Ustawa o ochronie przyrody (1991) – ochrona przyrody oznacza zachowanie, właściwe wykorzystanie oraz odnawianie zasobów i składników przyrody, w szczególności dziko występujących roślin i zwierząt oraz kompleksów przyrodniczych i ekosystemów.
Regulacje prawne w zakresie ochrony przyrody Na podstawie ustawy z 1991 r. przyjęto regulacje prawne w zakresie ochrony przyrodyUstawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody. Dz. U.1991 nr 114 poz. 492. Równocześnie utraciła moc ustawa z 1949 r. o ochronie przyrodyUstawa z dnia 7 kwietnia 1949 r. o ochronie przyrody. Dz. U. 1949 nr 25 poz. 180Jerzy Sommer (red.), Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 października 1991 roku. Komentarz, Wydawnictwo Prawo Ochrony Środowiska, Wrocław 1992, s. 28-47..
Cele ochrony przyrody Ustawa określała ochronę przyrody jako zachowanie, właściwe wykorzystanie oraz odnawianie zasobów i składników przyrody, w szczególności dziko występujących roślin i zwierząt, ich siedlisk oraz ekosystemówWojciech Radecki, Prawo ochrony przyrody w systemie prawnym ochrony środowiska, „Studia Prawnicze”, 2001, nr 3-4, s. 2-13. . Celem ochrony było utrzymanie procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów, zachowanie różnorodności biologicznej i dziedzictwa geologicznego, zapewnienie trwałości gatunków oraz kształtowanie właściwych postaw społeczeństwa wobec środowiska przyrodniczegoJerzy Sommer (red.), Prawo o ochronie przyrody. Komentarz, Wydawnictwo Prawo Ochrony Środowiska, Wrocław 1994, s. 4-33..
Organy ochrony przyrody Organami administracji w zakresie ochrony przyrody był:
Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, wojewoda, dyrektor parku narodowego.
Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wykonywał zadania naczelnego organu administracji państwowej w zakresie ochrony przyrody przy pomocy Głównego Konserwatora Przyrody, którego powoływał i odwoływał Prezes Rady Ministrów na wniosek Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.
Organy opiniodawczo-doradczymi w zakresie ochrony przyrody Organami opiniodawczo-doradczymi w zakresie ochrony przyrody były:
Państwowa Rada Ochrony Przyrody, działająca przy Ministrze Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, wojewódzka komisja ochrony przyrody, działająca przy wojewodzie, rada naukowa parku narodowego.
Państwowa Rada Ochrony Przyrody Państwowa Rada Ochrony Przyrody była organem opiniodawczo-doradczym działającym przy Ministrze Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i LeśnictwaJanina Ciechowicz-McLean, Polskie prawo ochrony przyrody, Wydawnictwo Difin S. A, Warszawa 2006, s. 25-34. . Do jej zadań należało dokonywanie ocen dotyczących stanu ochrony przyrody oraz sposobu wykorzystania obszarów chronionych, w szczególności dla celów naukowych. Rada opiniowała projekty aktów prawnych odnoszących się do ochrony przyrody, przedstawiała wnioski i stanowiska w sprawach związanych z zachowaniem zasobów przyrodniczych, a także opiniowała programy badań naukowych w tej dziedzinie. Do jej kompetencji należało również upowszechnianie wiedzy i kształtowanie świadomości społecznej w zakresie ochrony przyrody. Działalność Państwowej Rady Ochrony Przyrody była finansowana z budżetu Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.
Wojewódzkie komisje ochrony przyrody Wojewódzkie komisje ochrony przyrody były organami opiniodawczo-doradczymi działającymi przy wojewodach. Do ich podstawowych zadań należała ocena stanu oraz potrzeb ochrony przyrody na obszarze województwa, a także przygotowywanie opinii i wniosków dotyczących ochrony zasobów przyrodniczych. Komisje opiniowały projekty aktów prawa miejscowego wydawanych przez wojewodów w sprawach ochrony przyrody oraz projekty inwestycji mogących oddziaływać na system obszarów chronionych, w szczególności dotyczących regulacji rzek oraz melioracji bagien i dolin rzecznych. Działalność wojewódzkich komisji ochrony przyrody była finansowana z budżetu wojewody.
Szczególne formy ochrony przyrody Ustawa z 1991 r. przewidywała kilka form ochrony przyrody, których celem było zachowanie najcenniejszych elementów środowiska naturalnego. Ochrona mogła być realizowana poprzez tworzenie parków narodowych i parków krajobrazowych, uznawanie określonych obszarów za rezerwaty przyrody oraz wyznaczanie obszarów chronionego krajobrazu. Ustawa przewidywała również ochronę gatunkową roślin i zwierząt oraz ochronę indywidualną obejmującą pojedyncze twory przyrody lub ich skupieniaRozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 6 stycznia 1995 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Dz. U. 1995 nr 13 poz. 61Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 6 kwietnia 1995 r. w sprawie wprowadzenia ochrony gatunkowej roślin. Dz. U. 1995 nr 41 poz. 214. Do tej ostatniej kategorii zaliczano przede wszystkim pomniki przyrody, ustanawiane w celu zachowania obiektów wyróżniających się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, historycznymi lub krajobrazowymi.
Parki narodowe Park narodowy był najwyższą formą obszarowej ochrony przyrody, obejmującą tereny wyróżniające się szczególnymi wartościami naukowymi, przyrodniczymi, społecznymi, kulturowymi i wychowawczymiWojciech Radecki, Odpowiedzialność prawna w ochronie środowiska, Wydawnictwo Difin S. A, Warszawa 2002, s. 51-62, IDBN 83-7251-234-5. . Zgodnie z ustawą z 1991 r. mógł zostać utworzony na obszarze o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlegała całość przyrody oraz charakterystyczne cechy krajobrazu. Wszystkie działania podejmowane na terenie parku narodowego były podporządkowane celom ochrony przyrody, która miała pierwszeństwo przed innymi sposobami wykorzystania tego obszaru.
Podstawowym zadaniem parku narodowego było poznanie, zachowanie oraz odtwarzanie całości systemów przyrodniczych danego terenu wraz z warunkami ich funkcjonowania. Ochrona obejmowała również przywracanie zniszczonych lub zanikłych elementów rodzimej przyrody. Wokół parku narodowego mogła zostać utworzona otulina, stanowiąca strefę ochronną zabezpieczającą park przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych.
Park narodowy działał jako państwowa jednostka budżetowa zarządzana przez dyrektora parku narodowego. Dyrektora powoływał Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa po zasięgnięciu opinii Państwowej Rady Ochrony Przyrody.
Służba parków narodowych W parkach narodowych utworzono służbę parków narodowychRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 1993 r. w sprawie funkcjonowania Straży Parku w parkach narodowych. Dz. U. 1993 nr 86 poz. 339. Do służby parków narodowych zaliczano pracowników zajmujących się zarządzaniem parkami narodowymi, wykonywaniem ochrony przyrody, prowadzeniem gospodarki rezerwatowej, wykonywaniem badań naukowych i działalnością dydaktyczną, a także ochroną mienia parków narodowych oraz zwalczaniem przestępstw i wykroczeń w zakresie ochrony przyrody.
Służba parków narodowych przy wykonywaniu czynności służbowych miała obowiązek noszenia munduru i korzystała z ochrony prawnej przewidzianej w przepisach prawa karnego dla funkcjonariuszy publicznych.
Rezerwat przyrody Rezerwat przyrody stanowił obszar obejmujący zachowane w stanie naturalnym lub niewielkim stopniu przekształcone ekosystemy, siedliska roślin i zwierząt oraz elementy przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami naukowymi, przyrodniczymi, kulturowymi lub krajobrazowymiRozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 21 grudnia 1998 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody. Dz. U. 1998 nr 161 poz. 1084. W celu zabezpieczenia rezerwatu przed niekorzystnym oddziaływaniem czynników zewnętrznych mogła zostać wyznaczona jego otulina. Uznanie obszaru za rezerwat przyrody następowało w drodze zarządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, który określał jego nazwę, położenie oraz szczególne cele ochrony. Dla każdego rezerwatu sporządzano plan ochrony zatwierdzany przez ministra właściwego do spraw ochrony środowiska.
Park krajobrazowy Park krajobrazowy stanowił formę ochrony przyrody obejmującą obszary wyróżniające się cennymi walorami przyrodniczymi, historycznymi i kulturowymi. Jego utworzenie miało służyć zachowaniu tych wartości oraz ich popularyzacji przy jednoczesnym prowadzeniu racjonalnej gospodarki na jego obszarze. W granicach parku dopuszczano dalsze gospodarcze wykorzystanie gruntów rolnych, leśnych oraz innych nieruchomości. W celu ograniczenia negatywnego wpływu czynników zewnętrznych wokół parku mogła zostać wyznaczona otulina.
Park krajobrazowy był tworzony w drodze rozporządzenia wojewody. Zarządzanie parkiem powierzano dyrektorowi, którego powoływał i odwoływał wojewoda. W przypadku parków krajobrazowych obejmujących obszar więcej niż jednego województwa, kompetencje te przysługiwały Ministrowi Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, działającemu w porozumieniu z właściwymi wojewodami.
Przypisy
Kategoria:Ochrona przyrody __INDEKSUJ__ __LINKNOWEJSEKCJI__