Pomnik Leopolda I w Trieście (, także Kolumna Leopolda I, wł. Colonna di Leopoldo I) – barokowy pomnik w formie kamiennej kolumny zwieńczonej brązowym posągiem cesarza Leopolda I, znajdujący się na Piazza della Borsa w Trieście. Monument wzniesiono dla upamiętnienia wizyty władcy w mieście w 1660 roku oraz potwierdzenia przez niego statutów, praw i przywilejów Triestu.
Obecną postać monumentu ukończono w 1673 roku. Kamienną kolumnę wykonał wenecki rzeźbiarz Antonio Salvador, natomiast autorem brązowej figury cesarza był Carlo Trabucchi. Posąg odlano w Arsenale w Wenecji i ustawiono na kolumnie w kwietniu 1673 roku.
Historia Leopold I przybył do Triestu 25 września 1660 roku podczas podróży po dziedzicznych krajach monarchii habsburskiej. W trakcie pobytu przyjął hołd władz miejskich oraz potwierdził obowiązujące w mieście statuty, prawa i zwyczaje. Cesarz opuścił Triest 2 października po trwających kilka dni uroczystościach.
Ze względu na krótki czas przygotowań do wizyty na ówczesnym Piazza Pozzo del Mare ustawiono prowizoryczną kolumnę z pozłacanego drewna, zwieńczoną figurą cesarza wykonaną z tego samego materiału. Monument miał stanowić część dekoracji miasta przygotowanej na przyjazd władcy.
W następnych latach władze Triestu zdecydowały o zastąpieniu nietrwałej konstrukcji stałym pomnikiem. Kamienną kolumnę wykonał Antonio Salvador, a jej wykonanie ukończono na początku 1673 roku. Prace nad brązową figurą cesarza powierzono Carlowi Trabucchiemu, który przygotował ją w Wenecji; odlew wykonano w tamtejszym arsenale.
Posąg przywieziono do Triestu w 1672 roku, a w kwietniu 1673 roku umieszczono go na szczycie kolumny. Monument stanął w miejscu wcześniejszej konstrukcji drewnianej na Piazza Pozzo del Mare, położonym w pobliżu dawnego portu i miejskich murów.
W 1808 roku, w związku z przekształceniami urbanistycznymi tej części miasta, pomnik przeniesiono na Piazza della Borsa. Operację przeprowadzono 19 sierpnia na polecenie gubernatora Sigismonda de Lovadie. Monument ustawiono przed wzniesionym niedługo wcześniej Starym Pałacem Giełdy, gdzie pozostaje do dziś.
Po przyłączeniu Triestu do Włoch pojawiały się postulaty usunięcia monumentu kojarzonego z panowaniem Habsburgów. W latach 20. XX wieku proponowano zastąpienie go pomnikiem Giuseppe Mazziniego, jednak zamiaru tego nie zrealizowano. Kolumnę przesunięto jedynie o kilka metrów w związku z reorganizacją przestrzeni placu.
W okresie II wojny światowej brązowy posąg został zdjęty z kolumny i umieszczony w miejskim magazynie. Po wojnie w miejscowej prasie prowadzono akcję pod hasłem „Leopoldo, dove sei?”, dotyczącą losów przechowywanej rzeźby. Figurę ponownie ustawiono na kolumnie po zakończeniu prac zabezpieczających.
W 1964 roku podłożony przy podstawie ładunek wybuchowy uszkodził dolne partie monumentu. W 1991 roku figurę cesarza zdjęto z kolumny i poddano konserwacji, obejmującej oczyszczenie powierzchni brązu oraz zabezpieczenie rzeźby przed dalszą korozją.
Opis Pomnik składa się z trzech ośmiobocznych stopni, kamiennego cokołu oraz okrągłego trzonu kolumny zwieńczonego kapitelem i profilowanym postumentem. Na szczycie znajduje się pełnoplastyczna figura Leopolda I wykonana z brązu.
Cesarz został przedstawiony w ceremonialnej zbroi i płaszczu koronacyjnym. Na głowie ma koronę Świętego Cesarstwa Rzymskiego, w prawej dłoni trzyma berło, a w lewej jabłko królewskie. Sposób ukazania władcy podkreśla jego godność cesarską i zwierzchnictwo nad Triestem.
Na cokole umieszczono inskrypcję poświęconą cesarzowi, upamiętniającą jego wizytę i zatwierdzenie miejskich statutów. Napis ma formę chronogramu, w którym wyróżnione litery tworzą datę powstania monumentu.
Brązowy posąg Leopolda I jest jednym z najstarszych zachowanych nowożytnych pomników publicznych w Trieście oraz jedyną zachowaną w mieście siedemnastowieczną figurą monumentalną wykonaną z brązu.
Kontekst historyczny Pomnik stanowił publiczne świadectwo więzi pomiędzy Triestem a dynastią Habsburgów. Potwierdzenie przez Leopolda I miejscowych praw i statutów miało znaczenie dla zachowania odrębności ustrojowej miasta w ramach habsburskich posiadłości.
Monument powstał kilkadziesiąt lat przed przekształceniem Triestu w wolny port przez syna Leopolda, Karola VI. Obu władców upamiętniają kolumny znajdujące się w historycznym centrum miasta: pomnik Leopolda I na Piazza della Borsa oraz Kolumna Karola VI na Piazza Unità d’Italia.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Pomniki we Włoszech Kategoria:Kolumny Kategoria:Pomniki odsłonięte w XVII wieku Kategoria:Rzeźby z XVII wieku