Plac Prešerna w Koprze

Plac Prešerna w Koprze (, ) – historyczny plac położony przy południowym skraju starego miasta w Koprze. Rozwinął się bezpośrednio za głównym wejściem do dawnego wyspiarskiego miasta, którym była Brama Muda. Przez stulecia stanowił najważniejszy plac położony przy zewnętrznym obwodzie murów miejskich Kopru oraz jeden z głównych ośrodków handlu i zaopatrzenia mieszkańców.

Do najważniejszych obiektów przy placu należą renesansowa Brama Muda z 1516 roku, barokowa fontanna Da Ponte z 1666 roku, kościół św. Bassusa oraz osiemnastowieczny pałac Cadamuro-Morgante. W nawierzchni umieszczono również brązowe przedstawienie dawnego wyspiarskiego Kopru, wykonane na podstawie planu miasta sporządzonego przez Giacoma Fina w 1619 roku.

Historia Powstanie placu Plac rozwinął się po wewnętrznej stronie południowego odcinka murów miejskich, bezpośrednio przy głównej bramie łączącej Koper ze stałym lądem. Dawne miasto zajmowało wyspę, do której prowadziła droga biegnąca przez groblę i most. Po przekroczeniu umocnionego przedmościa oraz Bramy Muda przybysze wchodzili na obszar dzisiejszego placu.

Plac należał do grupy placów położonych przy zewnętrznym obwodzie dawnej wyspy. Miały one zazwyczaj zbliżony układ: z trzech stron były zamknięte zwartą zabudową, natomiast czwartą stronę tworzyły mury z bramą prowadzącą do przystani lub na stały ląd. W obrębie placu znajdowała się zazwyczaj studnia albo fontanna oraz niewielki kościół związany z miejscową dzielnicą.

Ze względu na położenie przy głównej drodze wjazdowej plac przejął część funkcji handlowych pełnionych wcześniej przez plac Brolo. Był miejscem sprzedaży podstawowych produktów spożywczych, zwłaszcza chleba dostarczanego przez kobiety z okolicznych wsi. Obsługiwał także ruch osób i towarów przechodzących przez bramę oraz działającą przy niej komorę poboru opłat.

Zaopatrzenie w wodę Istotnym elementem placu było ujęcie wody stanowiące końcowy punkt miejskiego wodociągu. Fontanna w tym miejscu została po raz pierwszy odnotowana w 1423 roku. Doprowadzano do niej wodę ze źródeł położonych na stałym lądzie, co miało szczególne znaczenie dla miasta zajmującego wyspę i pozbawionego dostatecznej ilości własnej wody pitnej.

Obecną fontannę wzniesiono w 1666 roku z inicjatywy koperskiego podesty Lorenza Da Ponte. Jej kamienna konstrukcja przypomina most, a balustradę zdobią herby rodzin szlacheckich uczestniczących w utrzymaniu wodociągu. Fontanna pozostawała jednym z głównych miejskich punktów poboru wody do końca XIX wieku.

Nazwy placu W okresie weneckim plac był określany jako . Nazwę wiązano zarówno z rodziną Da Ponte, która ufundowała przebudowę fontanny, jak i z położeniem placu przy moście prowadzącym do miasta. Mieszkańcy określali tę część Kopru również jako lub , czyli „przy moście” albo „na moście”.

Po II wojnie światowej używano także potocznej nazwy , oznaczającej „przy Mudzie” i nawiązującej do zachowanej bramy miejskiej. Obecna nazwa upamiętnia słoweńskiego poetę Francego Prešerna, autora pieśni Zdravljica, której fragment stanowi hymn państwowy Słowenii.

Przekształcenia w XIX i XX wieku W XIX wieku rozebrano znaczną część murów oraz umocnień poprzedzających Bramę Muda. Zlikwidowany został również znajdujący się na moście Zamek Lwa, pełniący wcześniej funkcję przedbramia i komory poboru opłat. Brama Muda pozostała jednak zachowana, a plac utrzymał historyczny układ przestrzenny.

W wyniku osuszania zatoki i zasypywania terenów pomiędzy dawną wyspą a stałym lądem plac utracił bezpośredni związek z mostem oraz wodami otaczającymi miasto. Dawna droga dojazdowa została zastąpiona współczesnym układem ulicznym, a plac stał się częścią zwartej zabudowy śródmiejskiej.

W nawierzchni placu umieszczono odlew przedstawiający Koper jako ufortyfikowane miasto wyspiarskie. Model wykonano na podstawie planu sporządzonego w 1619 roku przez Giacoma Fina i przedstawiającego miasto otoczone murami, wodą oraz systemem bram i przystani.

Układ urbanistyczny Plac ma wydłużony, nieregularny kształt wynikający z przebiegu dawnych murów oraz drogi prowadzącej od Bramy Muda w kierunku wnętrza miasta. Południową granicę przestrzeni wyznacza zachowana brama wraz z fragmentem murów, natomiast od północy plac przechodzi w ulicę Župančičevą prowadzącą w stronę Čevljarskiej ulicy i placu Tity.

Zachodnią i wschodnią pierzeję tworzy zwarta zabudowa mieszczańska oraz obiekty sakralne i rezydencjonalne. Fontanna Da Ponte zajmuje północną część placu, zamykając jego perspektywę od strony starego miasta. Usytuowanie fontanny na osi przestrzeni podkreślało jej funkcję użytkową i reprezentacyjną.

Dawny układ placu odpowiadał typowi obwodowego placu miejskiego, rozwiniętego przy bramie i obsługującego określoną dzielnicę. W przeciwieństwie do większości podobnych placów Kopru nie był bezpośrednio związany z przystanią, lecz z mostem prowadzącym na stały ląd.

Zabudowa Brama Muda Brama Muda została wzniesiona w obecnej formie w 1516 roku za rządów podesty Sebastiana Contariniego. Renesansowa budowla nawiązuje kompozycją do antycznego łuku triumfalnego. Jest jedyną w całości zachowaną spośród dwunastu bram dawnego zewnętrznego pierścienia fortyfikacji Kopru.

Przez bramę prowadziło główne połączenie miasta ze stałym lądem. W jej sąsiedztwie pobierano opłaty od przewożonych towarów, od czego wywodzi się nazwa „Muda”. Przy bramie zachował się również fragment szesnastowiecznego muru oraz mniejsze przejście piesze wykonane po utracie przez fortyfikacje funkcji obronnej.

Fontanna Da Ponte Fontanna Da Ponte została przebudowana w 1666 roku i jest najważniejszym elementem małej architektury placu. Jej forma przypomina kamienny most zamknięty balustradą, co prawdopodobnie stanowi odwołanie do nazwiska fundatora oraz historycznego mostu łączącego Koper z lądem.

Na balustradzie umieszczono kamienne tarcze herbowe związane z rodzinami koperskimi oraz osobami uczestniczącymi w utrzymaniu miejskiego systemu wodnego. Fontanna była użytkowana jako publiczne ujęcie wody do końca XIX wieku.

Kościół św. Bassusa Kościół św. Bassusa w Koprze znajduje się przy wschodniej pierzei placu. Budynek powstał pod koniec XVI wieku jako hospicjum św. Nazariusza przeznaczone dla ubogich i przybyszów. W 1706 roku biskup koperski Paolo Naldini konsekrował znajdującą się w nim kaplicę jako kościół.

Kościół został gruntownie przekształcony w 1731 roku. Zachował jednonawowe barokowe wnętrze oraz wyposażenie obejmujące m.in. romański krucyfiks, datowany na początek XII wieku i później przekształcony w okresie gotyku.

Pałac Cadamuro-Morgante Pałac Cadamuro-Morgante w Koprze jest osiemnastowieczną rezydencją miejską zajmującą część zachodniej pierzei placu. Budynek powstał przez połączenie kilku wcześniejszych domów. Jego fasada jest stosunkowo oszczędna i pozbawiona bogatej dekoracji kamieniarskiej charakterystycznej dla najważniejszych pałaców koperskich.

Nazwa pałacu pochodzi od rodzin Cadamuro i Morgante. Skromniejszy charakter budowli bywa wiązany z późniejszym wejściem właścicieli do warstwy miejscowego mieszczaństwa i szlachty miejskiej.

Współczesne użytkowanie Plac pełni współcześnie funkcję przestrzeni pieszej i turystycznej. Stanowi jedno z głównych wejść do historycznego centrum Kopru dla osób przybywających od strony południowej części miasta. Z placu prowadzi trasa przez Župančičevą i Čevljarską ulicę w kierunku placu Tity.

Historyczna zabudowa, fontanna i Brama Muda powodują, że plac należy do najczęściej prezentowanych zespołów zabytkowych Kopru. Przestrzeń jest wykorzystywana również podczas wydarzeń miejskich i tras tematycznych poświęconych historii dawnego wyspiarskiego miasta.

Przypisy

Kategoria:Ulice i place w Koprze Kategoria:Zabytki w Koprze