mały|Figura Matki Bożej z Góry Karmel w Chile z brązowym szkaplerzem Szkaplerz Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel (znany również jako szkaplerz brązowy) to katolickie sakramentale oraz miniaturowa wersja habitu zakonów karmelitańskich. W Kościele katolickim służy on jako znak matczynej opieki Maryi i osobistego poświęcenia (konsekracji) Jej Niepokalanemu Sercu. Przypomina wiernym o powołaniu każdego człowieka i jego ostatecznym celu, jakim jest zbawienie, niebo i wizja uszczęśliwiająca. Jego noszenie ściśle wiąże się ze wspomnieniem Matki Bożej z Góry Karmel (16 lipca).

Historia Szkaplerz w swojej pierwotnej formie był rodzajem roboczego fartucha noszonego w średniowieczu przez mnichów. Z czasem stał się centralnym elementem habitu wielu zakonów, w tym pierwszych pustelników z Góry Karmel. W średniowieczu zdjęcie habitu traktowano jako równoznaczne z opuszczeniem stanu zakonnego.

Rozwój szkaplerza brązowego dla osób świeckich jest ściśle powiązany z tradycją o objawieniu, którego w 1251 roku miał doświadczyć angielski karmelita, św. Szymon Stock. Zgodnie z tym przekazem, Maryja miała podać mu szkaplerz z obietnicą, że ktokolwiek w nim umrze, nie zazna potępienia (zostanie zachowany od ognia piekielnego). Historycy zauważają jednak brak wzmianek o tej wizji w najwcześniejszych dokumentach zakonu (pierwsze zapisy pojawiają się ok. 150 lat po rzekomym wydarzeniu), pomimo tego szkaplerz zyskał ogromną popularność wśród świeckich w XVI wieku i stał się filarem pobożności ludowejBede Edwards, OCDS. Carmel Clarion Tom XXI, s. 17-22. „St. Simon Stock--The Scapular Vision & the Brown Scapular Devotion”, Lipiec–Sierpień 2005..

Wygląd mały|Szkaplerz brązowy ze złotym haftem. Szkaplerz brązowy składa się z dwóch małych, prostokątnych kawałków brązowego materiału połączonych tasiemkami (jeden opada na pierś, drugi na plecy noszącego). Niegdyś kościelne przepisy surowo wymagały użycia wyłącznie wełny, jednak obecnie dopuszcza się inne materiały. Dodatkowo od 1910 roku, po odpowiednim przyjęciu szkaplerza płóciennego, wierni mogą zastąpić go poświęconym medalikiem szkaplerznym (z wizerunkiem Jezusa z jednej strony i Maryi z drugiej), co jest szczególnie przydatne i higieniczne w tropikalnym klimacie.

Znaczenie teologiczne i obietnice 200px|mały|Figura Matki Bożej z Góry Karmel i dusze w czyśćcu proszące o wstawiennictwo. Istotą nabożeństwa nie jest zapewnienie zbawienia w sposób magiczny, lecz stałe zaangażowanie i włączenie w duchowość karmelitańską. Papież bł. Pius XII wyjaśniał w 1951 r., że szkaplerz jest w swojej istocie miniaturowym habitem i znakiem konsekracji Niepokalanemu Sercu Najświętszej DziewicyZ listu apostolskiego Neminem profecto latet papieża Piusa XII. Źródło: Hugh Clarke, O.Carm Mary and the Brown Scapular, 1994.. Jan Paweł II również przypominał, że szkaplerz pociąga za sobą zobowiązanie do naśladowania Maryi i pełnej ufności modlitwyOrędzie Jana Pawła II do Rodziny Karmelitańskiej 25 marca 2001 r..

Z noszeniem szkaplerza tradycyjnie wiążą się dwie szczególne obietnice (tzw. przywileje): Zachowanie od piekła – podstawowa obietnica zbawienia dla tych, którzy pobożnie noszą szkaplerz, umierają w stanie łaski i przestrzegają zasad chrześcijańskiego życia (nie zaznają ognia piekielnego). Przywilej Sobotni – obietnica wywodząca się z apokryficznej bulli papieża Jana XXII z 1322 r., według której Maryja osobiście wybawia dusze członków Bractwa Szkaplerznego z czyśćca w pierwszą sobotę po ich śmierci. Warunkami tego przywileju są: noszenie szkaplerza, zachowanie czystości właściwej dla swojego stanu oraz codzienna modlitwa (np. różaniec lub Małe oficjum ku czci Najświętszej Maryi Panny)Hilgers, Joseph. "Sabbatine Privilege." The Catholic Encyclopedia, 1912..

Współczesna katecheza Kościoła podkreśla, że sakramentalia same z siebie nie dają łaski Ducha Świętego (jak sakramenty), ale uzdalniają duszę do jej przyjęciaKatechizm Kościoła Katolickiego; §1670.. Dziś zakony karmelitańskie skupiają się na naśladownictwie cnót Maryi, a nie na dosłownym traktowaniu dawnych obietnic jako gwarancji.

Bractwo i Inwestytura Szkaplerz jest uroczyście nakładany wiernemu w trakcie obrzędu przez kapłana lub diakona. Poprzez to nałożenie katolik staje się uczestnikiem dóbr duchowych zakonu. Historycznie, osoby noszące szkaplerz były wpisywane do lokalnych Bractw Szkaplerznych, gdzie wspólnie dążyły do doskonałości w wierze. Współcześnie odnowiony obrzęd (z 1996 r.) dopuszcza także indywidualne, samodzielne przyjęcie szkaplerza bez dołączania do widocznej wspólnoty, przy zachowaniu dbałości o modlitwę, uczestnictwo w Eucharystii oraz życie bliskie BoguCatechesis and Ritual for the Scapular of Our Lady of Mount Carmel (archiwum z 2007-05-23), 2000 r.. Zaangażowani katolicy mogą też głębiej wejść w duchowość, wstępując m.in. do Świeckiego Zakonu Karmelitów.

Zobacz też Matka Boża Szkaplerzna Przywilej Sobotni Szkaplerz Karmelici Karmelici bosi Cudowny Medalik

Przypisy

Linki zewnętrzne Brown Scapular FAQs (ang.) – pytania i odpowiedzi o brązowym szkaplerzu. Miracles of the Brown Scapular (ang.) – audiobook omawiający cuda związane ze szkaplerzem. Catechesis and Ritual for the Scapular (ang.) – katecheza i obrzęd przyjęcia (archiwum). Doctrinal Statement (ang.) – dokument doktrynalny dotyczący szkaplerza (Kongregacja ds. Kultu Bożego).

Kategoria:Sakramentalia