Sir Jameson Boyd Adams (ur. 6 marca 1880 w Rippingale, Lincolnshire, zm. 30 kwietnia 1962 w Londynie) – oficer brytyjskiej marynarki handlowej (ang. Merchant Navy) i Royal Navy, badacz polarny i urzędnik państwowy.

Uczestnik Brytyjskiej Ekspedycji Antarktycznej „Nimrod” (1907–1909) pod kierownictwem Ernesta Shackletona (1874–1922). Kierownik wyprawy na Erebus (3794 m n.p.m.) na Wyspie Rossa, która dokonała pierwszego w historii wejścia na szczyt 10 marca 1908 roku, co było pierwszym znaczącym osiągnięciem alpinizmu na terenie Antarktydy.

Życiorys Jameson Boyd Adams urodził się 6 marca 1880 roku w Rippingale w Lincolnshire, jako trzecie z pięciorga dzieci lekarza George’a Norrisa Adamsa i jego żony Priscilli. W 1884 roku rodzina przeniosła się do Londynu, gdzie Priscilla wkrótce zmarła a dzieci zostały wysłane do dziadków. Zafascynowany opowieściami dziadka, kapitana Royal Navy, i historią babki, córki kapitana statku, Jameson rozwinął zainteresowanie morzem. Wkrótce wraz z rodzeństwem wrócił do domu, gdzie zajęła się nimi ciotka Helen Elizabeth Adams, diakonisa, która organizowała wsparcie dla marynarzy i ich rodzin, i była jedną z pierwszych kobiet odznaczonych Orderem Imperium Brytyjskiego. W 1887 roku ojciec ponownie się ożenił. Druga żona była alkoholiczką i wkrótce rodzina uległa rozpadowi; dzieci zostały rozesłane do różnych członków rodziny, Jameson trafił do bezdzietnej ciotki. Wskutek tych perypetii Jameson nigdy nie odebrał edukacji szkolnej.

W wieku lat 14, w 1894 roku rozpoczął służbę w brytyjskiej marynarce handlowej. Przez cztery pierwsze lata pływał i uczył się fachu na statku „East Indian”, przez ponad 10 lat służył na różnych statkach, pod koniec na okrętach, a w 1906 roku awansował na stopień porucznika.

Ekspedycja Nimrod (1907–1909) 240px|thumb|right|Grupa Południowa, od lewej do prawej: Frank Wild (1873–1939), Ernest Shackleton (1874–1922), Eric Marshall (1879–1963) i Jameson Adams (4 marca 1907) Ernest Shackleton (1874–1922), po wcześniejszym udziale w ekspedycji Discovery (1901–1904) Roberta Falcona Scotta (1868–1912), organizował Brytyjską Ekspedycję Antarktyczną (ang. British Antarctic Expedition), której – jako pierwszej brytyjskiej wyprawie – postawił za cel dotarcie do bieguna południowego. W 1905 roku Adams spotkał Shackletona i jako pierwszy zgłosił się na ochotnika, a Shackleton od razu zaakceptował jego uczestnictwo w wyprawie. Zebranie funduszy trwało dwa lata, a Adams robił karierę w Royal Navy, i kiedy właśnie zaakceptował ofertę stałej pracy w marynarce, nadszedł telegram od Shackletona z ofertą zastępcy dowódcy ekspedycji – Adams zrezygnował z Royal Navy i przyjął propozycję Shackletona. Wspierał Shackletona w procesie rekrutacji innych członków wyprawy i dokształcił się w zakresie meteorologii, pobierając lekcje u Hugh Roberta Milla (1861–1950). Shackleton powierzył mu również funkcję zastępcy dowódcy grupy lądowej.

Pierwsze wejście na Erebus (5–10 marca 1908) 240px|thumb|Erebus na Wyspie Rossa Kiedy ekspedycja musiała czekać na zamarznięcie morza między bazą założoną na Cape Royds na Wyspie Rossa a Hut Point na stałym lądzie, nadarzyła się okazja wejścia na Erebus (3794 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Wyspie Rossa. Shackleton powierzył kierownictwo wyprawy Adamsowi. Utworzono dwie grupy – zespół wyznaczony do wejścia na szczyt prowadzony przez Edgewortha Davida (1858–1934) z Douglasem Mawsonem (1882–1958) i Alistairem Mackay’em (1878–1914) oraz grupę wsparcia dowodzoną przez Adamsa, z Eric’iem Marshallem (1879–1963) i Philipem Brocklehurstem (1887–1975). Adams otrzymał zezwolenie Shackletona na podjęcie ataku na szczyt jeśli warunki by na to pozwalały. Uczestnicy nie mieli ani doświadczenia wspinaczkowego ani odpowiedniego wyposażenia. Raki wykonano samodzielnie dzień przed wyjściem ekspedycji.

Pierwszy obóz założono na wysokości 820 m n.p.m., drugi na 1720 m n.p.m., gdzie Adams podjął decyzję o dołączeniu do grupy Davida. W miejscu drugiego obozu zostawiono sanie, maszty do namiotów i większość prowiantu. Adams i Brocklehurst wspinali się bez raków. Trzeci obóz powstał na wysokości 2670 m n.p.m., gdzie z powodu śnieżycy wspinacze spędzili dwa dni. Brocklehurst wskutek nagłego podmuchu wiatru spadł w przepaść, lecz udało mu się wydostać i wrócić do namiotu. 9 marca 1908 roku wyprawa dotarła na krawędź krateru, a kolejny czwarty obóz założono na wysokości 3475 m n.p.m., gdzie z powodu odmrożenia stóp Brocklehurst musiał pozostać na czas eksploracji szczytu . Przebadano dno krateru, odkrywając grudy zastygłej lawy i fumarole. 10 marca zaatakowano szczyt – na wysokości 3785 m n.p.m. odkryto kolejny, mniejszy krater, wykonano zdjęcia i pobrano próbki. Wyprawa nie wracała tą samą trasą – odkryto długie, łagodnie nachylone, oblodzone stoki, po których najpierw spuszczano ekwipunek a potem „zjeżdżano”. W ten sposób grupa pokonała 1500 m w niecałe 4 godziny, następnie zostawiła cięższy sprzęt w pierwszym obozie i dotarła do bazy na Cape Royds.

Wejście na Erebus było pierwszym znaczącym osiągnięciem alpinizmu na terenie Antarktydy – Adams, David, Mackay, Marshall i Mawson byli pierwszymi zdobywcami w historii szczytu na Antarktydzie.

Wyprawa do bieguna południowego thumb|240px|Od lewej do prawej: Jameson Adams, Frank Wild i Eric Marshall na 88°23'S w dniu 9 stycznia 1909 roku, zdjęcie wykonane przez Shackletona Adams, obok Franka Wilda (1873–1939) i Erica Marshalla (1879–1963), był członkiem Grupy Południowej, dowodzonej przez Shackletona. 29 października 1908 roku grupa wyruszyła z bazy w kierunku bieguna południowego. Przetrawersowano Barierę Rossa i odkryto przejście przez góry przez Lodowiec Beardmore’a na Płaskowyż Polarny. Grupa osiągnęła 88°23′S 192°E i znalazła się ok. 180 km od celu – wówczas był to najdalej na południe wysunięty punkt, do którego dotarł człowiek. 9 stycznia 1909 roku o godz. 9.00 rano zatknięto w lód brytyjską flagę, zakopano mosiężny pojemnik z okolicznościowymi znaczkami od rządu Nowej Zelandii i wykonano dwa zdjęcia dokumentujące osiągniecie. Z uwagi na brak wystarczającego zaopatrzenia, wyprawa musiała zawrócić. Decyzja Shackletona o odwrocie umożliwiła przeżycie wszystkich członków ekspedycji.

Po powrocie do Londynu, pod koniec 1909 roku król Edward VII spotkał się ze wszystkimi członkami ekspedycji nadając tytuł szlachecki Shackletonowi i przyznając wszystkim członkom grupy lądowej srebrne Medale Polarne. W trakcie wyprawy Adams prowadził dziennik, który uległ zniszczeniu w pożarze podczas II wojny światowej.

Kiedy Robert Falcon Scott (1868–1912) zaprosił Adamsa do udziału w wyprawie na biegun południowy, ten odmówił, argumentując, że już raz zrobił wszystko co w jego mocy, by zdobyć biegun. Nie brał już nigdy więcej udziału w ekspedycjach polarnych i nie opublikował własnej relacji z wypraw Nimrod, wstąpił do Civil Service i został mianowany szefem północno-wschodniego wydziału urzędu pracy. Adams stworzył od podstaw sieć biur urzędów pracy we wszystkich większych ośrodkach w Yorkshire i East Midlands – prawie 80 miastach. W 1914 roku ożenił się z Phebe Carnac Thompson Fisher.

I wojna światowa Podczas I wojny światowej Adams został powołany do Royal Navy, służył jako adiutant admirała Horace’a Hooda (1870–1916). Wykonywał specjalne prace dla Ministerstwa ds. uzbrojenia. Podczas działań we Flandrii dowodził baterią morskich dział oblężniczych. Ranny w głowę powrócił do domu w 1917 roku. Za zasługi na froncie został odznaczony Orderem Wybitnej Służby i francuskim Krzyżem Wojennym.

Okres międzywojenny, II wojna światowa i okres powojenny Adams wrócił do ministerstwa pracy, dla którego pracował do 1935 roku. Następnie objął funkcję sekretarza fundacji charytatywnej króla Jerzego V Jubilee Trust for Youth, która zbierała środki na pomoc ludziom w potrzebie. W 1928 roku został odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego.

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 roku został oddelegowany do urzędu Contraband Control Service w Adenie w Jemenie, a później na Gibraltarze. Po wojnie powrócił na stanowisko w fundacji, które piastował do przejścia na emeryturę w 1948 roku.

Na emeryturze pozostał aktywny i pracował w szpitalu (ang. King Edward VII's Hospital). Zmarł 30 kwietnia 1962 roku w Londynie.

Nagrody, wyróżnienia i odznaczenia 1909 – srebrny Medal Polarny Order Wybitnej Służby Krzyż Wojenny 1928 – Order Imperium Brytyjskiego 1948 – Królewski Order Wiktoriański

W 1948 roku brytyjski król Jerzy VI uhonorował Adamsa Królewskim Orderem Wiktoriański z tytułem szlacheckim.

Upamiętnienie Na cześć Adamsa nazwano następujące obiekty geograficzne na terenie Antarktydy: lodowiec na Ziemi Wiktorii – Adams Glacier oraz Adams Stream pasmo górskie w Górach Królowej Aleksandry – Adams Mountains

W hali głównej King Edward VII's Hospital znajduje się witraż upamiętniający Adamsa wraz z pamiątkową tablicą.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Brytyjscy podróżnicy i odkrywcy Kategoria:Podróżnicy i odkrywcy XX wieku Kategoria:Brytyjscy urzędnicy Uczestnicy I wojny światowej Kategoria:Uczestnicy II wojny światowej Kategoria:Royal Navy Kategoria:Odznaczeni Medalem Polarnym Kategoria:Odznaczeni Królewskim Orderem Wiktoriańskim Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Wybitnej Służby Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami obiektów fizjograficznych na Ziemi Kategoria:Urodzeni w 1880 Kategoria:Zmarli w 1962