Kampus Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (także Śródmiejska Dzielnica Uniwersytecka w Katowicach) – miasteczko akademickie w Katowicach, położone w rejonie ulic Bankowej, Szkolnej i Uniwersyteckiej w Katowicach. Jego centrum stanowią budynki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach powstałe w latach 60. i 70. XX wieku, w okresie powołania uczelni w 1968 roku i jej pierwszych lat działalności. Od lat 90. XX wieku w obrębie kampusu zaczęły powstawać nowe gmachy, w tym Wydziału Prawa i Administracji oraz Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka.
Historia Przed powołaniem Uniwersytetu Śląskiego (do 1968) mały|lewo|Lodowisko Torkat w 1950 roku
Zanim powołano do życia Uniwersytet Śląski w Katowicach, obszar przyszłego miasteczka akademickiego pełnił głównie funkcje sportowo-rekreacyjne. Tereny przy obecnej ulicy Bankowej 7 zagospodarowano pod ogród botaniczny przy siedzibie Dyrekcji Ogrodnictwa Miejskiego istniejącej od 1913 roku. W latach międzywojennych ogród botaniczny przekształcono w Miejski Ogród Naukowy ze zwierzyńcem. Tereny po północnej stronie Rawy w tym czasie pozostawały natomiast praktycznie niezabudowane. Pierwsze budynki, głównie drewniane, zaczęto stawiać pod koniec lat 20. XX wieku i wiązały się one zagospodarowaniem tych obszarów na cele sportowe. 7 grudnia 1930 roku w miejscu późniejszego Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Akademickiej, został oddany do użytku Torkat, pierwszy w Polsce sztuczny tor łyżwiarski z budynkiem klubowym i trybunami, a po drugiej stronie ulicy znajdowało się boisko Kolejowego Klubu Sportowego przy Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych oraz korty tenisowe Kattowitzer Lawn Tennis Vereinigung (z niem. Katowicki Klub Tenisowy).
Po II wojnie światowej nastąpiło upaństwowienie gruntów po północnej stronie ulicy Bankowej. W 1950 roku otwarto Miejski Ogród Zoologiczny, a trzy lata później w miejsce Torkatu rozpoczęto budowę Torstalu, wielofunkcyjnego obiektu sportowego i kulturalnego projektu Henryka Buszki i Aleksandra Franty. 29 sierpnia 1973 roku doszło do pożaru Torstalu, w wyniku którego obiekt uległ niemal całkowemu zniszczeniu. Został on ostatecznie zamknięty w 1994 roku.
Na północ od ulicy Bankowej, w latach 1964–1966 wzniesiono osiedle mieszkaniowe „Kopalniana” powstałe według projektu Stanisława Kwaśniewicza, a przy samej ulicy szkołę (tzw. „tysiąclatkę”) przeznaczoną dla mieszkańców osiedla. W 1963 roku, gdy gmach szkolny był już na ukończeniu, zapadła decyzja o powołaniu Filii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Katowicach i umieszczeniu pierwszych wydziałów właśnie w tym budynku. Gmach szkolny wzniesiono w latach 1961–1964 według projektu Wacława Lipińskiego z katowickiego „Miastoprojektu”.
Powstanie Śródmiejskiej Dzielnicy Uniwersyteckiej (lata 60. i 70. XX wieku) mały|lewo|Filia Uniwersytetu Jagiellońskiego na zdjęciu z 1964 roku – późniejszy budynek rektoratu Uniwersytetu Śląskiego
Jeszcze w 1965 roku powstała koncepcja urbanistyczna Śródmiejskiej Dzielnicy Uniwersyteckiej opracowanej przez Ryszarda Sołtyńskiego z gliwickiego „Miastoprojektu”. Jego osią miała być wewnętrzna droga relacji wschód-zachód, ujęta od południa budynkiem rektoratu i położonym za nim zespołem budynków Studium Fizyki, a od północy zamknięta wolnostojącymi gmachami Studium Matematyki, Wydziału Filozoficzno-Historycznego i Wydziału Biologii. W miejscu obecnego wysokościowca Altus miał natomiast powstać budynek biblioteki.
Uniwersytet Śląski w Katowicach został powołany 8 czerwca 1968 roku na mocy rozporządzenia Rady Ministrów. W tym też okresie podjęto starania na rzecz pozyskania terenów pod ich budowę kampusu. Zaczął on powstawać w centrum Katowic, pomiędzy ulicami Uniwersytecką i Bankową oraz aleją W. Roździeńskiego, na terenach sportowo-rekreacyjnych, a rektorat umieszczono w budynku dawnej Filii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Katowicach. Wtedy też zaszła konieczność kolejnej adaptacji i aranżacji wnętrz budynku, którą przeprowadzono na podstawie projektów Ryszarda Sołtyńskiego i Tadeusza Pfütznera z gliwickiego „Miastoprojektu”. Budowa gmachów dla nowo powołanej instytucji miała stać się inwestycją prestiżową, a wzorem dla nich miały być podobne tego placówki w państwach bloku wschodniego: Uniwersytetu w Charkowie oraz Uniwersytetu w Lipsku.
mały|Kampus Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach na zdjęciu z 1973 roku
Jeszcze w 1968 roku pojawiły się plany uruchomienia dwóch nowych kierunków: fizyki ciała stałego oraz fizyki jądrowej. W związku z tym zapadła decyzja o pierwszej większej inwestycji uczelni – kompleksie Studium Fizyki przy ulicy Uniwersyteckiej, który wzniesiono w latach 1968–1972 według projektu Ryszarda Sołtyńskiego z gliwickiego „Miastoprojektu”.
W latach 70. XX wieku głównym celem władz Uniwersytetu Śląskiego stał się szybki rozwój uczelni, lecz warunki lokalowe pozostawały trudne, dlatego też sięgnięto po projekty typowe i prefabrykaty, gdyż rozwiązanie to mogło zapewnić terminowe otwarcie nowych kierunków studiów. Pracę zlecono głównemu architektowi województwa katowickiego Marianowi Zawile, który miał wraz ze swoim zespołem ustalić lokalizację gmachów, rodzaj prefabrykatów oraz opracować dokumentację projektową wraz z kosztorysami. Ostatecznie projekt zlecono Tadeuszowi Sadowskiemu z katowickiego „Miastoprojektu”. Jako pierwsze powstało pawilonowe założenie ówczesnego Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii przy ulicy Bankowej 14, oddane do użytku w 1973 roku (pawilony „B”, „C” i „D”). Po pozyskaniu terenów po wschodniej stronie ulicy Bankowej, w miejscu gdzie istniał ogród botaniczny w latach 1974–1975 zrealizowano gmach Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska. W 1976 roku przystąpiono do wyburzeń spalonego lodowiska Torstal, a na jego terenie w 1978 roku oddano do użytku budynek Wydziału Nauk Społecznych.
Dalsza rozbudowa kampusu (od lat 90. XX wieku) mały|Budowa Śląskiego Interdyscyplinarnego Centrum Chemii w czerwcu 2026 roku
W latach 1995–1997 do budynku Wydziału Nauk Społecznych dobudowano zespół sal dydaktycznych autorstwa Ewy i Tomasza Taczewskich. W 2003 roku oddano do użytku gmach Wydziału Prawa i Administracji przy ulicy Bankowej 11b, przeprowadzając się z budynku ulicy Bankowej 8/10 będącego wówczas własnością parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Katowicach. W 2006 roku rozpoczęto nadbudowę o jedną kondygnację gmachu rektoratu według projektu Mirosława Polaka i Marka Skwary, w której umieszczono jednostki administracyjne Uniwersytetu Śląskiego i salę konferencyjną.
24 czerwca 2008 roku w przed budynkiem rektoratu odsłonięto pomnik Studenta Uniwersytetu Śląskiego według projektu prof. Jerzego Fobera i prof. Andrzeja Szarka. W latach 2009–2011 w miejsce Torkatu postawiono gmach Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Akademickiej – bibliotekę otwarto 12 października 2012 roku. W 2010 roku ulicę Bankową na odcinku pomiędzy rektoratem a Wydziałem Nauk Społecznych przebudowano, wyłączając ją z ruchu samochodowego.
Po drugiej stronie Rawy, w 2017 roku oddano do użytku nowy gmach ówczesnego Wydziału Radia i Telewizji im. Krzysztofa Kieślowskiego. W 2021 roku w gmachu przy ulicy Uniwersyteckiej 4, w którym znajdował się dotychczas Instytut Fizyki, rozpoczął działalność Wydział Humanistyczny. W 2025 roku za budynkiem rektoratu w miejsce wyburzonego budynku basenu rozpoczęto budowę Śląskiego Interdyscyplinarnego Centrum Chemii.
Ogólna charakterystyka mały|lewo|Widok z wieżowca Altus w kierunku wschodnim; na dole po prawej widoczny kampus Uniwersytetu Śląskiego (2024)
Kampus Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach położony jest pomiędzy ulicami Bankową, Szkolną i Uniwersytecką w Katowicach, na terenie dzielnicy Śródmieście. Stanowi on jednolite założenie urbanistyczne, nawiązujące w części wschodniej do osi ulicy Bankowej, obsadzone niską i wysoką zielenią.
Główną część kampusu stanowi zespół budynków powstałych w latach 60. i 70. XX wieku. Gmach rektoratu zaprojektowano jako wzorcową szkołę zaprojektowaną przez Wacława Lipińskiego z katowickiego „Miastoprojektu”, natomiast budynki Wydziału Humanistycznego, Instytutu Matematyki, Wydziału Nauk Społecznych oraz Instytutu Biologii, Biotechnologii i Ochrony Środowiska zrealizowane zostały według projektów typowych. Ich stylowy wyraz został ujednolicony artykulacją ścian w formie ułożonych horyzontalnie pasów okien, ceglanej elewacji oraz falistej okładziny cementowej. Ich zewnętrzne ściany zostały wzbogacone o mozaiki, a we wnętrzach umieszczono abstrakcyjne formy rzeźbiarskie, w tym w holu Wydziału Nauk Społecznych.
W całych zasobach materialnych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach znajdują się obiekty powstałe w różnych okresach historycznych, od przełomu XIX i XX wieku (m.in. gmach przy ulicy Szkolnej 9 w Katowicach) przez okres Polski Ludowej (Śródmiejska Dzielnica Uniwersytecka) po przełom XX i XXI wieku (m.in. Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka).
Tendencją uczelni stała się konsolidacja jej obiektów poprzez budowę nowych gmachów i pozbycie się starych bądź niebędących własnością Uniwersytetu Śląskiego. Nowe budynki zaczęły powstawać w obrębie kampusu na terenie katowickiego Śródmieścia, na osi wzdłuż Rawy, gdzie powstał m.in. gmach Wydziału Prawa i Administracji oraz budynek Szkoły Filmowej im. Krzysztofa Kieślowskiego. Ponadto Uniwersytet Śląski ma swoje budynki w Sosnowcu (w tym budynek Wydziału Nauk Przyrodniczych), Chorzowie i Cieszynie.
Główne budynki kampusu Rektorat mały|Budynek rektoratu (2024)
Gmach rektoratu Uniwersytetu Śląskiego zlokalizowany jest przy ulicy Bankowej 12. Pierwotnie składał się z trzech części – budynku głównego oraz dwóch skrzydeł. Główna część gmachu pierwotnie była dwupiętrowa i mieściła aulę, sale wykładowe, pracownie, laboratoria oraz bibliotekę. Prostopadle do niej ulokowano jednopiętrowe skrzydło z salami wykładowymi, gabinetami lekarskimi oraz pomieszczeniami gospodarczymi. Trzecia, trójkondygnacyjna część mieściła niewielki basen kąpielowy oraz salę gimnastyczną. Skrzydło to w późniejszych latach wyłączona z powodu szkód górniczych, a następnie w 2025 roku rozebrana. Na jej ścianie istniał także mural przedstawiający noblistkę Marię Goeppert-Mayer.
Budynek rektoratu to obiekt o szkieletowej konstrukcji żelbetowej, wzniesiony z typowych prefabrykowanych elementów. Jego elewacje urozmaicono poprzez zróżnicowaną artykulację fasad, którą podkreślono akcentami fakturalnymi i materiałowymi. Głównym elementem fasady budynku jest wsparty na czterech słupach prostopadłościan auli. Gmach wieńczy miękko wygięty dach, który powstał wraz z nadbudową budynku o dodatkową kondygnację. Budynek we wnętrzu ma dwa trakty pomieszczeń podzielonych ciemnym korytarzem.
W pobliżu gmachu rektoratu ulokowano boiska sportowe oraz budynek z mieszkaniami dla personelu pomocniczego. Budynek ten, który znajdował się przy ulicy Bankowej 12a, do 2025 roku był siedzibą Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego. Siedzibę wydawnictwa przeniesiono do gmachu Wydziału Teologicznego. Budynek przy Bankowej 12a został rozebrany jeszcze w tym samym roku.
Wydział Humanistyczny mały|Ówczesny gmach Instytutu Fizyki (2011)
Gmach Wydziału Humanistycznego, pierwotnie Studium Fizyki, znajduje się przy ulicy Uniwersyteckiej 4. Wzniesiony został z żelbetowej konstrukcji szkieletowej. Składa się z trzech części: dziewięciokondygnacyjnej od strony ulicy Uniwersyteckiej pierwotnie mieszczącej laboratoria i pracownie naukowe, dwukondygnacyjnego bloku dydaktycznego od strony ulicy A. Chełkowskiego oraz dwukondygnacyjnego pawilonu warsztatów z halą technologiczną od strony ulicy S. Moniuszki.
Główna część architektonicznie nawiązuje do tradycji stylu międzynarodowego. Jest on silnie akcentowany w pionie, wywołując na elewacjach efekty światłocieniowe. Gmach wewnątrz mógł pomieścić 630 studentów oraz 210 pracowników naukowych i administracyjnych. Powstały także audytoria – duże na 300 miejsc i dwa mniejsza na 120 miejsc.
Instytut Matematyki mały|Budynek Instytutu Matematyki (2021)