mały|Dziewczęta w tradycyjnych strojach, z galandami na głowach (widoczny wionuszek z kokardą) – procesja Bożego Ciała w Dąbrówce Wielkiej (Piekary Śląskie), 2006 r.|294x294pxGalanda – nakrycie głowy panny noszone do uroczystego stroju rozbarskiego (w zróżnicowanych formach występuje również np. w strojach pszczyńskim i rybnickim).
Opis Galandę tworzy szeroki wianek ze sztucznych kwiatów, liści, owoców (aksamitnych, płóciennych, jedwabnych, filcowych, a także zrobionych z papierków po cukierkach) i ozdobnych szklanych sopli (śpiki), świecidełek, srebrzystych drucików, kolorowych bombek (bańki) itp. Wianek wykonuje się na metalowej (gruby drut) niepełnej lub pełnej obręczy, obszytej od wewnątrz morą, wstążką lub owiniętej kolorowym papierem.
Przykładowe sposoby noszenia: z tyłu galandy doczepiano tzw. wionuszek (także: rozeta, denko) z kokardą, którego funkcją było zakrywanie włosów opadających na plecy. Na czoło panny – od ucha do ucha – zakładano szeroką wstążkę (urbinek). Dodatkowo z boku głowy upinano harmonijkowo wstążki (klapy). Wstążki ozdabiające galandę były malowane ręcznie lub haftowane. Na środku galandy, nad czołem mocowano duży kwiat – najczęściej różę – o średnicy 8–10 cm.
Galandy wykonywano samodzielnie lub zamawiano u specjalistów. Kobietę zajmującą się ich wyrobem nazywano galandziorą, rzadziej był to mężczyzna - galandziorz. Znaną z wyrobu galand miejscowością była Dąbrówka Wielka.
Galandę zakładano do stroju druhny w stroju rozbarskim (także np. w stroju pszczyńskim i rybnickim). Galandy noszono powszechnie od lat 80. XIX w. do lat 60. XX w.
Galeria
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Stroje ludowe Kategoria:Śląsk Kategoria:Nakrycia głowy