Gołąbek rybowonny (Russula subrubens (J.E. Lange) Bon) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russula, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1940 r. Jakob Emanuel Lange jako odmianę gołąbka fioletowawego Russula graveolens var. subrubens. W 1972 r. Marcel Bon podniósł go do rangi odrębnego gatunku. Pozostałe synonimy: Russula chamiteae Kühner 1975 Russula chamiteae var. microsperma Kühner 1975 Polską nazwę podała w 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów.
Morfologia Kapelusz Średnica 4–9 cm, początkowo półkulisty, następnie wypukły, w końcu rozpostarty i wklęsły w środku, prawie lejkowaty. Skórka daje się oddzielić tylko na krótkim odcinku, w stanie świeżym jest wilgotna i błyszcząca, następnie matowa, ale nie aksamitna. Barwa zmienna: czerwonobrązowa, czerwona, miedzianoczerwona, pomarańczowobrązowa, fioletowobrązowa, może mieć ciemniejsze, czerwonofioletowe obszary lub sporadyczne żółte do żółtozielonych plam, szczególnie w środku, ale nie wyłącznie; plamy te mogą się zlewać i rozprzestrzeniać, a czasami cała powierzchnia ma kolor żółtawy lub żółtopomarańczowy. Brzeg gładki, u starszych okazów umiarkowanie żebrowany. Blaszki Gęste, lekko wybrzuszone, szerokie, przeważnie bez blaszeczek, grube, zaokrąglone przy trzonie, przyrośnięte, prawie wolne, rzadko rozwidlone, kruche, białawe, później kremowe do lekko ochrowych, w miejscach uszkodzonych brązowawe do rdzawobrązowych. Trzon Wysokość 3–6 cm, grubość 1–2 cm, maczugowaty, pogrubiony u nasady, rzadko prawie cylindryczny, na ogół nierozszerzony u góry. Powierzchnia nierówna i puszysta, biała, później zauważalnie brązowa, często z różowoczerwonym odcieniem, głównie w dolnej części, brązowawa po potarciu. Miąższ Gruby, jędrny, biały, na przekroju żółtobrązowy. Młode okazy mają zapach lekko owocowe, wysuszone pachną jak śledzie,. Smak łagodny. Pod wpływem FeSO4 miąższ staje się zielony, pod wpływem aniliny czerwony, reakcja z gwajakolem dodatnia. Cechy mikroskopowe Bazydiospory szeroko eliptyczne, z cienkimi, bardzo gęstymi kolcami o wysokości 0,6–0,8 µm, nieco połączonymi grzbietami i ledwo dostrzegalnymi liniami łączącymi tworzącymi wzór zebry lub niepełnej siatki, amyloidalne, 7,8–9,8 × 6–7,2 µm. Podstawki 4-zarodnikowe, maczugowate, smukłe, 50–63 × 10–14 µm. Ccheilocystydy wrzecionowate do maczugowatych, czasami z zaokrąglonym końcem, rzadko z brodawką, 62–100 × 10–13,5 µm. Skórka kapelusza składa się ze strzępek o szerokości 3–6 µm, mniej więcej cylindrycznych i tępych, ale nieregularnie szerokich, krótkich, rozgałęzionych, pogrubionych do 8–10 µm i cylindrycznych, z 0–1–2 przegrodami. Dermatocystydy o szerokości 5–8 μm, z małymi, rozwidlonymi i szorstkimi ściankami o barwie od jasnokremowego do kremowej.
Występowanie i siedlisko Występuje w Ameryce Północnej, Europie i Azji. Brak tego gatunku w opracowanym w 2003 r. przez Władysława Wojewodę wykazie wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, ale w późniejszych latach podano jego stanowiska. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną.
Gołąbki to naziemne grzyby mykoryzowe. Gołąbek rybowonny rośnie na bagnach górskich w symbiozie z wierzbą zielną (Salix herbacea), na skraju bagien i torfowisk w torfowcach (Sphagnum), w obniżeniach wzdłuż cieków wodnych pod olchą, wierzbą, jesionem lub brzozą.
Przypisy
Kategoria:Gołąbkowate Kategoria:Mykobiota Polski