Zofia Józefa Alexandrowicz (ur. 25 kwietnia 1930 w Krakowie, zm. 20 czerwca 2024 tamże) – polska geolożka, geomorfolożka, profesor doktor habilitowana nauk o Ziemi, specjalistka w zakresie ochrony przyrody nieożywionej (dziedzictwa geologicznego) i georóżnorodności. pracowniczka Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Uznawana za jedną z pionierek geoochrony w Polsce.

Życiorys Córka Romana i Zofii. W 1950 zdała maturę i rozpoczęła studia geologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim; w następnym roku kierunek przeniesiono na Akademię Górniczo-Hutniczą (Wydział Geologiczno-Poszukiwawczy), gdzie uzyskała magisterium. Po studiach pracowała jako nauczycielka w krakowskim Technikum Geologicznym.

W 1958 została przyjęta przez Walerego Goetla na stanowisko asystentki (później starszej asystentki) w Zakładzie Ochrony Przyrody PAN. W 1965 uzyskała na Uniwersytecie Jagiellońskim stopień doktora na podstawie badań utworów górnej kredy występujących jako kry glacjalne na wyspie Wolin. W 1978 Rada Wydziału Geologiczno-Poszukiwawczego AGH nadała jej stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy Skałki piaskowcowe zachodnich Karpat fliszowych. Tytuł profesora otrzymała 24 czerwca 1993.

W Instytucie Ochrony Przyrody PAN zajmowała stanowiska profesora nadzwyczajnego (od listopada 1993), a następnie profesora zwyczajnego (od 1 maja 1997). W latach 1970–2000 kierowała Pracownią, a następnie Zakładem Ochrony Przyrody Nieożywionej oraz Zakładem Georóżnorodności. Była redaktorką naczelną Rocznika „Ochrona Przyrody”, członkinią Komitetu Ochrony Przyrody PAN, Komisji Paleogeografii Czwartorzędu PAU, Państwowej Rady Ochrony Przyrody oraz Rad Naukowych m.in. Wolińskiego Parku Narodowego, Magurskiego Parku Narodowego i Regionalnej Rady Ochrony Przyrody w Krakowie. Od 1957 należała do Polskiego Towarzystwa Geologicznego.

Prowadziła wykłady na Akademii Rolniczej w Krakowie (1969–1977), Studium Podyplomowym AGH (1995–1998) oraz dla studentów i doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego. Była promotorką trzech prac doktorskich, m.in. .

Na emeryturę przeszła w 2001. Przez kilka lat kontynuowała pracę naukową.

Zmarła 20 czerwca 2024. Pochowana została na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Działalność naukowa Głównym kierunkiem jej badań były skałki piaskowcowe w Beskidach i na Pogórzu Karpackim – ich rozmieszczenie, cechy morfologiczne, geneza oraz problemy ochrony. Wyniki podsumowała w monografii habilitacyjnej z 1978. Badała także formy wydmowe Pustyni Błędowskiej, górskie wodospady, rolę ruchów masowych w kształtowaniu rzeźby Karpat oraz procesy wietrzenia fizycznego i chemicznego powierzchni skałek.

Szczególne znaczenie miały jej prace nad ochroną dziedzictwa geologicznego (geoochroną). Była autorką i redaktorką pionierskich publikacji w tym zakresie. Kierowała zespołem, który przygotował monografię Waloryzacja przyrody nieożywionej obszarów i obiektów chronionych w Polsce (1992). Dzięki jej staraniom Groty Kryształowe w Kopalni Soli „Wieliczka” zostały uznane za rezerwat przyrody (2000). Była głównym współautorem i redaktorem monografii Groty Kryształowe w Kopalni Soli Wieliczka (Studia Naturae 46, 2000).

Autorka i współautorka ponad 250 publikacji naukowych i popularnonaukowych oraz map, części wraz z mężem, profesorem Stefanem Witoldem Alexandrowiczem. Wieloletnimi współpracownikami Zofii Alexandrowicz w badaniach nad geoochroną i georóżnorodnością Karpat byli m.in. Włodzimierz Margielewski oraz Jan Piotr Urban.

Wybrane publikacje Alexandrowicz Z., 1962: Piaski i formy wydmowe Pustyni Błędowskiej. Ochrona Przyrody. Alexandrowicz Z., 1970: Skałki piaskowcowe w okolicy Ciężkowic nad Białą. Ochrona Przyrody. Alexandrowicz Z., 1978: Skałki piaskowcowe zachodnich Karpat fliszowych. Prace Geologiczne PAN. Alexandrowicz Z., Kućmierz A., Urban J., Otęska-Budzyn J., 1992: Waloryzacja przyrody nieożywionej obszarów i obiektów chronionych w Polsce. Alexandrowicz Z. (red.), Margielewski W., Urban J., Gonera M., 1996: Geoochrona Beskidu Sądeckiego i Kotliny Sądeckiej. Studia Naturae 42. Alexandrowicz Z. (główny współautor i redaktor), 2000: Groty Kryształowe w Kopalni Soli Wieliczka. Studia Naturae 46. Alexandrowicz Z., Margielewski W., Urban J. i in., 2000: Ochrona georóżnorodności w polskich Karpatach. Alexandrowicz Z., Urban J., 2018: Plan ochrony rezerwatu przyrody „Groty Kryształowe” w Kopalni Soli „Wieliczka”… Alexandrowicz Z., Urban J., Andreychouk V., 2021: Crystal Caves in the “Wieliczka” Salt Mine – unique cave site.

Odznaczenia i nagrody Nagrody Naukowe Polskiej Akademii Nauk (1974, 1979) Srebrna Odznaka „Za zasługi dla Ziemi Krakowskiej” (1983) Złoty Krzyż Zasługi (1984) Medal 40-lecia Polski Ludowej (1985) Nagroda Naukowa Ministerstwa Środowiska (2003)

Przypisy

Bibliografia Biogram Zofii Alexandrowicz – Historia AGH Włodzimierz Margielewski, Jan Urban, Zofia Alexandrowicz 1930–2024, „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” 80/2/2024. Informacje o działalności w ProGEO Profil na ResearchGate Wykaz wybranych publikacji

Kategoria:Absolwenci Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie Kategoria:Członkowie Komitetu Ochrony Przyrody PAN Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Geologicznego Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Nauczyciele związani z Krakowem Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy geolodzy Kategoria:Polscy geomorfolodzy Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Pracownicy instytutów naukowych PAN Kategoria:Urodzeni w 1930 Kategoria:Zmarli w 2024