Inowłódz – miasto w Polsce, położone w Dolinie Białobrzeskiej, w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, siedziba miejsko-wiejskiej gminy Inowłódz. Inowłódz znajduje się w historycznej ziemi łęczyckiej. Leży nad rzeką Pilicą. Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 48 oraz Łódzka Magistrala Rowerowa (odcinek W–E).

Inowłódz uzyskał lokację miejską przed 1370 rokiemRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 34–35.. W końcu XVI wieku był miastem królewskim w tenucie inowłodzkiej w powiecie brzezińskim województwa łęczyckiegoWojewództwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 65.. Został pozbawiony praw miejskich 31 maja 1870 i włączony do gminy Lubochnia w powiecie rawskimPostanowienie z 23 stycznia (4 lutego) 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, s. 77). W latach 1924–1954 siedziba nowej wiejskiej gminy Inowłódz, 1954–1972 gromady InowłódzUchwała Nr 37/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu rawskiego; w ramach Zarządzenia Nr Or. V-167/1/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 22 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 39), a od 1973 reaktywowanej gminy InowłódzUchwała Nr XIX/100/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie łódzkim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 20 grudnia 1972, Nr. 14, Poz. 185).. W latach 1975–1998 należał administracyjnie do województwa piotrkowskiego, od 1999 w powiecie tomaszowskim w województwie łódzkim. 1 stycznia 2024 odzyskał status miasta.

Historia thumb|Zamek w Inowłodzu mały|Dawna synagoga thumb|Pozostałości cmentarza żydowskiego w Inowłodzu thumb|Molkowy Rów w Inowłodzu, miejsce egzekucji Osada w miejscu obecnego Inowłodza istniała w X wieku. Inowłódz jest wzmiankowany w dokumencie z 1145, z którego wynika, że już wówczas istniał w miejscowości kościół (ob. kościół filialny pw. św. Idziego), ufundowany przez Władysława Hermana w 1086Inowłódz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom III, s. 292.. Prawa miejskie otrzymał w połowie XIV wieku od króla Kazimierza Wielkiego, wówczas to wzniesiono również zamek inowłodzki, mający bronić północnej granicy Małopolski oraz strzec brodu na rzece PilicyJerzy Augustyniak, Zamek w Inowłodzu, Biblioteka Muzeum Archeologicznego w Łodzi, Łódź 1992..

Inowłódz pełnił wówczas funkcję ważnego grodu granicznego – usytuowany był na lewym brzegu Pilicy, jako centralny gród regionu, który określono mianem „cypla inowłodzkiego”, pomiędzy północno-zachodnim Sandomierskim i Mazowszem Rawskim. Co do przynależności terytorialnej inowłodzkiego mediewiści są odmiennych zdań. Teza o przynależności do Mazowsza wydaje się prawdopodobna tylko dla okresu zmian w połowie XI w. Od połowy XII w. powstała zależność od stolicy łęczyckiej. Inowłódz, wraz z okolicznymi miejscowościami: Glinnik, Małecz, Lubochnia, Glina, Sadykierz i Wola Małecka (Tarnowska), Rzeczyca, znalazł się w obrębie księstwa łęczyckiego prawdopodobnie już za czasów Kazimierza I Kujawskiego.

Miejscowy zamek do połowy XVII wieku był rezydencją kasztelanii inowłodzkiej. W 1655 podczas potopu wojska Stefana Czarnieckiego pokonały w bitwie pod Inowłodzem wojska szwedzkie. Inowłódz aż do czasu rozbiorów był miastem królewskim. Prawa miejskie utracił w wyniku represji po powstaniu styczniowym w 1870. Niedługo potem nastąpił rozwój miejscowości, związany z odkryciem właściwości leczniczych wód mineralnych – źródła żelaziste, wapniowo-magnezowe, borowiny oraz miejscowego mikroklimatu. Podjęto próbę utworzenia uzdrowiska. Ponowny rozwój przerwała jednak I wojna światowa.

Zabytki Kościół filialny pw. św. Idziego z XII wieku; Ruiny zamku Kazimierza Wielkiego z XIV wieku; Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła z XVI wieku; Synagoga z XIX wieku. Cmentarz żydowski w Inowłodzu

Ludzie związani z Inowłodzem

Inowłódz w filmie Inowłódz i okolice służyły jako plener dla polskich filmów i seriali, m.in.: Popioły (1965, reż. Andrzej Wajda), Czterej pancerni i pies (1966–1970, reż. Konrad Nałęcki), Pan Wołodyjowski (1969, reż. Jerzy Hoffman), Jak rozpętałem drugą wojnę światową (1969, reż. Tadeusz Chmielewski), Bolesław Śmiały (1971, reż. Witold Lesiewicz), Hubal (1973, reż. Bohdan Poręba), Najważniejszy dzień życia – odc. 3: Strzał (1974, reż. Sylwester Szyszko), Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny (1982, reż. Janusz Majewski), Przyłbice i kaptury (1985, reż. Marek Piestrak), Sławna jak Sarajewo (1987, reż. Janusz Kidawa), Kanclerz (1989, reż. Ryszard Ber), Korona królów (2018, reż. Wojciech Pacyna).

Przypisy GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia Jerzy Augustyniak, Zamek w Inowłodzu, Biblioteka Muzeum Archeologicznego w Łodzi, Łódź 1992.

Linki zewnętrzne

Lokalny Portal Informacyjny Nasz Inowłódz Portal Gminy Inowłódz Historia Żydów w Inowłodzu na portalu Wirtualny Sztetl O źródłach leczniczych w Inowłodzu na stronie Państwowego Instytutu Geologicznego Oddział Świętokrzyski

Archiwalne widoki i publikacje związane z miejscowością w bibliotece Polona

Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo łęczyckie) Kategoria:Miasta w województwie łódzkim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku Kategoria:Ziemia łęczycka