Teatr Wodewil w Warszawie

Teatr Wodewil (także: Teatr Operetka-Wodewil oraz Operetka Wodewil) – warszawski teatr operetkowy działający w latach 1921–1926 przy ul. Nowy Świat 43. Największą popularność zdobył w sezonie 1923–1924 pod dyrekcją Władysława Szczawińskiego dzięki widowiskowym i kontrowersyjnym inscenizacjom.

Historia Powstanie teatru wiązało się z zakończeniem działalności Teatru Nowości w Warszawie i wydaniem przez Radę Miejską Warszawy zgody na otwieranie nowych teatrów operetkowych w celu wypełnienia luki repertuarowej. Z tej okazji postanowili skorzystać zarządcy teatru kabaretowo-rewiowego Qui pro Quo, Jerzy Boczkowski i Seweryn Majde, którzy w sali kina Wodewil, liczącej 1200 miejsc i pod adresem Nowy Świat 43, założyli teatr Operetka-Wodewil.

W operetce grał zespół Qui pro quo, który był zobowiązany występować w obydwu teatrach. Na potrzeby nowego przedsięwzięcia zatrudniono gwiazdy operetki: Wiktorię Kawecką i Józefa Reda, a baletmistrzem został Feliks Parnell. W zespole było jednak wielu artystów bez wprawy w sztuce operetkowej, słaba była również reżyseria Józefa Zaremby. Wśród wykonawców znaleźli się m.in. Maria Chaveau, Pelagia Relewicz-Ziembińska, Loda Rogińska, Mira Zimińska-Sygietyńska, Eugeniusz Bodo, Stanisław Ratold-Zadarnowski, Józef Urstein. Kapelmistrzami byli Feliks Kochański oraz Zygmunt Wiehler, a dekoratorem był Józef Galewski.

Otwarcie teatru miało miejsce 11 września 1921 operetką Hania chce tańczyć Edmunda Eyslera z nowym tłumaczeniem libretta autorstwa Konrada Toma i Andrzeja Własta, z Lodą Rogińską, Nelly Herten oraz Mirą Zimińską. 26 października do repertuaru weszła Dama w gronostajach Jeana Gilberta z Kawecką w roli głównej, a 7 grudnia Hrabina z Tabarin Roberta Stolza. Ze względu jednak na słabą frekwencję sięgnięto po klasyk – Wesołą wdówkę z Kawecką i Redem. Operetka ta zdobyła zainteresowanie publiczności i osiągnęła liczbę 50 przedstawień. Nie zdołała jednak uratować budżetu teatru. 6 lutego 1922 Wodewil pokazał jeszcze Faworyta Stolza, a w marcu zawieszono działalność. Podczas jednego z ostatnich przedstawień z sufitu teatru oderwał się gzyms i zranił kilku widzów, spadłszy na widownię. Rzekomo największy odłamek zmiażdżył puste krzesło, na którym siedział wcześniej Charles de Gaulle. Oficer miał spóźnić się na II akt i podczas wypadku czekał w korytarzu, co uratowało mu życie.

thumb|Reklama Madame Pompadour w Wodewilu

Później w gmachu ponownie zaczęło działać kino, a w połowie 1923 obiekt służył jako letnia scena dla zespołu Teatru Nowego. 24 maja 1923 scena została otwarta operetką Szalona Lola , po której zagrano Szczęście Mary Gilberta oraz Czar nocy Stolza. Na nowy sezon zespół Teatru Nowego na stałe przeniósł się na deski Wodewilu.

thumb|Kazimiera Niewiarowska w Najpiękniejszej z kobiet

Nowym dyrektorem został Władysław Szczawiński. Na scenie występowali m.in. Kazimiera Niewiarowska, Nelly Herten, Kazimiera Horbowska, Olga Orleńska, Janina Sokołowska-Żeleńska, Bolesław Horski, Ryszard Misiewicz, Józef Redo, Marian Wawrzkowicz. Reżyserowali Wacław Julicz i Józef Redo, kapelmistrzami byli Feliks Kochański i Wacław Elszyk, natomiast baletmistrzem był Antoni Luziński.

21 września 1923 sezon otwarto operetką Madame Pompadour Leona Falla, w której świetną kreację stworzyła Kazimiera Niewiarowska. 20 listopada do repertuaru weszła Dorina Jeana Gilberta, 5 stycznia 1924 premierę miał Dédé , 24 stycznia Słowik hiszpański Falla, 23 lutego Najpiękniejsza z kobiet , później Dolly , 4 czerwca Pajac Roberta Stolza, 5 lipca Marietta Waltera Kolla.

Większość z tych operetek nie była wysoko oceniana pod względem artystycznym. Teatr zabiegał więc o popularność innymi środkami. W Najpiękniejszej z kobiet Kazimiera Niewiarowska po raz pierwszy zaprezentowała striptiz, który później powtórzyła w Dolly. Do Marietty dodano scenę W palarni opium z udziałem nagich kobiet, a także zaprezentowano tango na głowach, w którym Antoni Luziński tańczył z Niewiarowską tango na okrągłym blacie podtrzymywanym ponad głowami przez statystów. Zabiegi te przyniosły Wodewilowi niezwykłą popularność i umożliwiły dyrektorowi teatru, Władysławowi Szczawińskiemu, przejęcie konkurencyjnego Teatru Nowości, dokąd na sezon 1924–1925 przeniósł się zespół Wodewilu. W 1925 Wodewil służył jako letnia scena Teatru Nowości i pokazywano tu Złodziejską miłość , Kochankę premiera Gilberta, Hrabinę Maricę Imrego Kálmána.

1 czerwca 1926 Ignacy Sołtys i Władysław Szczawiński, który stracił posadę dyrektora Nowości, otworzyli w Wodewilu nowe przedsięwzięcie operetkowe. Reżyserem był Ludwik Sempoliński, dyrygentami i Stanisław Nawrot, baletmistrzami Antoni Luziński i Eugeniusz Wojnar. W zespole znaleźli się czołowi artyści operetki: Elna Gistedt, Wanda Manowska-Jakesch, Lucyna Messal, Edmund Jagielski, Julian Krzewiński, Bolesław Mierzejewski, Michał Silvini. Działalność teatru rozpoczęto od Manewrów jesiennych Kálmána, po czym na scenę weszła Cnotliwa Zuzanna Gilberta, a potem Messalinette Brommego. Ponieważ scena znajdowała się w ogrodzie, Sempoliński mógł wykorzystywać nietypowe rozwiązania inscenizacyjne, takie jak rozpalanie ognisk, wprowadzanie koni czy wjazd samochodu. Zabiegi te jednak nie zapewniły teatrowi popularności i zespół rozwiązał się po ostatnim przedstawieniu w dniu 1 sierpnia 1926.

Po rozwiązaniu zespołu operetkowego Ignacy Sołtys postanowił przekształcić teatr w scenę kabaretową i zaangażował m.in. Eugeniusza Boda, Adolfa Dymszę, Michała Halicza. W repertuarze znalazły się kolejno programy: Tylko nie w usta (premiera 6 sierpnia 1926), Wszyscy na jednego (prem. 14 sierpnia 1926), Nie flirtuj z jedną za długo (prem. 26 sierpnia 1926). Ostatnim programem był Artystyczny kalejdoskop (prem. 1 września 1926). Potem w gmachu ponownie otwarto kino, wystawiano widowiska dla dzieci, scena służyła też gościnnym imprezom, odbywały się na niej m.in. występy rewiowe.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Historia Warszawy (II Rzeczpospolita) Kategoria:Kultura II Rzeczypospolitej Kategoria:Nieistniejące teatry w Warszawie Kategoria:Śródmieście Północne