Sunny Murray, właściwie James Marcellus Arthur Murray (ur. 21 września 1936 lub 1937 w Idabel, zm. 7 grudnia 2017 w Paryżu) – amerykański perkusista i kompozytor jazzowy oraz bandlider, jeden z pionierów gry na perkusji w free jazzie. Współpraca z Cecilem Taylorem i Albertem Aylerem ukształtowała jego sposób gry, w którym perkusja przestawała pełnić przede wszystkim funkcję regularnego wyznaczania pulsu, a stawała się równorzędnym głosem improwizującego zespołu.
Życiorys i działalność Dorastał w Filadelfii, gdzie w wieku dziewięciu lat rozpoczął grę na perkusji. W 1956 przeniósł się do Nowego Jorku i początkowo działał jako perkusista wywodzący się z bebopu oraz filadelfijskiej sceny rhythm and bluesa. Pod koniec lat 50. występował między innymi z Redem Allenem, i Jackiem McLeanem, a także uczestniczył w jam sessions z Jamesem Moodym i Donaldem Byrdem.
W 1959 poznał Cecila Taylora, z którym rozpoczął intensywne próby i poszukiwania nowej koncepcji rytmu. Muzyka pianisty skłoniła go do stopniowego odejścia od stabilizowania pulsu i metrum na rzecz pracy nad brzmieniem, fakturą oraz zmiennymi pulsacjami całego zestawu perkusyjnego. Murray uczestniczył w nagraniach Taylora, a w 1962 odbył z jego triem trasę po Skandynawii; podczas pobytu w kopenhaskim Café Montmartre powstał materiał wydany później na albumie Nefertiti, the Beautiful One Has Come.
Podczas tej trasy poznał Alberta Aylera, z którym od końca 1963 współpracował przez około trzy lata. W 1964 uczestniczył w nagraniu albumu Spiritual Unity, na którym jego gra współtworzyła swobodną, pozbawioną konwencjonalnej sekcji rytmicznej przestrzeń dla saksofonu Aylera i kontrabasu Gary’ego Peacocka. Grał również na innych nagraniach Aylera z połowy lat 60., w tym Spirits Rejoice i Bells. W lutym 1964 zastąpił J.C. Mosesa podczas ostatniej sesji krótkotrwałego zespołu , tworząc sekcję rytmiczną z kontrabasistą .
Jako lider zadebiutował albumem Sonny’s Time Now, nagranym w 1965 z udziałem między innymi Aylera, Dona Cherry’ego i Henry’ego Grimesa. Rok później ukazał się album Sunny Murray; w następnych latach Murray coraz częściej występował i nagrywał pod własnym nazwiskiem. W 1968 przeniósł się do Paryża, gdzie działał jako bandlider oraz współpracował między innymi z Grachanem Moncurem III, Archie’em Sheppem, , i . W 1969 wystąpił w zespole Sheppa podczas Panafrykańskiego Festiwalu Kultury w Algierze; z okresu jego działalności we Francji pochodzą między innymi albumy Big Chief, Homage to Africa i Sunshine.
Po powrocie do Stanów Zjednoczonych kontynuował pracę w zmieniających się składach, a pod koniec lat 70. prowadził zespół Untouchable Factor. W 1979 wystąpił ze swoim triem na festiwalu ; koncert został wydany przez wytwórnię jako Live at Moers Festival. W latach 80. współpracował między innymi z Davidem Murrayem, , Donem Pullenem i Alexandrem von Schlippenbachem, a w następnej dekadzie z , i .
W połowie lat 90. ponownie osiadł w Europie i pozostał tam do końca życia. W późnym okresie działalności występował między innymi w triu z saksofonistą i kontrabasistą , nadal wykonując muzykę improwizowaną opartą na zmiennej pulsacji i barwie instrumentów.
Styl i znaczenie Murray zrezygnował z regularnego odmierzania czasu, typowego dla jazzowej sekcji rytmicznej, nie porzucił jednak samej organizacji rytmicznej. Organizację tę budował za pomocą zmiennych pulsacji, brzmienia talerzy, akcentów werbla i bębna basowego oraz zmian gęstości i dynamiki gry. Posługiwał się stosunkowo niewielkim zestawem perkusyjnym, z którego bez użycia licznych dodatkowych instrumentów wydobywał szeroką paletę barw.
Jego gra łączyła siłę i intensywność z płynnością, zmiennością faktury oraz wrażliwością na przebieg zbiorowej improwizacji. Zamiast jedynie akompaniować solistom, tworzył odrębną warstwę muzyczną, z którą pozostali instrumentaliści mogli współdziałać lub kontrastować. Wypracowana przez niego koncepcja wpłynęła na rozwój improwizacji zespołowej i rytmiki free jazzu. Murray należał wraz z Andrew Cyrille’em, Rashiedem Alim i do pierwszego pokolenia perkusistów tego nurtu.
Przypisy
Kategoria:Amerykańscy perkusiści jazzowi Kategoria:Amerykańscy kompozytorzy jazzowi Kategoria:Amerykańscy bandliderzy jazzowi Kategoria:Muzycy freejazzowi Kategoria:Zmarli w 2017