Tadeusz Orgelbrand

Tadeusz Orgelbrand (ur. 25 lutego 1918 w Gorłówce, zm. 16 października 2002 w Warszawie) – polski architekt, członek warszawskiego oddziału Stowarzyszenia Architektów Polskich. Pracował między innymi w Biurze Odbudowy Stolicy, Miastoprojekcie „Stolica” oraz Centralnym Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Stolbud w Wołominie. Współautor Osiedla Oszczędzających na Saskiej Kępie i główny projektant prefabrykowanego domku letniskowego Brda, opracowanego początkowo pod nazwą „Tramp”.Tadeusz Orgelbrand, „In memoriam – Pamięci Architektów Polskich”, dostęp 29 lipca 2026.Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 49–56, ISBN 978-83-952717-3-1.

Życiorys

Młodość i edukacja

Urodził się w Gorłówce, położonej w ówczesnym Zagłębiu Donieckim, jako syn inżyniera Bolesława Orgelbranda i Anny Orgelbrand. Rodzina powróciła do Polski pod koniec 1921 roku. Jego ojciec był organizatorem szkolnictwa technicznego, w latach 1930–1936 kierował Państwową Wyższą Szkołą Budowy Maszyn i Elektrotechniki w Poznaniu, a po II wojnie światowej, w latach 1945–1955, był rektorem poznańskiej Szkoły Inżynierskiej.Poczet rektorów Politechniki Poznańskiej, Politechnika Poznańska, dostęp 29 lipca 2026.

Tadeusz Orgelbrand był prawnukiem warszawskiego wydawcy, drukarza i księgarza Samuela Orgelbranda. Wychowywał się początkowo w Poznaniu, a w 1936 roku przeniósł się wraz z rodziną do Warszawy, gdzie rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Wśród jego wykładowców znajdowali się między innymi Oskar Sosnowski, Stanisław Hempel, Stanisław Bryła i Lech Niemojewski. Jako student należał do komitetu redakcyjnego pisma „Młoda Architektura”.

II wojna światowa

Po zamknięciu Politechniki Warszawskiej przez niemieckie władze okupacyjne pracował w Warszawskich Filtrach i kontynuował naukę w ramach tajnego nauczania. W lipcu 1940 roku został zatrzymany podczas ulicznej łapanki. Od 15 sierpnia 1940 do 12 września 1941 roku był więziony w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz.Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 51–52, ISBN 978-83-952717-3-1.

Po zwolnieniu powrócił do Warszawy i nadal zdawał egzaminy w ramach konspiracyjnego toku studiów. Ostatnie zaliczenia uzyskał w lipcu 1944 roku, krótko przed wybuchem powstania warszawskiego. Po jego upadku rodzina została skierowana do obozu przejściowego Dulag 121 w Pruszkowie. Orgelbrand wraz z ojcem trafił następnie do Częstochowy. Jego matka została deportowana do KL Bergen-Belsen, gdzie zmarła w kwietniu 1945 roku.

Początki pracy zawodowej

Po powrocie do Warszawy rozpoczął pracę w Biurze Odbudowy Stolicy i wznowił studia na Politechnice Warszawskiej. Dyplom architekta uzyskał w 1949 roku. W tym samym roku został członkiem warszawskiego oddziału SARP.

Po ukończeniu studiów zatrudnił się w Miastoprojekcie „Stolica”. Na początku lat 50. uczestniczył w pracach nad odbudową pałacu Kazanowskich przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Jego nazwisko zostało wymienione wśród członków zespołu projektowego w czasopiśmie „Stolica” w 1952 roku.„Stolica” 1952, R. 7, nr 8, 15 kwietnia, s. 4.

W drugiej połowie lat 50. współpracował z architektem Witoldem Piaseckim przy projektowaniu Osiedla Oszczędzających Towarzystwa Budowy Mieszkań na Saskiej Kępie. Projekt powstał w 1958 roku, a budowę pierwszych segmentów rozpoczęto w roku następnym. Zabudowę tworzyły przede wszystkim niewielkie domy szeregowe przeznaczone dla posiadaczy mieszkaniowych książeczek oszczędnościowych PKO.„Stolica” 1959, R. 14, nr 43, 25 października, s. 8.Osiedle Oszczędzających, Atlas Warszawy iWaw, dostęp 29 lipca 2026.

Do jego warszawskich realizacji należał także zakład pralniczy przy ulicy Saskiej 47/49, ukończony w 1963 roku.

Budownictwo prefabrykowane

W latach 60. Orgelbrand zaczął zajmować się projektowaniem prefabrykowanych konstrukcji drewnianych. W 1964 roku opracował domki wykonane przez Zakład Stolarki Budowlanej w Mieroszowie, przeznaczone dla odbudowy Skopje po trzęsieniu ziemi z 1963 roku. W ramach polskiej pomocy wyprodukowano 30 domków, które na początku 1964 roku montowała w Macedonii ekipa przedsiębiorstwa Budimex.„Końcowy etap budowy 30 domków daru Polski dla Skopje”, „Express Wieczorny” 1964, R. 19, nr 39, 14 lutego, s. 3.Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 54–55, ISBN 978-83-952717-3-1.

W drugiej połowie lat 60. podjął pracę w Centralnym Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Stolbud w Wołominie, utworzonym w 1968 roku przez wydzielenie zaplecza badawczego przemysłu stolarki budowlanej ze struktur Instytutu Techniki Budowlanej. W ośrodku zajmował się projektowaniem konstrukcji drewnianych przeznaczonych do produkcji seryjnej.Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 54–56, ISBN 978-83-952717-3-1.

W 1973 roku przeniósł się do Płocka, gdzie został kierownikiem Pracowni Terenowej Wojewódzkiego Biura Projektów „Arwo”. Funkcję tę pełnił przez około dwa lata.Dzieje Płocka, t. 3: Historia miasta w latach 1945–2020, red. Grzegorz Gołębiewski i Tomasz Piekarski, Płock: Towarzystwo Naukowe Płockie, 2020, s. 403, ISBN 978-83-958112-3-4.

Domek Brda

Najbardziej rozpowszechnionym projektem Orgelbranda był prefabrykowany domek letniskowy opracowany w wołomińskim ośrodku Stolbudu. Dokumentację projektu przekazano do zatwierdzenia w 1972 roku. Początkowo konstrukcja występowała pod nazwą „Tramp”, między innymi jako „Tramp-20”, natomiast nazwa „Brda” została wprowadzona później, przed rozpoczęciem szerszej sprzedaży na rynku krajowym.Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 55–60, ISBN 978-83-952717-3-1.

Orgelbrand był głównym projektantem domku. W dokumentacji jako członków zespołu wymieniono również M. Kostrzewę, G. Urbańską, J.M. Wochnę, L. Selliga oraz T. Jurko. Szczegółowy podział obowiązków pomiędzy członkami zespołu nie został ustalony.

Brda była dwukondygnacyjnym domkiem typu A-frame, którego zasadniczą konstrukcję tworzyły powtarzalne drewniane ramy o przekroju trójkąta równobocznego. Dwie pochyłe płaszczyzny pełniły równocześnie funkcję dachu i ścian zewnętrznych. Konstrukcja została przystosowana do produkcji fabrycznej, przewożenia jako zestaw oznakowanych elementów oraz ręcznego montażu bez użycia ciężkiego sprzętu.Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 87–94, ISBN 978-83-952717-3-1.

Domki produkowano seryjnie w Zakładach Stolarki Budowlanej w Bydgoszczy. Początkowo kierowano je przede wszystkim na eksport oraz do zakładowych i państwowych ośrodków wypoczynkowych. Od drugiej połowy lat 70. Brdy zaczęto sprzedawać również indywidualnym nabywcom, dzięki czemu projekt rozpowszechnił się na prywatnych działkach rekreacyjnych.Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 56–62, 81–86, ISBN 978-83-952717-3-1.

Wybrane realizacje i projekty

udział w odbudowie pałacu Kazanowskich w Warszawie – zespół projektowy, początek lat 50. Osiedle Oszczędzających na Saskiej Kępie – współautor Witold Piasecki, projekt z 1958 roku zakład pralniczy przy ulicy Saskiej 47/49 w Warszawie – 1963 prefabrykowane domki przekazane do odbudowy Skopje – 1964 prefabrykowany domek letniskowy Tramp, później Brda – projekt oddany do zatwierdzenia w 1972 roku

Życie prywatne

Pochodził z rodziny związanej z warszawskim przemysłem wydawniczym i szkolnictwem technicznym. Pomimo popularności zaprojektowanego przez siebie domku Brda nie posiadał własnej działki rekreacyjnej ani nie odniósł bezpośrednich korzyści finansowych z seryjnego rozpowszechnienia projektu. Zmarł 16 października 2002 roku w Warszawie w wieku 84 lat.Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 55–56, ISBN 978-83-952717-3-1.

Przypisy

Bibliografia

Dzieje Płocka, t. 3: Historia miasta w latach 1945–2020, red. Grzegorz Gołębiewski i Tomasz Piekarski, Towarzystwo Naukowe Płockie, Płock 2020, ISBN 978-83-958112-3-4. Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Wydawnictwo Inna Warszawa, Warszawa 2026, ISBN 978-83-952717-3-1. „Stolica” 1952, R. 7, nr 8, 15 kwietnia. „Stolica” 1959, R. 14, nr 43, 25 października.

Linki zewnętrzne

Tadeusz Orgelbrand w bazie „In memoriam – Pamięci Architektów Polskich”

Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Absolwenci Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Architektów Polskich Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Ludzie urodzeni w Gorłówce Kategoria:Ludzie związani z Płockiem Kategoria:Urodzeni w 1918 Kategoria:Zmarli w 2002