Pomnik Nieznanego Żołnierza w Lublinie, nazywany także Grobem Nieznanego Żołnierza – miejsce pamięci narodowej znajdujące się na placu Litewskim w Lublinie. Upamiętnia bezimiennych żołnierzy poległych w walkach o niepodległość Polski. Pierwszą płytę pamiątkową umieszczono w tym miejscu w 1925 roku. Obecna forma pomnika, odsłonięta w 2018 roku, nawiązuje do wyglądu międzywojennego upamiętnienia.

Przy pomniku odbywają się uroczystości państwowe i wojskowe, podczas których składane są wieńce i oddawany jest hołd poległym żołnierzom.

Historia Pierwszy pomnik Pierwsze upamiętnienie Nieznanego Żołnierza na placu Litewskim powstało z inicjatywy lubelskiego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Jego ufundowanie związane było z dziesiątą rocznicą bitwy Legionów Polskich pod Jastkowem.

W nocy z 3 na 4 sierpnia 1925 roku członkowie „Sokoła” umieścili przed kamieniem pamiątkowym znajdującym się przy zbiegu ulic 3 Maja i Krakowskiego Przedmieścia płytę z wyrzeźbionym Orłem Białym i napisem:

Po południu przedstawiciele organizacji złożyli pod płytą wieniec. Lubelskie upamiętnienie powstało kilka miesięcy przed uroczystym otwarciem Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie.

Płyta przetrwała okupację niemiecką, lecz została poważnie uszkodzona w lipcu 1944 roku, podczas walk o Lublin. Pomnik pozostawał w uszkodzonym stanie również w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej.

Pomnik z 1962 roku W 1960 roku podjęto decyzję o remoncie przedwojennego pomnika. Ostatecznie zamiast odnowienia dawnej płyty postanowiono zastąpić ją nowym założeniem pomnikowym. Monument odsłonięto 22 lipca 1962 roku. Za jego formę rzeźbiarską odpowiadał Jerzy Jarnuszkiewicz, natomiast przy projekcie architektonicznym pracowali Tadeusz Bobek i Tadeusz Augustynek. Rozwiązania dotyczące zieleni konsultował architekt krajobrazu Gerard Ciołek.

Pomnik składał się z kilkunastu kamiennych bloków tworzących poziomą płytę. Umieszczono na nich nazwy miejsc ważniejszych bitew z okresu II wojny światowej oraz symbole poszczególnych rodzajów wojsk. Na płycie głównej znajdował się napis:

W XXI wieku z inskrypcji usunięto słowa „o wyzwolenie narodowe i społeczne”, pozostawiając napis „Nieznany Żołnierz poległ w walce”.

Zmiana pomnika w latach 2017–2018 W czasie przygotowań do rewitalizacji placu Litewskiego część środowisk kombatanckich i przedstawicieli władz państwowych wystąpiła z postulatem zastąpienia monumentu z 1962 roku pomnikiem nawiązującym do jego przedwojennej formy. Zwracano uwagę, że powojenny projekt odnosił się przede wszystkim do walk z lat 1939–1945 i nie obejmował wcześniejszych zmagań o niepodległość Polski.

Po uzyskaniu zgody lubelskiej Rady Miasta pomnik projektu Jarnuszkiewicza został w 2017 roku rozebrany i przeniesiony na część wojskową cmentarza przy ulicy Białej. Na placu Litewskim ustawiono nową konstrukcję, wykonaną przez Centrum Kamienia „Dąbrówka” i wzorowaną na międzywojennym upamiętnieniu.

W grudniu 2017 roku, podczas montażu nowego pomnika, zwrócono uwagę na błąd ortograficzny w inskrypcji umieszczonej na jego bocznej części. Słowo „bohatera” zapisano błędnie jako „bochatera”, przez co napis brzmiał: „Przechodniu uchyl czoła ku czci bochatera poległego za Polskę”. Płyty z błędną inskrypcją zostały zwrócone firmie, która je wykonała, a napis przekuto przed oficjalnym odsłonięciem monumentu. Poprawiona wersja pomnika była gotowa jeszcze w grudniu 2017 roku.

Uroczyste odsłonięcie pomnika odbyło się 11 stycznia 2018 roku. Poprzedziła je msza w kościele garnizonowym pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Pomnik został poświęcony podczas modlitwy z udziałem duchownych różnych wyznań i obrządków.

Opis Obecny pomnik ma postać niskiego, kilkustopniowego kamiennego podestu. W jego środkowej części znajduje się nieznacznie podwyższona płyta z przedstawieniem Orła Białego i napisem:

Na przedniej krawędzi podestu umieszczono inskrypcję:

Po obu stronach głównej płyty znajdują się kamienne znicze ozdobione przedstawieniami Orderu Virtuti Militari i Krzyża Walecznych. Na podstawie pomnika zamieszczono informację, że inskrypcja pochodzi z pierwotnego Pomnika Nieznanego Żołnierza odsłoniętego w 1925 roku.

Pomnik figuruje w serwisie Narodowego Instytutu Dziedzictwa jako obiekt małej architektury objęty ochroną poprzez wpis do rejestru zabytków.

Znaczenie Pomnik jest jednym z głównych miejsc organizowania w Lublinie obchodów świąt państwowych i rocznic historycznych. Odbywają się przy nim ceremonie wojskowe, apele pamięci oraz składanie wieńców między innymi z okazji Narodowego Święta Niepodległości, Święta Wojska Polskiego, rocznic wybuchu II wojny światowej i zakończenia działań wojennych w Europie.

Zobacz też Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie Pomnik Józefa Piłsudskiego w Lublinie Pomnik Konstytucji 3 Maja w Lublinie Pomnik Unii Lubelskiej w Lublinie

Przypisy

Bibliografia

Lublin Kategoria:Pomniki w Lublinie Lublin Kategoria:Zabytki nieruchome w Lublinie