Centralny Zarząd Wodnych Melioracji - jednostka organizacyjna Ministerstwa Rolnictwa, powołana w celu nadzorowania i kierowania całokształtem spraw związanych z melioracjami wodnymi w rolnictwie.

Tło historyczne Po zakończeniu II wojny światowej administracja wodno-melioracyjna stanęła przed koniecznością odbudowy zniszczonych urządzeń melioracyjnych oraz przywrócenia sprawności systemów odwadniających i nawadniających. Znaczna część infrastruktury melioracyjnej uległa zniszczeniu wskutek działań wojennych, szczególnie na terenach zachodnich i północnych przyłączonych do Polski po 1945 r. Zadaniem państwa było nie tylko odtworzenie istniejących urządzeń, ale również objęcie administracją nowych obszarów wymagających pilnych prac regulacyjnychJerzy Ostromecki, Osiągnięcia nauk melioracyjnych. Postępy Nauki Rolniczej, 1954, nr 1.4, s. 1-16..

W latach 1944–1950 sprawy melioracji wodnych pozostawały w kompetencji Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych, które odpowiadało za planowanie, finansowanie oraz nadzór nad inwestycjami melioracyjnymi. W strukturze ministerstwa funkcjonował departament właściwy do spraw melioracji i gospodarki wodnej, koordynujący działalność terenowych jednostek administracyjnychAndrzej Szymczak, (2011). Odbudowa polskiej administracji wodnej po II wojnie światowej. Czasopismo Prawno-Historyczne, 2011, nr 63(1), s. 261-292.. Na szczeblu wojewódzkim zadania wykonywały wydziały wodno-melioracyjne urzędów wojewódzkich, kierowane przez wojewódzkich inspektorów lub naczelników odpowiedzialnych za gospodarkę wodną. Jednostki te prowadziły ewidencję urządzeń melioracyjnych, opracowywały plany odbudowy oraz nadzorowały realizację robót wykonywanych zarówno przez przedsiębiorstwa państwowe, jak i przez właścicieli gruntów korzystających z pomocy państwaJacek Pijanowski, Franciszek Woch, Kompleksowe urządzanie obszarów wiejskich jako aktualne wyzwanie rozwojowe Polski. Przegląd Geodezyjny, 2017, nr 89, s.21-25..

Na poziomie powiatowym funkcjonowali powiatowi inspektorzy wodno-melioracyjni (lub referaty wodno-melioracyjne przy starostwach), którzy sprawowali bezpośredni nadzór nad utrzymaniem urządzeń melioracyjnych, prowadzili dokumentację techniczną oraz organizowali roboty konserwacyjne.

Znaczącą rolę odgrywały również spółki wodne, których działalność została wznowiona po wojnie. Były one odpowiedzialne przede wszystkim za eksploatację i utrzymanie urządzeń szczegółowych na gruntach rolnych. Państwo udzielało im pomocy finansowej i technicznej, stopniowo zwiększając jednak zakres bezpośredniego nadzoru administracyjnego. Istotnym elementem organizacji były również państwowe brygady i przedsiębiorstwa wykonujące roboty melioracyjne. Ich znaczenie systematycznie rosło wraz z rozwojem planowania gospodarczego oraz zwiększaniem nakładów inwestycyjnych na melioracjeMichał Nowakowski, Historyczny rozwój spółki wodnej na ziemiach polskich. Roczniki Nauk Prawnych, 2006, nr 16.2, s. 449-468..

Powołanie Centralnego Zarządu Wodnych Melioracji Na podstawie uchwały Rady Ministrów z 1951 r. powołano przy prezydiach wojewódzkich rad narodowych wojewódzkie zarządy wodno‑melioracyjne, podporządkowane Ministrowi Rolnictwa za pośrednictwem Centralnego Zarządu Wodnych MelioracjiUchwała nr 768 Rady Ministrów z dnia 3 listopada 1951 r. w sprawie organizacji terenowej służby wodno-melioracyjnej.. Powołanie Centralnego Zarządu pozostawało w ścisłym związku z ustawą z 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowejUstawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Dz. U. 1950 nr 14 poz. 130. W świetle ustawy z 1950 r. zlikwidowano administrację opartą na urzędach wojewódzkich i starostwach.

Zadania Centralnego Zarządu Wodnych Melioracji Centralny Zarząd Wodnych Melioracji stanowił centralny organ wykonawczy Ministerstwa Rolnictwa odpowiedzialny za kierowanie całokształtem spraw związanych z melioracjami wodnymi w rolnictwie. Jego podstawowym zadaniem było planowanie, organizowanie i koordynowanie działalności służby wodno-melioracyjnej na obszarze całego kraju zgodnie z założeniami państwowych planów gospodarczych. Zarząd opracowywał wieloletnie i roczne programy inwestycji melioracyjnych, ustalał kierunki rozwoju urządzeń melioracyjnych oraz określał priorytety realizacji robót na terenach wymagających poprawy stosunków wodnych.

Do kompetencji Centralnego Zarządu należało również sprawowanie nadzoru nad działalnością terenowych jednostek administracji melioracyjnej oraz kontrola prawidłowości wykonywania inwestycji. Zarząd czuwał nad przestrzeganiem obowiązujących norm technicznych, zatwierdzał dokumentację projektową ważniejszych przedsięwzięć oraz oceniał efektywność prowadzonych robót. Istotnym elementem jego działalności było także zapewnienie jednolitych zasad projektowania, budowy i eksploatacji urządzeń melioracyjnych na terenie całego krajuFranciszek Kolbusz (red.), Rolnictwo w trzydziestoleciu Polski Ludowej, PWRiL, Warszawa 1974, s. 45-61..

Ważnym obszarem działalności Centralnego Zarządu Wodnych Melioracji było gospodarowanie środkami finansowymi przeznaczonymi na rozwój melioracji. Zarząd opracowywał plany finansowe, rozdzielał środki budżetowe pomiędzy jednostki terenowe oraz kontrolował ich wykorzystanie. Nadzorował również zaopatrzenie inwestycji w materiały budowlane, sprzęt techniczny oraz środki transportu niezbędne do prowadzenia robót melioracyjnychEugeniusz Gorzelak, Polityka agrarna PRL, Warszawa, PWN 1980, s. 21-32..

Centralny Zarząd odpowiadał także za organizację wykonawstwa robót melioracyjnych. Koordynował działalność przedsiębiorstw i jednostek wykonawczych, ustalał harmonogramy realizacji inwestycji oraz podejmował działania mające na celu zwiększenie wydajności i jakości prowadzonych prac. Szczególną uwagę poświęcano odbudowie zniszczonych w czasie wojny urządzeń melioracyjnych oraz realizacji nowych inwestycji służących zwiększeniu produkcyjności rolnictwa.

Do zadań Centralnego Zarządu należało ponadto prowadzenie ewidencji urządzeń melioracyjnych oraz gromadzenie danych dotyczących stanu infrastruktury wodnej. Na podstawie analiz technicznych i ekonomicznych przygotowywano propozycje nowych inwestycji oraz oceniano potrzeby konserwacji istniejących systemów odwadniających i nawadniających. Zarząd współpracował w tym zakresie z instytutami naukowo-badawczymi, biurami projektów oraz organami administracji terenowej.

Istotną rolę odgrywała również działalność instruktażowa i szkoleniowa. Centralny Zarząd opracowywał wytyczne dotyczące prowadzenia robót melioracyjnych, organizował szkolenia dla kadry technicznej oraz upowszechniał nowoczesne rozwiązania z zakresu budownictwa wodno-melioracyjnego. Dzięki temu dążono do ujednolicenia metod projektowania i wykonywania urządzeń melioracyjnych oraz podnoszenia kwalifikacji pracowników służby melioracyjnej.

Wojewódzkie Zarządy Wodno-Melioracyjne Do zakresu działania wojewódzkich zarządów wodno-melioracyjnych należało przede wszystkim opracowywanie projektów planów melioracyjnych w zakresie właściwości resortu rolnictwa, zgodnie z wytycznymi prezydiów wojewódzkich rad narodowych, oraz uzyskiwanie ich akceptacji od właściwych organów. Zarządy odpowiadały również za realizację zatwierdzonych planów melioracyjnych w rolnictwie, w tym za sporządzanie dokumentacji technicznej w przypadkach nieobjętych planem prac Biura Projektów Wodno-Melioracyjnych. Do ich zadań należało także sporządzanie i przekazywanie właściwym prezydiom powiatowych i wojewódzkich rad narodowych sprawozdań z przebiegu realizacji planów melioracyjnychJózef Dlużewski, Ekonomiczne zadania ekspertyz pomelioracyjnych. Postępy Nauk Rolniczych, 1960, nr 7(6), s. 12..

Ponadto wojewódzkie zarządy wodno-melioracyjne wykonywały, jako inwestor zastępczy, zadania wynikające z planów melioracyjnych innych resortów w granicach przekazanych na ten cel limitów finansowych. Prowadziły sprawy z zakresu administracji wodnej i prawa wodnego oraz sprawowały nadzór administracyjny nad spółkami wodnymi i związkami wałowymi. Do ich kompetencji należało również kierowanie i nadzór merytoryczny nad referatami konserwacji wodno-melioracyjnej funkcjonującymi przy prezydiach powiatowych rad narodowych, a także prowadzenie spraw kadrowych pracowników zarządu oraz podporządkowanych mu jednostek organizacyjnych.

Wojewódzkie zarządy wodno-melioracyjne nie posiadały własnych przedstawicielstw na szczeblu powiatowym. W celu zapewnienia realizacji robót melioracyjnych w terenie tworzono rejonowe kierownictwa robót wodno-melioracyjnych oraz przejmowano zakłady pomocnicze, bazy sprzętowe i warsztaty zajmujące się kapitalnymi oraz bieżącymi remontami sprzętu wodno-melioracyjnego.

Kierowanie Wojewódzkimi Zarządami Do dyrektora należało kierownictwo i nadzór nad wojewódzkim zarządem wodno-melioracyjnymZarządzenie nr 20 Ministra Rolnictwa z dnia 25 stycznia 1952 r. w sprawie organizacji wewnętrznej wojewódzkich zarządów wodno-melioracyjnych.Zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 1 czerwca 1953 r. w sprawie zmiany organizacji wewnętrznej wojewódzkich zarządów wodno-melioracyjnych. M.P. 1953 nr 75 poz. 904. Dyrektorowi podlegały bezpośrednio następujące komórki organizacyjne:

oddział planowania obejmujący sprawy planów melioracyjnych kwartalnych, oddział finansowo-księgowy obejmujący sprawy planów finansowych i budżetów, samodzielny referat wodno-prawny obejmujący sprawy wodno-administracyjne, samodzielny referat organizacji, zatrudnienia i płac obejmujący sprawy: planów zatrudnienia i funduszu płac, samodzielny referat kadr i szkolenia, obejmujący sprawy osobowe oraz ewidencji i sprawozdawczości osobowej pracowników WZWM і rejonowych kierownictw robót wodno-melioracyjnych (samodzielnych warsztatów remontowych), oddział administracyjno-gospodarczy.

Do zakresu działania głównego inżynier, który był zastępca dyrektora, należało kierownictwo pracami jednostek technicznych WZWM oraz nadzór techniczny nad podległymi rejonowymi kierownictwami robót wodno-melioracyjnych (samodzielnymi warsztatami remontowymi).

Głównemu inżynierowi podlegał bezpośrednio:

oddział techniczno-produkcyjny obejmujący sprawy: dokumentacji technicznej, normowania pracy, organizacji robót, współzawodnictwa; główny mechanik obejmujący sprawy nadzoru nad eksploatacją i konserwacją sprzętu, instruktażu i nadzoru nad sprzętem w terenie, sprawozdawczości oraz analizy produkcji warsztatów i kosztów remontów; oddział zagospodarowania pomelioracyjnego (starszy inżynier do spraw zagospodarowania pomelioracyjnego) obejmujący sprawy organizacji zagospodarowania użytków zielonych i ich pielęgnacji, instruktażu 1 inspekcji terenowych w zakresie stosowania właściwych metod agrotechniki łąkarskiej; referat zaopatrzenia materiałowo- technicznego, obejmujący sprawy: planów zaopatrzenia, ich realizacji i sprawozdawczości, organizacji, nadzoru i kontroli gospodarki materiałowej i magazynowej, nadzoru nad upłynnianiem remanentów; inspektor. transportu obejmujący sprawy: transportu i zaopatrzenia w środki transportowe, instruktażu w zakresie konserwacji taboru, analizy kosztów transportu.

Przypisy

__INDEKSUJ__ __LINKNOWEJSEKCJI__

Kategoria:Hydrologia Kategoria:Agrotechnika Kategoria:Rolnictwo w Polsce