Franciszek Pepłowski (ur. 10 grudnia 1921 w Zdrojku, obecnie pow. Działdowo, zm. 23 marca 2009 w Toruniu) – polski językoznawca, leksykograf. Związany z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika i Instytutem Badań Literackich PAN w Toruniu.
Życiorys W 1949 r. na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu (UMK) uzyskał na podstawie pracy Uwagi nad językiem Stanisława Trembeckiego tytuł magistra filozofii w zakresie filologii polskiej. Już jako student podjął na UMK pracę, w latach 1947–1949 jako zastępca asystenta w Katedrze Języka Polskiego. Pracował w tejże uczelni na etacie naukowo-dydaktycznym z przerwami do roku 1993.
W 1950 r. został zatrudniony w Instytucie Badań Literackich PAN w Toruniu w zespole leksykograficznym pracującym nad Słownikiem Adama Mickiewicza, do 1959 był sekretarzem redakcji. Od 1951 r. był zatrudniony na etacie asystenta i starszego asystenta. W roku 1959 w Instytucie Badań Literackich PAN uzyskał stopień doktora na podstawie dysertacji Słownictwo i frazeologia publicystyki polskiej okresu oświecenia i romantyzmu. W związku z tym od 1 października 1965 roku został adiunktem. 1 marca 1972 po uzyskaniu tytułu doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa polskiego (12 czerwca 1971) objął stanowisko samodzielnego pracownika naukowo-badawczego i aż do przejścia na emeryturę, czyli do 31 grudnia 1991, był kierownikiem pracowni. 16 października 1985 roku został profesorem nadzwyczajnym, a z dniem 1 maja 1991 profesorem zwyczajnym.
W l. 1987–1989 wygłosił sześć wykładów dla uczestników kolokwium polonistycznego w Getyndze. Wykładał też w Wyższej Szkole Humanistyczno-Ekonomicznej we Włocławku na tamtejszej filologii polskiej (2001–2006).
Otrzymał dwa Medale ku Czci 100 Rocznicy Śmierci Adama Mickiewicza – polski i włoski, Medal ku Czci Samuela Bogumiła Lindego, Odznakę 1000-lecia Państwa Polskiego, Medal 30-lecia PRL, Medal Brązowy 100-lecia Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Medal 25-lecia PAN, Złoty Krzyż Zasługi (1984).
Działalność naukowa Dziełem życia Franciszka Pepłowskiego był Słownik polszczyzny XVI wieku. Do projektu dołączył w roku 1950 w ramach utworzonej w 1949 z inicjatywy prof. Marii Renaty Mayenowej pracowni toruńskiej PAN. Był najpierw zastępcą redaktora naczelnego, przejmując następnie funkcję redaktora naczelnego. Honorując zasługi profesor Mayenowej, zdecydował, że jego nazwisko, nawet po jej śmierci w 1988 roku, będzie podpisywane nadal pod jej nazwiskiem, jak dotąd – jako zastępcy redaktora. Nawet wówczas, gdy jego zatrudnienie na pół etatu wygasło w maju 1993, nadal kierował naukowo projektem. Profesor Pepłowski z dużym zaangażowaniem propagował Słownik polszczyzny XVI wieku. Ostatnim wydanym za jego życia był tom XXXII (rok 2004). Wydane za jego życia 32 tomy Słownika obejmują tysiące haseł od A do hasła przodujący, czuwał również nad przygotowaniem kolejnych tomów do druku.
Oprócz pracy nad słownikiem publikował inne rozprawy naukowe, jak Zasady wydawania tekstów staropolskich (1955). Jego napisane we współpracy ze Stefanem Hrabcem Wiadomości o autorach i dziełach cytowanych w słowniku Lindego (1963) nadal stanowią podstawowe źródło wiedzy o tekstach wykorzystanych przez XIX- wiecznego leksykografa. W 1974 r. wraz z Januszem Małłkiem opracował wydanie Historyji żałosnej a straszliwej o Franciszku Spierze oraz Ortografiji polskiej Stanisława Murzynowskiego (1528–1553), uzupełnione i wydane po raz drugi w 1986 roku. Poza tym jest autorem opracowań: Odczasownikowe nazwy wykonawców czynności w polszczyźnie XVI wieku (1974), które stanowiło jego rozprawę habilitacyjną, Pożyczki niemieckie w „Nomenklatorze” Piotra Artomiusza z 1591 roku (1996).
Większość publikacji Pepłowskiego oscylowała wokół tematyki XVI-wiecznej. Jednak wśród jego książek znalazły się również pozycje z innego kręgu tematycznego. Jest autorem książki Słownictwo i frazeologia polskiej publicystyki okresu oświecenia i romantyzmu (1961).
Zobacz też Słownik polszczyzny XVI wieku Renata Maria Mayenowa
Przypisy
Linki zewnętrzne Słownik polszczyzny XVI wieku – twórcy
Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Polscy leksykografowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Zmarli w 2009 Kategoria:Polscy poloniści Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Pracownicy Instytutu Badań Literackich PAN