thumb|Pismo Świętej Kongregacji Kultu Bożego z 5 listopada 1971 roku, przekazujące kardynałowi Johnowi Heenanowi zasady korzystania z indultu Indult Agathy Christie (), także indult Heenana – potoczna nazwa zezwolenia udzielonego w 1971 roku przez papieża Pawła VI, pozwalającego ordynariuszom w Anglii i Walii na dopuszczanie, w ograniczonym zakresie, celebracji mszy według wcześniejszego porządku rytu rzymskiego.
Zezwolenie zostało udzielone po apelu 57 brytyjskich artystów, pisarzy, uczonych i innych przedstawicieli życia publicznego, którzy prosili o zachowanie dawnej liturgii jako części europejskiego dziedzictwa kulturowego. Jedną z osób podpisanych pod apelem była pisarka Agatha Christie, od której nazwiska pochodzi nieoficjalna nazwa indultu.
Wbrew często spotykanemu uproszczeniu indult nie odnosił się bezpośrednio do niezmienionego Mszału Rzymskiego z 1962 roku. Zezwalał na używanie obrzędów i tekstów wcześniejszego mszału w wydaniu ogłoszonym w 1965 roku, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych w 1967 roku.
Apel do Pawła VI Po wprowadzeniu w latach 1969–1970 nowego porządku mszy i wydaniu Mszału Rzymskiego Pawła VI pojawiły się obawy, że wcześniejsza postać liturgii rzymskiej przestanie być publicznie sprawowana.
6 lipca 1971 roku na łamach dziennika „The Times” opublikowano apel zatytułowany Appeal to preserve Mass sent to Vatican. Jego sygnatariusze zwrócili się do Stolicy Apostolskiej o zachowanie tradycyjnej liturgii łacińskiej.
Apel nie koncentrował się na sporach teologicznych dotyczących reformy liturgicznej. Jego autorzy wskazywali przede wszystkim na artystyczne i kulturowe znaczenie dawnej liturgii. Podkreślali, że jej łacińskie teksty inspirowały przez stulecia poetów, filozofów, kompozytorów, architektów, malarzy i rzeźbiarzy, dlatego stanowi ona dziedzictwo całej kultury europejskiej, a nie wyłącznie duchowieństwa i katolików.
Apel miał charakter ekumeniczny i apolityczny. Podpisało go 57 osób, spośród których wiele nie należało do Kościoła katolickiego. Wśród sygnatariuszy znaleźli się m.in. Agatha Christie, Graham Greene, Robert Graves, Iris Murdoch, Yehudi Menuhin, Joan Sutherland i Barbara Hepworth, a także dwóch biskupów Kościoła Anglii – biskup Exeter Robert Mortimer i biskup Ripon John Moorman.
Udzielenie indultu Apel przedstawił papieżowi arcybiskup Westminsteru, kardynał John Carmel Heenan. Paweł VI pismem z 30 października 1971 roku udzielił sekretarzowi Świętej Kongregacji Kultu Bożego specjalnego upoważnienia do przekazania kardynałowi zasad dalszego używania wcześniejszego porządku mszy.
Decyzję przekazano w piśmie Świętej Kongregacji Kultu Bożego z 5 listopada 1971 roku, noszącym numer protokołu 1897/71. Dokument podpisał sekretarz kongregacji, arcybiskup Annibale Bugnini.
Na jego podstawie miejscowi ordynariusze Anglii i Walii mogli zezwolić określonym grupom wiernych na uczestnictwo, przy szczególnych okazjach, w mszy celebrowanej według obrzędów i tekstów wcześniejszego Mszału Rzymskiego.
Zezwolenie mogło zostać udzielone pod warunkiem, że: występowała o nie określona grupa wiernych kierująca się autentycznym przywiązaniem religijnym; celebracja odbywała się przy szczególnych okazjach; korzystanie z wcześniejszego porządku liturgicznego nie zakłócało jedności wspólnoty wiernych; podczas zwyczajnych mszy parafialnych i innych regularnych celebracji wspólnotowych używano nowego Mszału Rzymskiego; sposób wykonywania indultu został uzgodniony przez biskupów Konferencji Episkopatu Anglii i Walii.
Kapłani, którzy chcieli okazjonalnie odprawić mszę według wcześniejszego porządku, potrzebowali zgody własnego ordynariusza. W przypadku celebracji z udziałem wiernych obowiązywały ich takie same ograniczenia jak grupy proszące o zezwolenie.
Używane księgi liturgiczne Pismo z 5 listopada 1971 roku wskazywało, że podczas dozwolonych celebracji należało używać wydania Mszału Rzymskiego ogłoszonego dekretem Świętej Kongregacji Obrzędów z 27 stycznia 1965 roku, wraz z modyfikacjami wprowadzonymi instrukcją Tres abhinc annos z 4 maja 1967 roku.
Indult nie dotyczył zatem ściśle niezmienionego Mszału Rzymskiego z 1962 roku. Liturgia z 1965 roku zachowywała zasadniczą strukturę wcześniejszej mszy rzymskiej, ale uwzględniała już część zmian wprowadzonych podczas początkowego etapu reformy liturgicznej po soborze watykańskim II.
W literaturze i publicystyce dokument jest jednak często opisywany jako zezwolenie na dalsze sprawowanie mszy trydenckiej lub tradycyjnej mszy łacińskiej.
Pochodzenie nazwy Oficjalne pismo nie zawierało nazwiska Agathy Christie i nie nosiło własnego tytułu. Określenie „indult Agathy Christie” miało powstać na podstawie anegdoty dotyczącej przedstawienia Pawłowi VI listy sygnatariuszy.
Według tej relacji papież podczas przeglądania nazwisk miał zatrzymać się przy nazwisku pisarki i powiedzieć: „Ach, Agatha Christie!”, po czym przychylnie rozpatrzyć prośbę. Autentyczność tej wypowiedzi nie została potwierdzona w oficjalnych dokumentach, a sama opowieść ma charakter anegdotyczny.
Indult jest również nazywany „indultem Heenana” od nazwiska kardynała Johna Carmela Heenana, który przekazał apel papieżowi i jako przewodniczący Konferencji Episkopatu Anglii i Walii otrzymał pismo Kongregacji Kultu Bożego.
Znaczenie Indult był jednym z pierwszych zezwoleń na publiczne sprawowanie wcześniejszej liturgii rzymskiej po wprowadzeniu Mszału Pawła VI. Miał jednak charakter: terytorialny – obowiązywał jedynie w Anglii i Walii; ograniczony – dotyczył określonych grup i szczególnych okazji; zależny od zgody miejscowego ordynariusza; nieobejmujący zwyczajnych mszy parafialnych; odnoszący się do obrzędów z 1965 roku z późniejszymi zmianami, a nie bezpośrednio do Mszału z 1962 roku.
3 października 1984 roku Kongregacja Kultu Bożego wydała z polecenia papieża Jana Pawła II list Quattuor abhinc annos, który umożliwił biskupom diecezjalnym na całym świecie udzielanie zezwoleń na odprawianie mszy według Mszału Rzymskiego z 1962 roku.
Indult Agathy Christie pozostaje przykładem wpływu argumentów dotyczących ochrony dziedzictwa kulturowego na decyzję władz kościelnych w sprawach liturgicznych.
Sygnatariusze apelu Pod apelem z 1971 roku podpisali się: Harold Acton; Władimir Aszkenazi; John Bayler; Lennox Berkeley; Maurice Bowra; Agatha Christie; Kenneth Clark; Nevill Coghill; Cyril Connolly; Colin Davis; Hugh Delargy; Robert Mortimer, anglikański biskup Exeter; Miles Fitzalan-Howard, 17. książę Norfolk; Constantine FitzGibbon; William Glock; Magdalen Goffin; Robert Graves; Graham Greene; Ian Greenlees; Jo Grimond; Harman Grisewood; Colin Hardie; Rupert Hart-Davis; Barbara Hepworth; Auberon Herbert; John Jolliffe; David Jones; Osbert Lancaster; F.R. Leavis; Cecil Day-Lewis; Compton Mackenzie; George Malcolm; Max Mallowan; Alfred Marnau; Yehudi Menuhin; Nancy Mitford; Raymond Mortimer; Malcolm Muggeridge; Iris Murdoch; John Murray; Seán Ó Faoláin; E.J. Oliver; Julian Asquith, 2. hrabia Oxford i Asquith; William Plomer; Kathleen Raine; William Rees-Mogg; Ralph Richardson; John Moorman, anglikański biskup Ripon; Charles Ritchie Russell; Rivers Scott; Joan Sutherland; Philip Toynbee; Martin Turnell; Bernard Wall; Patrick Wall; E.I. Watkin; R.C. Zaehner.
Zobacz też Indult Msza trydencka Reforma liturgiczna soboru watykańskiego II Ecclesia Dei Summorum Pontificum Traditionis custodes
Przypisy
Linki zewnętrzne Tekst indultu i apelu na stronie Latin Mass Society Tekst apelu z 1971 roku
Kategoria:Agatha Christie Kategoria:Tradycjonalizm katolicki Kategoria:Kościół katolicki w Wielkiej Brytanii Kategoria:1971 w Wielkiej Brytanii