Kościół św. Piotra w Piranie

Kościół św. Piotra w Piranie (słoweń. Cerkev sv. Petra, wł. Chiesa di San Pietro) – zabytkowy rzymskokatolicki kościół filialny położony przy placu Tartiniego w historycznym centrum Piranu w Słowenii. Świątynia należy do parafii w Piranie w diecezji koperskiej i nosi wezwanie św. Piotra Apostoła.

Pierwszy kościół w tym miejscu zbudowano w 1272 roku przy ówczesnym wewnętrznym porcie miejskim, poza najstarszym obwodem murów Piranu. Obecną neoklasycystyczną formę świątynia otrzymała w wyniku przebudowy przeprowadzonej w 1818 roku według projektu architekta Pietra Nobilego.

Kościół stanowi jeden z głównych elementów zabudowy placu Tartiniego. Jego klasycystyczna fasada znajduje się pomiędzy ratuszem a zwartą zabudową północnej pierzei placu i wyróżnia się kamienną płaskorzeźbą przedstawiającą Chrystusa przekazującego klucze św. Piotrowi.

Położenie

Kościół położony jest przy północno-wschodniej części placu Tartiniego, w miejscu dawnego nabrzeża wewnętrznego portu nazywanego mandrač. Przed zasypaniem basenu portowego w 1894 roku świątynia znajdowała się bezpośrednio przy wodzie i należała do najważniejszych budynków otaczających dawny port.

W sąsiedztwie kościoła znajdują się Ratusz w Piranie, Dom Tartiniego w Piranie, Benečanka oraz budynki administracyjne i mieszkalne otaczające plac. Świątynia współtworzy reprezentacyjny zespół urbanistyczny ukształtowany ostatecznie po likwidacji portu i urządzeniu placu pod koniec XIX wieku.

thumb|left|Kościół św. Piotra w zabudowie placu Tartiniego

Fasada świątyni jest zwrócona w stronę otwartej przestrzeni placu. Dzięki jasnej kolorystyce i regularnej kompozycji stanowi wyraźny element północnej pierzei, choć rozmiarami ustępuje dominującemu nad miastem kościołowi Świętego Jerzego.

Historia

Pierwsza świątynia

Kościół został wzniesiony w 1272 roku i należy do najstarszych zachowanych obiektów sakralnych Piranu. Według miejscowej tradycji jego powstanie sfinansowano z zapisu testamentowego Bony, wdowy po Giovannim de Vitalisie.

Pierwotna świątynia znajdowała się poza najstarszym obwodem murów miejskich, przy wewnętrznym porcie. Powstała jeszcze przed budową średniowiecznego pałacu komunalnego i rozwojem reprezentacyjnego zespołu budynków miejskich wokół akwenu.

Kościół służył mieszkańcom rozwijającej się dzielnicy portowej, w której znajdowały się również ratusz, miejska loggia, magazyny i domy kupieckie. Jego usytuowanie wiązało świątynię z życiem ludzi utrzymujących się z żeglugi, rybołówstwa, handlu i eksploatacji salin.

Przebudowa w 1818 roku

Na początku XIX wieku starszy budynek poddano zasadniczej przebudowie. Prace zakończono w 1818 roku, nadając kościołowi obecną neoklasycystyczną formę.

Projekt przebudowy opracował Pietro Nobile, architekt związany z Wiedniem, Triestem i austriackim Pobrzeżem. Nobile należał do czołowych przedstawicieli klasycyzmu w architekturze monarchii habsburskiej i projektował zarówno budynki publiczne, jak i obiekty sakralne.

Przebudowa objęła przede wszystkim ukształtowanie nowej fasady oraz uporządkowanie wnętrza. Zachowano jednak część wcześniejszego wyposażenia, w tym barokowy ołtarz i tabernakulum datowane na przełom XVII i XVIII wieku.

Od XIX wieku

W drugiej połowie XIX wieku otoczenie kościoła uległo zasadniczej przemianie. W latach 1877–1879 wzniesiono obecny ratusz, a w 1894 roku zasypano wewnętrzny port i utworzono otwartą przestrzeń późniejszego placu Tartiniego.

W tym okresie wnętrze kościoła ozdobiono malowidłami wykonanymi techniką secco. Dekorację roślinną z końca XIX wieku przypisuje się Ignaziowi Calassiemu, a pod jej warstwą zachowały się fragmenty wcześniejszych fresków.

Po zmianach granic państwowych w XX wieku świątynia pozostawała częścią katolickiego dziedzictwa Piranu. Współcześnie funkcjonuje jako kościół filialny miejscowej parafii, chociaż dostęp do wnętrza poza nabożeństwami bywa ograniczony.

Architektura

Kościół jest niewielką murowaną budowlą o zwartej bryle. Obecną formę architektoniczną cechuje neoklasycyzm, widoczny w regularności fasady, symetrycznym układzie oraz ograniczeniu dekoracji do wybranych elementów kamieniarskich.

thumb|Neoklasycystyczna fasada kościoła

Fasadę ujęto parami pilastrów podtrzymujących belkowanie i trójkątny fronton. Centralną oś wyznaczają prostokątny portal oraz umieszczona nad nim kamienna płaskorzeźba.

Regularna kompozycja elewacji i zastosowanie klasycznych podziałów odpowiadają zasadom architektury rozwijanej przez Pietra Nobilego. Fasada różni się od dominującej w Piranie architektury weneckiego gotyku i baroku, stanowiąc przykład dziewiętnastowiecznego klasycyzmu okresu habsburskiego.

Świątynia nie ma wolnostojącej dzwonnicy porównywalnej z kampanilą kościoła Świętego Jerzego. Jej bryła jest podporządkowana zwartej zabudowie placu i nie dominuje nad otoczeniem, lecz stanowi część ciągłej pierzei miejskiej.

Portal i płaskorzeźba

thumb|left|Portal wejściowy

Główne wejście umieszczono na osi fasady i ujęto prostym kamiennym obramieniem. Nad portalem znajduje się prostokątne pole z reliefem wykonanym w 1818 roku przez rzeźbiarza Antonia Bosę.

thumb|Relief przedstawiający Chrystusa przekazującego klucze św. Piotrowi

Płaskorzeźba przedstawia Chrystusa przekazującego klucze klęczącemu św. Piotrowi. Scena nawiązuje do fragmentu Ewangelii według św. Mateusza, w którym apostoł otrzymuje symboliczne klucze Królestwa Niebieskiego.

Kompozycja reliefu jest podporządkowana prostokątnemu polu nad portalem i stanowi główny element figuralny fasady. Dzieło podkreśla wezwanie kościoła i jego związek z postacią św. Piotra.

Antonio Bosa był włoskim rzeźbiarzem działającym na przełomie XVIII i XIX wieku, związanym z kręgiem klasycyzmu weneckiego. Współpraca Bosy z Nobilem nadała fasadzie kościoła jednolity charakter architektoniczno-rzeźbiarski.

Wnętrze

thumb|left|Wnętrze kościoła

Wnętrze kościoła ma układ jednonawowy i jest podporządkowane ołtarzowi głównemu. Jasna przestrzeń oraz regularne podziały ścian odpowiadają klasycystycznej przebudowie z 1818 roku, podczas gdy część wyposażenia pochodzi z wcześniejszych okresów.

Ściany zdobi rzadka dekoracja wykonana techniką secco, przedstawiająca motywy roślinne. Malowidła pochodzą z końca XIX wieku i są przypisywane Ignaziowi Calassiemu; badania wykazały, że pod nimi znajdują się pozostałości starszych fresków.

Ołtarz główny ma formę barokową i został prawdopodobnie sprowadzony z Wenecji. Jego centralnym elementem jest marmurowe Tabernakulum datowane na przełom XVII i XVIII wieku.

W niszy ołtarzowej znajduje się obraz przedstawiający Niepokalaną Marię ze św. Agnieszką. Kompozycję wieńczy złocony baldachim z figurami aniołów, natomiast po obu stronach ustawiono drewniane figury św. Piotra i św. Pawła.

Ochrona zabytkowa

Kościół jest nieruchomym zabytkiem o znaczeniu lokalnym, wpisanym do słoweńskiej ewidencji dziedzictwa kulturowego pod numerem EŠD 517. Ochrona obejmuje architekturę budynku, jego historyczne wyposażenie oraz związek przestrzenny z placem Tartiniego.

Obiekt należy do zespołu historycznych kościołów Piranu, obejmującego także kościół Świętego Jerzego, kościół św. Franciszka, kościół Matki Bożej Śnieżnej, kościół Matki Bożej Pocieszenia i kościół Matki Bożej Zdrowia.

Ochrona świątyni ma znaczenie zarówno ze względu na jej średniowieczne początki, jak i zachowaną dziewiętnastowieczną formę projektu Pietra Nobilego. Kościół dokumentuje kolejne fazy rozwoju zabudowy sakralnej oraz urbanistyki centralnej części Piranu.

Galeria

Przypisy

Bibliografia

. .

Linki zewnętrzne

Opis kościoła w oficjalnym serwisie turystycznym Piranu i Portorožu Strona parafii w Piranie Kościół w słoweńskim rejestrze dziedzictwa kulturowego

Kategoria:Kościoły rzymskokatolickie w Słowenii Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Piotra Apostoła Kategoria:Kościoły w Piranie Kategoria:Zabytki Słowenii Kategoria:Budynki oddane do użytku w 1818