły pogłoski o porażce wojsk Unii, co skomplikowało sytuację Steele’a. Racje żywnościowe żołnierzy Unii zmniejszono do jednej czwartej standardowej wielkości z powodu braku żywności. Kawaleria Price’a operowała w rejonie Camden. Ze względu na przewagę liczebną wojsk Unii Price unikał bezpośredniego ataku, oczekując na okazję do uderzenia na wysyłane z miasta patrole i oddziały zaopatrzeniowe. Siły Konfederacji składały się z trzech niepełnych dywizji kawalerii, dowodzonych przez generałów brygady , i . Dywizja Maxeya liczyła około 1500 żołnierzy, a pozostałe dwie dywizje łącznie około 3200. Na farmach w okolicy Camden przechowywano duże ilości kukurydzy. Podczas gdy żołnierze Konfederacji przeszukiwali te tereny i niszczyli część tych zapasów, część trafiła w ręce Unii dzięki działaniom zaopatrzeniowym oraz pomocy cywilów sympatyzujących z Unią. Kolejne 3000 buszli kukurydzy zdobyto, gdy kawaleria Unii przechwyciła konfederacki parowiec „Homer”. Tylko jeden z napędzanych parą młynów zbożowych w okolicy pozostał sprawny; 17 kwietnia Steele wysłał część , aby go obsługiwała.

mały|lewo|alt=Popiersie białego mężczyzny w mundurze wojskowym zwróconego w prawo|Pułkownik James M. Williams, dowódca wojsk Unii

16 kwietnia Steele dowiedział się, że około 15 mil (24 km) od Camden, przy drodze do Washington, znajduje się zapas 5000 buszli kukurydzy. Steele zlecił swojemu kwatermistrzowi, kapitanowi Charlesowi A. Henry’emu, zdobycie tych zapasów. Dowództwo nad wyprawą zaopatrzeniową objął pułkownik , dowódca . Thayer poinformował Williamsa, że w okolicy White Oak Creek podobno nie brakowało zapasów żywności. 1 Pułk Kolorowej Piechoty Kansas był jednostką złożoną z afroamerykańskich żołnierzy, w większości złożoną z byłych niewolników z Arkansas i Missouri. Wielu żołnierzy Konfederacji odczuwało silną niechęć do wykorzystywania afroamerykańskich żołnierzy, postrzegając to jako formę buntu niewolników. Ponadto większość Konfederatów nie uznawała oddziałów afroamerykańskich za legalnych uczestników działań wojennych. Konfederacki generał porucznik E. Kirby Smith, dowódca Departamentu Trans-Mississippi, oświadczył wcześniej, że jego oficerowie nie powinni okazywać „żadnej litości uzbrojonym murzynom i ich oficerom”. Konfederaci odczuwali szczególną niechęć do oddziałów z Kansas, ponieważ żołnierze z tego stanu byli oskarżani o liczne grabieże i zniszczenia.

mały|alt=Czarno-białe zdjęcie brodatego mężczyzny siedzącego na krześle, zwróconego w stronę aparatu|Generał brygady Samuel Bell Maxey, dowódca wojsk Konfederacji

Wczesnym rankiem 17 kwietnia Williams wyruszył z Camden z taborem liczącym 198 wozów. W skład eskorty wchodziło 438 żołnierzy z 1 Pułku Kolorowej Piechoty, a także 195 kawalerzystów z 2, 6 i 14 Pułku Kawalerii Kansas, wraz z dwoma 6-funtowymi działami Jamesa z . Po przebyciu 18 mil (29 km) oddziały Unii dotarły do okolic White Oak Creek. Około połowa upraw kukurydzy została już zniszczona przez Konfederatów, zanim żołnierze Unii dotarli na miejsce. Kukurydza była rozproszona w niewielkich ilościach po okolicznych gospodarstwach, co wymagało wysłania licznych patroli przez Williamsa. Oprócz kukurydzy z domów cywilów w okolicy zrabowano również odzież i inne rzeczy osobiste. 18 kwietnia kolumna Unii rozpoczęła powrót do Camden. Pozyskane zapasy załadowano na 141 wozów. Tego ranka, 4 mile (6,4 km) na wschód od White Oak Creek, do żołnierzy Williamsa dołączyła kolumna wsparcia wysłana przez Thayera. Składała się ona z 386 żołnierzy z , 95 kawalerzystów z tych samych jednostek, z których wywodziła się kawaleria Williamsa, oraz dwóch 12-funtowych haubic górskich obsługiwanych przez żołnierzy z 6 Pułku Kawalerii Kansas. Łącznie siły Unii liczyły teraz 1169 żołnierzy, choć wielu z nich pozostawało w tyle, zajmując się grabieżą. Opóźnienia wynikały również z ogromnego zmęczenia, a Williams szacował, że dysponuje co najwyżej 1000 żołnierzami zdolnymi do walki.

Konfederaccy zwiadowcy dowiedzieli się o wyprawie zaopatrzeniowej Unii rano 17 kwietnia. Jeden z dowódców brygady Marmaduke’a, pułkownik , wysłał , aby przeprowadził rozpoznanie. Marmaduke poprosił Fagana o posiłki, a ten wysłał brygadę generała brygady . Gdy kolumna wsparcia opuściła Camden, dostrzegli ją konfederaccy zwiadowcy, którzy przecenili jej siły. Marmaduke błędnie szacował liczebność przeciwnika na 2500 żołnierzy, podczas gdy sam dysponował około 1500 ludźmi. Dowiedziawszy się, że kolumna Unii rozbiła obóz na noc w pobliżu White Oak Creek, Marmaduke opracował plan, aby rano osaczyć żołnierzy Unii. Plan, zatwierdzony przez Price’a, zakładał, że brygady Greene’a, Cabella i pułkownika Williama A. Crawforda (kolejnego dowódcy brygady Fagana) zablokują drogę 10 mil (16 km) na zachód od Camden, przy Poison Spring. Dodatkowe oddziały Konfederatów miały zebrać się 3 mile (5 km) dalej na zachód, w Woodlawn, aby okrążyć oddziały Williamsa między dwiema grupami wojsk. Price rozkazał dywizji Maxeya wesprzeć Marmaduke’a. Maxey miał wyższą rangę niż Marmaduke i miał dowodzić operacją. Historyk Michael J. Forsyth uważa decyzję o przydzieleniu Maxeya do tej operacji za przykład braku dbałości Price’a o szczegóły. Podczas bitwy większość decyzji podejmował Marmaduke.

Przebieg bitwy Początkowe manewry Rankiem 18 kwietnia Williams poprowadził swoich żołnierzy dalej; na czele kolumny znajdował się 1 Pułk Kolorowej Piechoty, a na końcu maszerowały oddziały kolumny wsparcia. Taki układ pozwalał na wyraźne oddzielenie obu części kolumny. Wkrótce po połączeniu się obu grup żołnierze Unii natknęli się na konfederackich kawalerzystów. Ponieważ kolumna wsparcia stoczyła już potyczki z oddziałami Konfederatów w drodze z Camden, sytuacja ta nie wzbudziła od razu niepokoju. Do godziny 9:30 Marmaduke rozmieścił swoje oddziały w pozycji blokującej drogę, a dywizja Maxeya przygotowywała się do ataku na prawą flankę Unii. Fagan postanowił nie brać udziału w natarciu, a dwie brygady z jego dywizji działały pod dowództwem Cabella.