Christofle – francuskie przedsiębiorstwo złotnicze założone w 1830 roku w Paryżu przez Charles’a Christofle’a. Specjalizuje się w produkcji sztućców, zastaw stołowych, naczyń, przedmiotów dekoracyjnych, biżuterii i akcesoriów wykonywanych m.in. ze srebra, posrebrzanego metalu i stali nierdzewnej. Siedziba spółki znajduje się w Neuilly-sur-Seine, a jej główny zakład produkcyjny działa w Yainville w Normandii.

Przedsiębiorstwo odegrało rolę w rozpowszechnieniu we Francji przemysłowego srebrzenia i złocenia metodą elektrolityczną. W 1842 roku Charles Christofle nabył prawa do stosowania patentów związanych z procesem galwanicznym, w tym francuskiego patentu Henriego de Ruolza oraz technologii rozwijanej przez brytyjskie przedsiębiorstwo Elkington & Co..

Historia

Powstanie przedsiębiorstwa

Charles Christofle pochodził z rodziny związanej z handlem i obróbką metali. Karierę zawodową rozpoczął w zakładzie jubilerskim swojego szwagra Hugues’a Calmette’a, którego wspólnikiem został w 1825 roku. W 1830 roku przejął przedsiębiorstwo, a w 1832 roku zarejestrował własny znak złotniczy w paryskim urzędzie probierczym.

Początkowo zakład produkował przede wszystkim biżuterię i niewielkie wyroby ze złota. Po nabyciu w 1842 roku praw do patentów galwanicznych Christofle stopniowo skoncentrował działalność na produkcji wyrobów złotniczych i przedmiotów posrebrzanych. W 1844 roku rozpoczęto tworzenie własnych wzorów, a w kolejnych latach przedsiębiorstwo zaczęło działać pod nazwą Charles Christofle & Cie.

Srebrzenie elektrolityczne umożliwiało nanoszenie równomiernej warstwy srebra na przedmioty wykonane z tańszych metali. Proces był bezpieczniejszy od stosowanych wcześniej metod wykorzystujących amalgamaty rtęci i pozwalał na seryjne wytwarzanie przedmiotów o powierzchni zbliżonej wyglądem do litego srebra.

Rozwój w XIX wieku

Jednym z pierwszych znaczących klientów przedsiębiorstwa był król Francuzów Ludwik Filip I, który w 1846 roku zamówił zastawę przeznaczoną do zamku w Eu. W okresie II Cesarstwa Francuskiego Christofle wykonywało także zamówienia dla dworu Napoleona III, w tym serwisy przeznaczone do pałaców cesarskich.

Udział w wystawach światowych, począwszy od Wielkiej Wystawy w Londynie w 1851 roku, umożliwił przedsiębiorstwu prezentowanie nowych technik produkcji i wzornictwa. Firma otrzymywała zamówienia od europejskich i pozaeuropejskich dworów oraz wytwarzała zastawy, przedmioty dekoracyjne, statuetki, nagrody i elementy wystroju architektonicznego.

Po śmierci Charles’a Christofle’a w 1863 roku kierownictwo przedsiębiorstwa objęli jego syn Paul Christofle oraz bratanek Henri Bouilhet. Kontynuowali rozwój metod galwanoplastyki, patynowania i emaliowania oraz rozszerzali działalność przemysłową firmy.

W 1854 roku Christofle uruchomiło zakład w Karlsruhe, natomiast w 1876 roku otworzyło fabrykę w Saint-Denis pod Paryżem. Zakład w Saint-Denis stał się głównym ośrodkiem produkcyjnym przedsiębiorstwa i obejmował warsztaty złotnicze, galwaniczne, projektowe oraz zaplecze administracyjne.

Współpraca z artystami i projektantami

W 1865 roku do przedsiębiorstwa dołączył architekt i dekorator Émile Reiber. Projektował wyroby inspirowane sztuką Chin, Japonii, Persji i Indii, łącząc metaloplastykę z emalią, patynowaniem i historyzującą ornamentyką. Jego twórczość wpisywała się w rozwój europejskiego japonizmu i zainteresowanie sztuką Dalekiego Wschodu.

Na przełomie XIX i XX wieku przedsiębiorstwo współpracowało z rzeźbiarzami, medalierami i dekoratorami, w tym z Mathurinem Moreau, Albertem-Ernestem Carrierem-Belleuse’em oraz Reném Rozetem. Firma wykonywała zarówno seryjne przedmioty użytkowe, jak i pojedyncze realizacje reprezentacyjne oraz rzeźby wykonywane metodą odlewu lub galwanoplastyki.

W XX wieku z Christofle współpracowali m.in. Luc Lanel, Christian Fjerdingstad, Gio Ponti, Lino Sabattini i Andrée Putman. Ich projekty reprezentowały m.in. art déco, modernizm i współczesne wzornictwo przemysłowe, podczas gdy przedsiębiorstwo kontynuowało także produkcję starszych kolekcji historyzujących.

XX wiek

Podczas I wojny światowej ograniczenia dotyczące wykorzystania metali szlachetnych wpłynęły na zmianę materiałów stosowanych w zakładach Christofle. Zwiększono wówczas produkcję przedmiotów z mosiądzu i miedzi, a część zdolności przemysłowych przedsiębiorstwa wykorzystywano na potrzeby wojenne.

W okresie międzywojennym Christofle rozwijało wzornictwo w stylistyce art déco. Jednym z najważniejszych zleceń było wykonanie części zastawy i wyposażenia francuskiego transatlantyku „Normandie”, oddanego do służby w 1935 roku. W projektowaniu wyposażenia uczestniczył Luc Lanel.

Po II wojnie światowej firma rozszerzyła wykorzystanie stali nierdzewnej i współpracowała z projektantami związanymi z modernizmem. Produkowała także wyposażenie dla hoteli, restauracji, kolei, linii morskich i lotniczych, w tym przedmioty przeznaczone dla samolotów Concorde użytkowanych przez Air France.

Na początku lat 70. XX wieku uruchomiono zakład produkcyjny w Yainville w Normandii. W kolejnych latach przeniesiono tam znaczną część procesów produkcyjnych, a pod koniec XX wieku również wytwarzanie dużych wyrobów złotniczych. Zakład pozostaje głównym ośrodkiem produkcji przedsiębiorstwa.

Zmiany własnościowe

Przez większą część XIX i XX wieku przedsiębiorstwo pozostawało pod kontrolą potomków oraz krewnych rodziny założyciela. W końcu XX wieku, po okresie problemów finansowych, przeprowadzono reorganizację działalności oraz zmiany w strukturze własnościowej spółki.

W 2017 roku Christofle zostało przejęte przez Chalhoub Group, przedsiębiorstwo zajmujące się dystrybucją i sprzedażą dóbr luksusowych, działające przede wszystkim na Bliskim Wschodzie. Kontakty obu przedsiębiorstw sięgały lat 50. XX wieku, gdy Michel i Widad Chalhoub rozpoczęli działalność handlową, otwierając sklep z wyrobami Christofle w Damaszku.

Produkcja i techniki

Jedną z podstawowych technik związanych z rozwojem przedsiębiorstwa jest srebrzenie elektrolityczne. Przedmiot wykonany z mosiądzu, nowego srebra lub innego metalu umieszcza się w roztworze elektrolitycznym, a przepływ prądu powoduje osadzanie warstwy srebra na jego powierzchni. Metoda umożliwia kontrolowanie grubości i równomierności powłoki.

Christofle wykorzystywało także galwanoplastykę, pozwalającą na wykonywanie samonośnych metalowych kopii form, oraz tradycyjne techniki złotnicze, takie jak repusowanie, cyzelowanie, grawerowanie, toczenie, odlewanie, lutowanie, polerowanie i emaliowanie. Galwanoplastykę stosowano m.in. przy wykonywaniu rzeźb, reprodukcji dzieł historycznych i przedmiotów dekorowanych reliefem.

Współczesne wyroby przedsiębiorstwa wykonywane są m.in. ze srebra próby 925, metalu posrebrzanego, stali nierdzewnej, porcelany i kryształu. Proces produkcji obejmuje zarówno operacje maszynowe, jak i ręczne czynności wykonywane przez złotników, w tym montaż, cyzelowanie, grawerowanie i polerowanie.

Wybrane realizacje i zamówienia

zastawa dla króla Ludwika Filipa I, przeznaczona do zamku w Eu – 1846; serwisy i dekoracje stołowe dla Napoleona III i pałacu Tuileries – od lat 50. XIX wieku; wyroby dla wagonów przedsiębiorstwa Compagnie Internationale des Wagons-Lits, obsługującego m.in. Orient Express – od końca XIX wieku; zastawa i elementy wyposażenia transatlantyku „Normandie” – 1935; wyposażenie stołowe dla samolotów Concorde linii Air France – XX wiek.

Dziedzictwo i kolekcje muzealne

Wyroby Christofle znajdują się w zbiorach muzeów sztuki dekoracyjnej, wzornictwa i techniki, m.in. Musée des Arts décoratifs w Paryżu, Musée d’Orsay, Metropolitan Museum of Art oraz brytyjskiej Science Museum Group. Kolekcje obejmują zastawy, naczynia, zegary, rzeźby, przedmioty dekoracyjne i realizacje wykonane przy użyciu galwanoplastyki.

Od 14 listopada 2024 do 20 kwietnia 2025 roku Musée des Arts décoratifs w Paryżu prezentowało wystawę retrospektywną „Christofle. Une brillante histoire”. Ekspozycja przedstawiała historię przedsiębiorstwa, rozwój wykorzystywanych technologii, zamówienia dworskie i państwowe oraz współpracę z artystami i projektantami.

Przypisy

Bibliografia

Audrey Gay-Mazuel (red.), Christofle. Une brillante histoire, Paris: Musée des Arts décoratifs, 2024. Marc de Ferrière le Vayer, Christofle. Deux siècles d’aventure industrielle, 1793–1993, Paris: Le Monde Éditions, 1995.

Kategoria:Przedsiębiorstwa we Francji Kategoria:Przedsiębiorstwa jubilerskie Kategoria:Złotnictwo Kategoria:Neuilly-sur-Seine