Wojna o Chioggię (wł. guerra di Chioggia), nazywana również wojną o Tenedos – konflikt zbrojny pomiędzy Republiką Wenecką a Republiką Genui i ich sojusznikami, prowadzony w latach 1378–1381. Była ostatnią z wielkich średniowiecznych wojen wenecko-genueńskich, wynikających z rywalizacji obu republik morskich o handel i wpływy w basenie Morza Śródziemnego i Morza Czarnego.
Nazwa konfliktu pochodzi od Chioggii, miasta położonego przy południowym wejściu do Laguny Weneckiej. Jego zdobycie przez Genueńczyków 16 sierpnia 1379 roku stworzyło bezpośrednie zagrożenie dla Wenecji. Po odcięciu przeciwnika od morza Wenecjanie odzyskali Chioggię w czerwcu 1380 roku, natomiast całą wojnę zakończył pokój turyński podpisany 8 sierpnia 1381 roku.
Przyczyny Wenecja i Genua rywalizowały od XIII wieku o dostęp do portów, faktorii i szlaków handlowych prowadzących do Lewantu, Konstantynopola i portów Morza Czarnego. Obie republiki rozwijały rozległe sieci handlowe oraz własne systemy kolonii i punktów oparcia, a konkurencja ekonomiczna prowadziła do kolejnych konfliktów morskich.
Bezpośrednim przedmiotem sporu stała się wyspa Tenedos, położona przy wejściu do Dardaneli i umożliwiająca kontrolowanie żeglugi między Morzem Egejskim a Morzem Czarnym. Cesarz Jan V Paleolog przyznał wyspę Wenecji, podczas gdy Genueńczycy popierali jego syna i rywala, Andronika IV Paleologa. Rywalizacja o Tenedos połączyła się z walką obu republik o wpływy w Cesarstwie Bizantyńskim.
Do konfliktu włączyły się państwa mające własne spory z Wenecją. Król Ludwik Węgierski dążył do utrzymania panowania nad Dalmacją i ograniczenia weneckich wpływów na Adriatyku, Francesco I da Carrara rywalizował z Wenecją o obszary lądowe, a patriarcha Akwilei i książęta austriaccy prowadzili własną politykę w Istrii, Friuli i na pograniczu alpejskim. Po stronie weneckiej wystąpił przede wszystkim Bernabò Visconti, zainteresowany osłabieniem Genui.
Przebieg Początek wojny W kwietniu 1378 roku dowództwo weneckiej floty powierzono Vettorowi Pisaniemu. W maju tego roku Wenecjanie pokonali eskadrę genueńską u wybrzeży w pobliżu Anzio, zdobywając część jej okrętów i biorąc do niewoli dowódcę Luigiego Fieschiego. Dalsze działania weneckie prowadzono na Morzu Tyrreńskim, Adriatyku i we wschodniej części Morza Śródziemnego.
Wenecka eskadra dowodzona przez Carla Zena została skierowana do działań na wschodzie, gdzie zwalczała żeglugę i posiadłości genueńskie. Rozproszenie weneckich sił umożliwiło Genui zgromadzenie nowej floty i przeniesienie głównego ciężaru wojny na Adriatyk, bezpośrednio w pobliże weneckich posiadłości.
Bitwa pod Pulą W maju 1379 roku flota genueńska dowodzona przez Luciana Dorię starła się z okrętami Vettora Pisaniego w bitwie pod Pulą. Genueńczycy odnieśli zwycięstwo, chociaż Doria zginął w trakcie walki. Dowództwo przejął jego krewny Pietro Doria, który skierował flotę w stronę Laguny Weneckiej.
Po klęsce Pisani został odwołany, osądzony i uwięziony. Porażka pozbawiła Wenecję znacznej części floty w chwili, gdy wojska padewskie, węgierskie i akwilejskie zagrażały jej posiadłościom lądowym, a oddziały Francesco da Carrary odcinały połączenia miasta z zapleczem.
Zdobycie Chioggii Flota genueńska weszła do południowej części laguny i połączyła działania z wojskami padewskimi. Po walkach o okoliczne fortyfikacje Pietro Doria zdecydował się uderzyć na Chioggię, bronioną przez wenecki garnizon. Miasto zostało zdobyte 16 sierpnia 1379 roku, a Genueńczycy zajęli również sąsiednie pozycje przy kanałach prowadzących do Wenecji.
Utrata Chioggii stworzyła największe bezpośrednie zagrożenie dla Wenecji w późnym średniowieczu. Genueńczycy kontrolowali południowe wejście do laguny, natomiast sprzymierzone z nimi siły lądowe zagrażały Treviso oraz komunikacji Wenecji z jej posiadłościami. Władze republiki rozpoczęły mobilizację mieszkańców, pozyskiwanie środków finansowych i przyspieszoną budowę okrętów.
Pod naciskiem mieszkańców Vettor Pisani został zwolniony z więzienia i ponownie objął dowództwo. W działaniach obronnych uczestniczył również doge Andrea Contarini, który udał się wraz z flotą na wody laguny. Wenecjanie rozpoczęli przygotowania do odcięcia Genueńczyków przebywających w Chioggii od ich sił znajdujących się na otwartym morzu.
Blokada Genueńczyków W grudniu 1379 roku Wenecjanie zatopili w kanałach prowadzących do Chioggii jednostki obciążone kamieniami i innymi materiałami. Zablokowanie dróg wodnych utrudniło genueńskiej flocie opuszczenie miasta i odwróciło sytuację militarną: dotychczasowi oblegający sami znaleźli się w zamknięciu.
Flota genueńska znajdująca się poza laguną, dowodzona przez Mattea Maruffa, podejmowała próby dostarczenia zaopatrzenia i przerwania blokady. Powrót eskadry Carla Zena ze wschodniego Morza Śródziemnego wzmocnił jednak Wenecjan i pozwolił im utrzymać kontrolę nad kanałami oraz podejściami do Chioggii.
Podczas oblężenia zginął Pietro Doria. Brak żywności, choroby i niemożność uzyskania pomocy zmusiły genueński garnizon do kapitulacji w czerwcu 1380 roku. Wenecjanie odzyskali Chioggię, przejęli okręty przeciwnika i wzięli do niewoli znaczną część jego załóg.
Działania na Istrii Wojna objęła także wschodnie wybrzeże Adriatyku. Siły genueńskie, działające przy wsparciu sojuszników Wenecji na tym obszarze, atakowały weneckie miejscowości i porty na Istrii. W 1380 roku Genueńczycy dwukrotnie zaatakowali i spustoszyli Koper, należący do najważniejszych miast weneckiej części półwyspu.
Podczas napadu na Koper wywieziono relikwie św. Nazariusza, patrona miasta, oraz inne przedmioty kultu. Relikwie znalazły się w Genui, a ich część została zwrócona Koprowi w 1422 roku dzięki działaniom miejscowych władz kościelnych i arcybiskupa Genui.
Ostatnia faza konfliktu Odzyskanie Chioggii nie zakończyło działań wojennych. Floty obu republik prowadziły w drugiej połowie 1380 i na początku 1381 roku dalsze operacje na Adriatyku i Morzu Tyrreńskim, obejmujące przede wszystkim ataki na żeglugę, próby blokady portów oraz działania przeciwko posiadłościom przeciwnika.
Na lądzie sytuacja Wenecji pozostawała trudna. Oddziały Carraresich zajmowały miejscowości w regionie Treviso, a samo Treviso było zagrożone oblężeniem. W kwietniu 1381 roku Wenecja przekazała miasto księciu austriackiemu Leopoldowi III, aby nie dopuścić do przejęcia go przez Francesca da Carrarę.
Pokój turyński Rokowania pokojowe prowadzono przy pośrednictwie Amadeusza VI Sabaudzkiego. Porozumienie zawarto w Turynie 8 sierpnia 1381 roku. Traktat kończył działania pomiędzy Wenecją, Genuą i ich sojusznikami, ale nie ustanawiał wyraźnej dominacji jednej republiki nad drugą.
Wenecja zobowiązała się do opuszczenia Tenedos, wysiedlenia jego mieszkańców i zburzenia fortyfikacji wyspy, która miała zostać powierzona Amadeuszowi VI. Republika potwierdziła również utratę Dalmacji na rzecz Królestwa Węgier oraz obowiązek płacenia królowi węgierskiemu corocznej kwoty związanej z prowadzeniem handlu na Adriatyku.
Genua nie uzyskała kontroli nad Laguną Wenecką ani trwałej przewagi na Adriatyku. Postanowienia pokoju zasadniczo nie zmieniły układu sił pomiędzy obiema republikami w handlu czarnomorskim i wschodniośródziemnomorskim, chociaż wojna przyniosła obu stronom znaczne straty finansowe, ludzkie i materialne.
Następstwa Dla Wenecji wojna była doświadczeniem wskazującym na podatność miasta i laguny na atak od strony morza i lądu. Konflikt spowodował znaczne obciążenie finansów publicznych, a także wpłynął na organizację floty, system obronny i stosunki między państwem a rodzinami patrycjuszowskimi finansującymi działania wojenne.
Wenecja stosunkowo szybko odbudowała handel oraz potencjał morski. W następnych dziesięcioleciach zwiększyła zaangażowanie polityczne w północnych Włoszech i rozpoczęła rozbudowę swoich posiadłości na stałym lądzie, co częściowo wynikało z doświadczeń wojny i potrzeby zabezpieczenia zaplecza laguny.
Genua również poniosła wysokie koszty konfliktu i nie zdołała wykorzystać początkowych sukcesów do zniszczenia weneckiej potęgi. W kolejnych latach republika pozostawała osłabiona przez walki wewnętrzne i okresowe podporządkowanie obcym władcom, natomiast jej rywalizacja handlowa z Wenecją trwała bez kolejnej wojny o porównywalnym zasięgu.
Wojna o Chioggię jest uznawana za ostatnie wielkie bezpośrednie starcie flot Wenecji i Genui. Sukces weneckiej blokady Chioggii potwierdził znaczenie znajomości warunków laguny, mobilizacji zasobów miejskich i współdziałania floty z systemem fortyfikacji oraz przeszkód nawigacyjnych.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Bitwy Republiki Weneckiej Kategoria:Republika Genui Kategoria:Historia Wenecji Kategoria:Istria Kategoria:Koper (miasto) Kategoria:Wydarzenia 1378 Kategoria:Wydarzenia 1379 Kategoria:Wydarzenia 1380 Kategoria:Wydarzenia 1381