Dom mieszkalny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach – budynek mieszkalny w Katowicach, położony w narożniku ulic PCK, M. Skłodowskiej-Curie i H. Jordana 6, wzniesiony w stylu funkcjonalizmu w latach 1938–1939 według projektu Wacława Nowakowskiego i Piotra Komornickiego. Składa się z masywnych i surowych brył, a do 1958 roku był największym obiektem mieszkalnym w mieście.

Położenie Budynek położony jest w południowej części katowickiej dzielnicy Śródmieście, w kwartale ulic PCK 9, M. Skłodowskiej-Curie 27 i 29 oraz H. Jordana 6, zajmując długi odcinek ulicy M. Skłodowskiej-Curie. Stanowi także oryginalne zamknięcie ulicy J. Rymera, wypełnionej kamienicami z lat 30. XX wieku.

Historia Gmach został wzniesiony dla chorzowskiego oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który 4 maja 1938 roku otrzymał zezwolenie Śląskiej Rady Wojewódzkiej na budowę domu mieszkalnego.

Przed rozpoczęciem prac rozpatrywano dwa projekty budynku – pierwszy Wacława Nowakowskiego i Piotra Komornickiego, a drugi Stanisława Tabeńskiego. Dom mieszkalny ZUS-u zaprojektowali ostatecznie Nowakowski i KomornickiWaldemar Odorowski wskazuje w swojej publikacji, iż brak jest dokładnych danych dotyczących projektantów obiektu. Marian Dziewoński podaje, iż byli nimi Nowakowski i Komornicki, natomiast według prof. Stefana Kaufmana autorem projektu był Tabeński (). – ich projekt nosi datę 17 czerwca 1938 roku, a Tabeński został kierownikiem budowy. Projekt został zatwierdzony przez policję budowlaną 22 września 1938 roku.

Gmach wzniesiono w latach 1938–1939, stając się największym budynkiem mieszkalnym wybudowanym w Katowicach w okresie międzywojennym. Wykonawcą robót była Przemysłowo-Budowlana Spółka Akcyjna. Latem 1939 roku był on niemal gotowy, lecz pierwsi mieszkańcy wprowadzili się do niego już po wybuchu II wojny światowej i byli to okupujący Katowice Niemcy.

Po 1945 roku gmach przeszedł w administrację państwową. W 1958 roku ukończono w katowickiej Koszutce budynek mieszkalny „Podkowa”, który prześcignął dom ZUS-u przy ulicy M. Skłodowskiej-Curie pod względem wielkości. W latach 1990–2005 budynek pozostawał w zarządzie Komunalnego Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w Katowicach, a pierwsze wspólnoty mieszkaniowe powstały tutaj w 1998 roku.

Architektura mały|lewo|Południowa część budynku ZUS-u od strony zachodniej (2013) mały|Widok z lotu ptaka (2026)

Jest to obiekt o konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem cegłą i otynkowany, zwieńczony płaskim dachem. Powierzchnia użytkowa gmachu wynosi 11 591,7 m², powierzchnia zabudowy 1949,36 m², a kubatura 55 072,9 m³. Długość budynku wynosi 111 m, z czego samej wysokiej bryły 97,6 m, a jego wysokość w głównej części wynosi od 29,91 m (od strony ulicy H. Jordana) do 32,9 m (od strony ulicy PCK).

Gmach stanowi zespół bloków mieszkalnych wzniesionych w stylu funkcjonalizmu. Ciężka i masywna architektura budynku oddziałuje mocnym rytmem wielkich brył w kształcie graniastosłupa. Ich układ tworzy dziewięciokondygnacyjny korpus główny, do którego wysuwają się frontalnie w stronę ulicy M. Skłodowskiej-Curie cztery pięciokondygnacyjne ryzality. Budynek posiada takie elementy dekoracyjne, jak płaskie balkony czy pionowe rzędy okrągłych okienek.

Wewnątrz budynku znajdują się cztery klatki, a każda z nich obsługuje po dwa segmenty gmachu. Łącznie znajduje się tutaj 145 mieszkań, z czego w niskim segmencie na każdym poziomie są dwa, a w wyższym trzy. Poddasza części wysokiej zostały przerobione na mieszkania, których układ jest odmienny od tych na pozostałych kondygnacjach. Ciągną się tam tarasy ograniczone belką attykową. Pod całym gmachem znajdują się dwa poziomy piwnic, a za budynkiem, po stronie zachodniej podwórko, pod którym powstał podziemny garaż.

Gmach znajduje się w układzie urbanistycznym tzw. południowej dzielnicy Śródmieścia Katowic, wpisanym do rejestru zabytków nieruchomych nr A/370/12. Jest ujęty w gminnej ewidencji zabytków miasta Katowice oraz w strefie ochrony konserwatorskiej ustanowionej na podstawie przepisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego fragmentu Śródmieścia Katowic w rejonie ulic T. Kościuszki i Mikołowskiej z 28 maja 2014 roku.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Architektura modernizmu w Katowicach Kategoria:Budynki mieszkalne w Katowicach Kategoria:Śródmieście (Katowice) Katowice Kategoria:Obiekty w Katowicach wpisane do gminnej ewidencji zabytków Kategoria:Zakład Ubezpieczeń Społecznych