Szkodliwy zakwit – zakwit wód powodowany przez glony, którego rozmiar powoduje szkody w środowisku lub zdrowiu. mały|Zakwit sinicowy mały|Zakwit sinicowy w Bałtyku Zakwity fitoplanktonowe wody, które mogą stać się szkodliwe, są jednym ze skutków eutrofizacji wód oraz wzrostu ich temperatury. Pojęcie szkodliwego zakwitu jest nieostre. Zakwity wody powodowane są głównie przez fitoplankton, czyli mikroskopijne glony, ale czasem szkodliwym zakwitem nazywa się masowy pojaw takich makroglonów, jak Sargassum.
Rodzaje szkodliwych zakwitów Wyróżniane są dwie kategorie szkodliwych zakwitów glonowych: wywoływane przez szczepy glonów wytwarzających toksyny lub inne substancje oddziałujące szkodliwie na inne organizmy, w tym człowieka, oraz wywoływane przez szczepy, które nie wytwarzają szkodliwych substancji, ale przez swoją intensywność powodują zaburzenie stanu ekologicznego wody, zwłaszcza objawiające się deficytem tlenowym. Zakwit może należeć do obu kategorii naraz. Szacuje się, że około ¼ z około trzystu gatunków mikroglonów powodujących zakwity jest zdolna do wytwarzania toksyn.
Typowym skutkiem wystąpienia szkodliwego zakwitu jest masowe śnięcie ryb. Masowe umieranie może dotyczyć również innych zwierząt morskich, takich jak małże, morskie ssaki, ptaki wodne czy żółwie morskie. Toksyny unoszą się nie tylko w wodzie, ale trafiają do powietrza w formie aerozolu.
Pośrednim skutkiem wystąpienia szkodliwych zakwitów dotykającym ludzi jest zatrucie toksynami glonowymi zakumulowanymi w ciele zwierząt morskich. Wyróżniane jest kilka jego rodzajów: (amnestyczne) (ASP, amnesic shellfish poisoning), główną toksyną w tym przypadku jest kwas domoikowy; ciguatera (zatrucie ciguatoksynowe) (CFP, ciguatera fish poisoning), wywołane przez ciguatoksyny; (diaretyczne) (DSP, diarrhetic shellfish poisoning), główną toksyną jest ; (NSP, neurotoxic shellfish poisoning), główną toksyną jest ; (paralityczne) (PSP, paralytic shellfish poisoning), główną toksyną jest ; zatrucie (azaspiracydowe) (AZP, azaspiracid shellfish poisoning); spiroiminowe (SSP, spiroimine shellfish poisoning).
Zróżnicowanie taksonomiczne Glony powodujące szkodliwe zakwity należą do różnych grup taksonomicznych. Ze względu na trudności w identyfikacji, a także zmiany w taksonomii, niektóre przypadki przyporządkowania gatunków przytaczane przez literaturę mogą być błędne lub przestarzałe. sinice Sinice są powszechne w wodach słodkich i słonawych (do których zaliczają się wody Morza Bałtyckiego). Z tego względu są zagrożeniem dla ujęć wody pitnej. W wodach pełnomorskich szkodliwe zakwity powodują głównie przedstawiciele rodzajów i Nodularia. W wodach słodkich głównie: Microcystis, , , i Woronichinia. Do toksyn sinicowych należą m.in. mikrocystyna, nodularyna, 3-metyloamino-L-alanina i saksytoksyny; bruzdnice W wodach oceanicznych najczęściej szkodliwe zakwity powodują bruzdnice, także bentosowe. Zakwit wywołany przez tę grupę glonów nazywa się . Różne gatunki bruzdnic są odpowiedzialne za masowe śnięcie ryb. Niektóre również mogą powodować pośrednie zatrucia u ludzi. Ciguatera jest powodowana przez , prawdopodobnie też przez przedstawicieli i . PSP najczęściej jest wywoływane przez i . DSP najczęściej jest wywoływane przez i Prorocentrum. NSP najczęściej jest wywoływane przez Karenia. SSP jest powodowane przez Alexandrium i Karenia. Kwas azaspirowy również jest wytwarzany przez bruzdnice.
haptofity Spośród haptofitów masowe śnięcie ryb powodują głównie przedstawiciele Prymnesium. Zakwit Prymnesium parvum był przyczyną katastrofy ekologicznej Odry w 2022 roku.
rafidofity Niektórzy przedstawiciele rafidofitów powodują masowe śnięcie ryb. , i wytwarzają brewetoksyny. okrzemki Wśród okrzemek toksyczne zakwity, prowadzące do ASP, powodują przedstawiciele .
Występowanie szkodliwych zakwitów UNESCO prowadzi bazę The Harmful Algal Information System (HAIS), w której są notowane zgłaszane zjawiska. Ze względu na jej charakter zdecydowanie przeważają zgłoszenia dotyczące przybrzeżnych wód morskich i zatruć pokarmowych. Do połowy 2026 roku w bazie tej nie było zgłoszeń z Antarktyki i Oceanu Antarktycznego. Zgłoszenia z wnętrza kontynentów są sporadyczne i dotyczą głównie zatruć toksynami sinicowymi. Brak jest też danych z wód pełnomorskich. Sporadyczne są zgłoszenia z wybrzeży Oceanu Arktycznego. Najczęściej zgłaszane są incydenty z krajów wysoko uprzemysłowionych, głównie z następujących rejonów: ASP – amerykańskie i europejskie wybrzeża północnego Atlantyku, rzadziej amerykańskie wybrzeża Pacyfiku i znacznie rzadziej w różnych punktach świata CFP – strefa międzyzwrotnikowa (wschodnie wybrzeże Australii, wyspy Oceanii, Karaiby i in.) DSP – głównie wybrzeże zachodniej i południowej Europy, poza tym różne rejony z wyjątkiem Oceanu Indyjskiego NSP – głównie Zatoka Meksykańska, rzadziej sąsiednie rejony oraz Australia i Nowa Zelandia PSP – wybrzeże zachodniej Europy, pogranicza Kanady i Stanów Zjednoczonych, Filipiny, rzadziej inne rejony, najrzadziej międzyzwrotnikowe wybrzeża Afryki, Ameryki Południowej i południowej Azji AZP – głównie wybrzeże Wysp Brytyjskich, rzadziej Norwegii i innych rejonów zatrucie toksynami sinicowymi – Bałtyk, Nowa Zelandia, rzadziej wody śródlądowe, głównie Europy, Ameryki Południowej i Australii zatrucie toksynami w aerozolu – wybrzeże południowej Europy i Zatoki Meksykańskiej, rzadziej pozostałe regiony.
Skutki Bezpośrednie skutki szkodliwych zakwitów uderzają w rybołówstwo i akwakulturę. Ich obecność uniemożliwia rekreację związaną z wodą i uderza w turystykę. Dalszym skutkiem może być również rozwój
Przypisy
Kategoria:Algologia Kategoria:Katastrofy ekologiczne