thumb|Owoce Wurfbainia vera („biały kardamon”) Wurfbainia Giseke – rodzaj roślin z rodziny imbirowatych (Zingiberaceae). Obejmuje 32 gatunki występujące w południowej Azji od Asamu i wschodnich Himalajów do południowych Chin na wschodzie i Archipelagu Malajskiego na południu. Występująca naturalnie na Sumatrze i Jawie W. compacta została introdukowana do Indii, Chin, a także na Małe Wyspy Sundajskie i Półwysep Malajski.

Nazwa naukowa rodzaju honoruje , żyjącego w XVII wieku bawarskiego kupca Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej.

Morfologia Pokrój Wieloletnie, przeważnie średniej wielkości do dużych rośliny zielne, często z płożącymi kłączami i tworzące duże kolonie, sporadycznie luźne kępy.

Liście Ulistnienie naprzeciwległe, dwurzędowe. Liście siedzące lub prawie siedzące (ogonek liściowy do 1 cm długości).

Kwiaty Zebrane w luźne lub zwarte kwiatostany. Pędy kwiatostanowe zwykle krótkie, płożące lub podnoszące się, utrzymujące kwiatostany na poziomie gruntu, rzadziej wyprostowane (W. staminidiva, W. tenella i W. testacea). Dwa typy przysadek, jedna wspierająca kwiat, druga rurkowata. Warżka biała z żółtą plamą i czerwonym znaczkiem, rzadko kremowobiała do bladożółtej z fioletowymi, ciemnoróżowymi lub czerwonymi znaczkami (W. staminidiva, W. tenella), mniej lub bardziej płaska z odgiętymi brzegami lub łyżeczkowata. Prątniczki przeważnie nieobecne, czasami małe, równowąskie lub łuskowate. Grzebień na łączniku pylnika składa się z trzech małych łatek, przy czym łatki boczne zazwyczaj skierowane są ku górze, a środkowa znajduje się za znamieniem słupka (przypominając koronę).

Owoc Wyraźnie kolczaste u większości gatunków, w przypadku W. compacta, W. testacea i W. vera gładkie z kilkoma okrągłymi łatkami i przylegającymi włoskami.

Systematyka Pozycja systematyczna Według Angiosperm Phylogeny Website rodzaj zaliczany do plemienia Alpinieae, podrodziny Alpinioideae w rodzinie imbirowatych (Zingiberaceae).

Wykaz gatunków Wurfbainia aromatica (Roxb.) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia bicorniculata (K.Schum.) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia biflora (Jack) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia blumeana (Valeton) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia compacta (Sol. ex Maton) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia elegans (Ridl.) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia ellipticarpa Kaewsri Wurfbainia geostachyoides Kaewsri Wurfbainia glabrifolia (Lamxay & M.F.Newman) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia globosa Kaewsri Wurfbainia gracilis (Blume) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia graminea (Wall. ex Baker) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia hedyosma (I.M.Turner) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia longiflora Kaewsri Wurfbainia longiligularis (T.L.Wu) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia micrantha (Ridl.) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia microcarpa (C.F.Liang & D.Fang) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia mindanaensis (Elmer) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia mollis (Ridl.) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia neoaurantiaca (T.L.Wu, K.Larsen & Turland) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia palawanensis (Elmer) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia parviflora Kaewsri Wurfbainia quadratolaminaris (S.Q.Tong) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia rubrofasciata Docot & Domingo Wurfbainia schmidtii (K.Schum.) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia staminidiva (Gobilik, A.Lamb & A.D.Poulsen) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia tenella (Lamxay & M.F.Newman) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia testacea (Ridl.) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia uliginosa (J.Koenig) Giseke Wurfbainia vera (Blackw.) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia villosa (Lour.) Škorničk. & A.D.Poulsen Wurfbainia yingyongii Kaewsri.

Zagrożenie i ochrona 17 gatunków Wurfbainia zostało umieszczonych na czerwonej liście IUCN, w tym 13 ze statusem gatunek najmniejszej troski (LC), dwa ze statusem gatunek narażony (VU) (W. quadratolaminaris i W. bicorniculata) oraz dwa jako gatunek zagrożony (EN) (W. blumeana i W. staminidiva).

Zastosowanie Rośliny lecznicze Historyczne zastosowanie Wurfbainia villosa w medycynie sięga ponad 1300 lat i koncentruje się głównie na leczeniu dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Wysuszony owoc, znany jako fructus Amomi (w medycynie chińskiej określany również jako sharen), uznawany jest za jeden z „Czterech Wielkich Leków Południowych Chin”. Ma on duże znaczenie w praktyce klinicznej ze względu na swoje właściwości terapeutyczne. Uzyskał zatwierdzenie jako gatunek o wartościach leczniczych i spożywczych. W związku z tym zyskał on dużą popularność w kilku gałęziach przemysłu, w tym w produkcji artykułów spożywczych, napojów alkoholowych, herbaty, kosmetyków i dodatków do żywności.

Lotne terpenoidy występujące w W. villosa wykazują różnorodne właściwości farmakologiczne, obejmujące m.in. działanie przeciwnowotworowe, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i hipoglikemizujące. Nasiona W. villosa charakteryzują się znaczną zawartością lotnych terpenoidów, jako główne związki bioaktywne identyfikowane są octan bornylu, borneol i kamfora.

W jednym z badań naukowcy przeanalizowali wpływ wodnego wyciągu z owoców W. villosa na samce myszy. W badaniu zaobserwowano zmniejszenie uwalniania histaminy oraz redukcję produkcji TNF-α indukowanej przez jonofory wapniowe.

W Indonezji zastosowanie lecznicze znajduje W. compacta, wykazująca właściwości farmakologiczne, takie jak łagodzenie problemów trawiennych, działanie wiatropędne, odświeżanie oddechu i zwiększanie popędu płciowego. W roślinach tego gatunku obecne są polisacharydy, lektyny, garbniki, flawonoidy, peptydy i terpenoidy, w tym kwercetyna, awikularyna, naryngenina, i tretynoina.

Olejek eteryczny z W. schmidtii ma działanie przeciwzapalne i wirusobójcze. Jego głównym składnikiem jest trans-p-(but-1-enylo)anizol (88,7%). Składnik ten wykazuje działanie wirusobójcze wobec SARS-CoV-2 z wartością EC50 wynoszącą 119,60 μM.

Olejki eteryczne pozyskiwane z W. aromatica, zawierające i α-pinen, mają właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Są również stosowane w perfumach i kompozycjach zapachowych. Owoce tego gatunku są również wykorzystywane celem leczenia biegunki, zapobiegania poronieniom i leczenia chorób śledziony.

Rośliny spożywcze Owoców W. vera i W. villosa używa się w postaci suszonej jako przyprawy do zup i potraw duszonych.

Przypisy

Kategoria:Imbirowate