Tergesteo w Trieście (wł. Palazzo del Tergesteo, także Galleria Tergesteo) – neoklasycystyczny kompleks handlowo-biurowy z krytą galerią, położony pomiędzy Piazza della Borsa a Piazza Giuseppe Verdi w Trieście. Budynek wzniesiono w latach 1840–1842 według projektu Francesca Bruyna na zlecenie Società del Tergesteo. Miał pełnić funkcję centrum handlu, finansów i życia towarzyskiego rozwijającego się miasta portowego.
Kompleks łączy dwa reprezentacyjne place za pomocą przeszklonej galerii, wzdłuż której rozmieszczono lokale handlowe, biura i wejścia do wyższych kondygnacji. Nazwa budynku pochodzi od starożytnej nazwy Triestu – Tergeste.
Historia Pomysł budowy nowoczesnego kompleksu handlowego powstał w związku z rozwojem Triestu jako głównego portu monarchii habsburskiej. W lipcu 1838 roku Società del Tergesteo ogłosiła konkurs architektoniczny, którego warunki kilkakrotnie modyfikowano. Projekty przedstawili m.in. Antonio Buttazzoni, mediolański architekt Andrea Pizzala oraz Francesco Bruyn.
Ostateczny projekt przypisuje się Bruynowi, którego rysunki wykonawcze zostały zatwierdzone 29 sierpnia 1840 roku. Architekt wykorzystał zasadniczy układ przestrzenny wcześniejszej koncepcji Buttazzoniego oraz rozwiązanie przeszklonego dachu, inspirowane projektem Gallerii De Cristoforis autorstwa Pizzali. Nadał jednak budynkowi bardziej jednolitą i uproszczoną formę neoklasycystyczną.
Budowę prowadzono w latach 1840–1842. Kompleks uroczyście otwarto wieczorem 24 sierpnia 1842 roku. W 1844 roku przeniesiono do niego działalność giełdy, która wcześniej mieściła się w Starym Pałacu Giełdy przy Piazza della Borsa.
Galeria stała się miejscem spotkań kupców, finansistów, armatorów i przedstawicieli triesteńskiej burżuazji. W budynku mieściły się biura przedsiębiorstw, banków i towarzystw ubezpieczeniowych, a także lokale handlowe i gastronomiczne.
W 1957 roku galerię przebudowano według projektu architekta Alessandra Psacaropula. Prace objęły m.in. konstrukcję przekrycia i wnętrze pasażu. Budynek zachował jednak zasadniczy dziewiętnastowieczny układ oraz reprezentacyjne fasady.
Architektura Tergesteo ma plan zwartego zespołu zabudowy z centralną galerią łączącą Piazza della Borsa z placem przed Teatro Verdi. Kryty pasaż stanowi główną oś komunikacyjną budynku, natomiast poprzeczna część galerii prowadzi do bocznych ulic.
Obie główne fasady mają zbliżoną, symetryczną kompozycję. Parter i antresolę pokrywa gładkie boniowanie, powyżej którego znajdują się regularne rzędy okien rozdzielonych pilastrami i gzymsami. Elewacje zwieńczono balustradami oraz rozbudowanymi grupami rzeźbiarskimi.
Galerię przykrywa konstrukcja z żelaza i szkła. Jej rozwiązanie nawiązywało do wzniesionej wcześniej mediolańskiej Gallerii De Cristoforis, jednej z pierwszych nowoczesnych krytych galerii handlowych we Włoszech. Wzdłuż pasażu umieszczono witryny lokali oraz wejścia do klatek schodowych prowadzących do biur i mieszkań.
Dekoracja rzeźbiarska Grupę rzeźbiarską na fasadzie od strony Piazza della Borsa wykonał Pietro Zandomeneghi. W centrum kompozycji znajduje się Tetyda, personifikująca Triest i morze, przedstawiona na muszli ciągniętej przez cztery konie wynurzające się z fal. Towarzyszy jej Merkury, bóg handlu, oraz postacie alegoryczne odnoszące się do przemysłu i żeglugi.
Dekorację fasady od strony teatru wykonał Antonio Bianchi. Centralną postacią jest Neptun, któremu towarzyszą Merkury oraz personifikacje geografii i historii. Program ikonograficzny obu elewacji odnosi się do handlowej, morskiej i finansowej funkcji Triestu.
Tergesteo w kulturze Galeria pojawia się w twórczości Itala Sveva. Pisarz pracował od 1880 roku w mieszczącym się w Tergesteo triesteńskim oddziale wiedeńskiego Unionbanku. Doświadczenia te wykorzystał w powieści Jedno życie, której główny bohater jest pracownikiem bankowym.
Tergesteo występuje również w powieści Zeno Cosini. Główny bohater udaje się do galerii jako miejsca spotkań triesteńskich przedsiębiorców i poznaje tam Giovanniego Malfentiego, późniejszego teścia.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Pałace w Trieście Kategoria:Zabytki Triestu Kategoria:Architektura neoklasycystyczna we Włoszech Kategoria:Budynki oddane do użytku w 1842