Brzostowo (nazwa historyczna: Nowe Brzostowo) [bʐɔs'tɔ.vɔ](niem. Brostowo 1942-45: Arnshöh)Wojciech Boiński: Dzieje Miasteczka Krajeńskiego – s. 173. – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie pilskim, w gminie Miasteczko Krajeńskie. Sołtysem wsi jest Jakub Krawiec.
Położenie Brzostowo znajduje się w północno-zachodniej Polsce, blisko rzeki Noteci, na terenie krainy historycznej Krajna. Położone jest w północnym skraju Doliny Notecihttp://miasteczko.kraj.nowoczesnagmina.pl/?p=document&action=show&id=6090&bar_id=1597.
Podział administracyjny Brzostowo składa się z trzech części, których nazwy wciąż funkcjonują, jednak nie są to oficjalne integralne części wsi. Pierwszym z nich jest Brzostowo Stare z pałacem, zabytkowym parkiem i gospodarstwem, kiedyś należącym do szkoły rolniczej, później do PGR, obecnie zaś jest własnością gminy, która użycza majątek ZSCKR im. Michała Drzymały. W pobliskim lesie można natknąć się resztki kaplicy cmentarnej rodziny Berlinicke. W nowszej części znajdują się bloki mieszkalne. Trzecia część wsi zwana jest Marianowem. Tu niegdyś znajdował się folwark.
Podział Brzostowa na stare i nowe nastąpił w 1576 roku. Nie wiadomo do kiedy trwał, ale wiadomo że kiedy Otto Berlincke był właścicielem, to Brzostowo było całe. Jednak w 1911 roku nastąpił znowu podział związany ze sprzedaniem Nowego Brzostowa niemieckiej Komisji KolonizacyjnejWojciech Boiński: Dzieje Miasteczka Krajeńskiego, s. 18–19..
Przyroda Na terenie Brzostowa znajduje się kilka chronionych obiektów przyrody: + Dane na rok 2017nr.nazwaopis1Czerwone BagnaData ustanowienia: 2005-09-01, Opis granicy: RDLP Piła Nadl. Kaczory oddz. 391 wydz. i j, Powierzchnia: 3.49ha2Torfniaki SolnówskieData ustanowienia: 2005-09-01, Opis granicy: RDLP Piła Nadl. Kaczory oddz. 367 wydz. b, Powierzchnia: 3.24ha3Zgniłe JezioroData ustanowienia: 2005-09-01, Opis granicy: RDLP Piła Nadl. Kaczory oddz. 557 wydz. c, Powierzchnia: 1.13ha4Bagno UstronieData ustanowienia: 2005-09-01, Opis granicy: RDLP Piła Nadl. Kaczory oddz. 458 wydz. d, Powierzchnia: 1.42ha5Czarne JezioroData ustanowienia: 2005-09-01, Opis granicy: RDLP Piła Nadl. Kaczory oddz. 392 wydz. d f, Powierzchnia: 3.5ha6LinkiData ustanowienia: 2012-05-31, Opis granicy: RDLP Piła Nadl. Kaczory oddz. 423 wydz. g oddz. 458 wydz. c, Powierzchnia: 5.72 ha7Torfowisko ŻurawiniecData ustanowienia: 2005-09-01, Opis granicy: RDLP Piła Nadl. Kaczory oddz. 411 wydz. d, Powierzchnia: 3.71 ha8Dolina NoteciData ustanowienia: 1989-07-01, Powierzchnia: 72072.0 ha
Historia Pochodzenie nazwy Nazwa pochodzi od lasu brzostowskiego, znajdującego się na terenie wsi.
Okres sprzed powstania państwa polskiego Najstarsze ślady osadnictwa odnaleziono w miejscu zwanym Kurzą GórąPlan odnowy miejscowości Brzostowo – http://miasteczko.kraj.nowoczesnagmina.pl/?p=document&action=show&id=6090&bar_id=1597.. Była to rozdrobniona broszka. Prawdopodobnie jest to pochodna bogato zdobionych reliefowych broszek, form najczęściej notowanych w Danii. Może być datowana nie wcześniej niż na 2 ćwierć IV wieku. Najprawdopodobniej ukazuje ona przemieszczanie się grup ludzkich szlakiem biegnącym z południowej Skandynawii do regionu leżącego na południe od Karpat.
Okres staropolski Pierwsze wzmianki o Brzostowie pochodzi 1420 r. Właścicielem prawdopodobnie był Jan Brzostowski, świadek Zygmunta z Budziszewa. Po 1439 roku właścicielem był Święszek Pałuka. W 1445 roku właścicielem był Domarat z Mościsk, a po 1445 synowie Drogosława po ojcu zwanymi Drogoszami BrzostowskimiStansław Kozierowski: Szemantyzm: historyczny ustrojów parafialnych dzisiejszej archidiecezji gnieźnieńskiej, s. 125–126.Stanisław Kozierowski: Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej zachodniej i środkowej Wielkopolski. W XV w. Brzostowo było miastem. Księgi grodu nakielskiego mówią, że do parafii Brzostowskiej należy: Miasteczko Krajeńskie, Grabowo(Grabówno), Grabionna, Dębowo, Morzewo, Wolsko, Borządkowo. Od 1484 proboszczem był Paweł z WoliWojciech Boiński: Dzieje Miasteczka Krajeńskiego, s. 23–24.Ks. Jan Korytkowski: Arcybiskupi gnieźnieńscy, s. 331.. Brzostowo miało wtedy 22 łany ziemiBolesław Ulanowski: Visitationes bonorum Archiepiscopatus necnon Capituli Gnesnensis. Notatka z 25 maja 1512 roku, dotycząca wizyty w tutejszej parafii arcybiskupa gnieźnieńskiego, stwierdza, że należały do niej: Grabówno, Grabionna, Morzewo, Dziembowo, Wysoka i MiasteczkoBolesław Ulanowski: Wizytacje dóbr arcybiskupstwa gnieźnieńskiego i kapituły gnieźnieńskiej z XVI wieku, s. 331.. W latach 1512–1529 od parafii odłączyło się Miasteczko Krajeńskie. Od 1578 roku Brzostowo należało do parafii w Miasteczku. W tym samym roku część Brzostowa należała Piotra Potulickiego, wojewody kaliskiego(12 łanów, w tym 1 opustoszały). Druga część należała do Stefana Chrząstowskiego(ok. 2,5 łana, uprawianych zapewne przez folwark). Wieś leżała wtedy w powiecie nakielskim, województwa kaliskiegoWojciech Boiński: Dzieje Miasteczka Krajeńskiego, s. 29.Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 251.. W 1580 r. dział Piotra Potulickiego przeszła do J. Wałdowskiego. potem w 1653 Stefan Grzybowski, a w 1695 P. Zagrocki. W XVII w. we wsi było 8 właścicieli gruntów, płacących na rzecz kościoła po 4 rzeszetniki żyta i po 2 owsa. W latach 1724–1740 wieś stanowiła własność rodziny von Goltz, między innymi należała do Herninga Bernharda von Goltz, rotmistrza Jego Królewskiej Mości, a potem Karola von Goltz. W 1740 Brzostowo zostało sprzedane za 120 000 talarów Antoniemu Szembekowi ze Słupowa, kasztelanowi nakielskiemu. Jego następcą majątku w 1762 został biskup płocki Krzysztof Hilary Szembek (ur. 1722 w Białej k. Trzcianki). Był szacownym uczestnikiem obiadów czwartkowych u króla Stanisława Poniatowskiego, senatorem, członkiem Rady Nieustającej i uczestnikiem Sejmu Czteroletniego. Zdaniem Józefa Wybickiego był to „najprzykładniejszy nieomylnie kapłan w kraju”. Jako jeden z nielicznych polskich biskupów odmówił złożenia przysięgi wierności konfederacji targowickiej. Zmarł w dniu 5 września 1797 w Krakowiehttp://www.forum.dawna.pila.pl/viewtopic.php?f=4&t=836&p=29057&hilit=Brzostowo#p29057 – Wpis na forum dawna piła..
Okres rozbiorów W 1779 roku na mocy sądu wójtowskiego w Łobżenicy, wieś została skonfiskowana na rzecz rządu pruskiego. Właścicielem Brzostowa został wtedy Zygmunt Krystian Grossheim. Dziesięć lat później nowy właścicielem został Peter ArndtWojciech Boiński: Dzieje Miasteczka Krajeńskiego, s. 42–45.. W 1830 roku wieś została przejęta (albo kupiona) przez Annę Wüstenberg. W tym samym roku na swoich łąkach przy drodze z Miasteczka Krajeńskiego do Noteci wydzieliła 30 parceli, każda po 15 mórg. To działanie miało na celu osiedlenia się niemieckich kolonialistów. Koszt parceli wynosił 175 talarów, rozłożone na 75 lat spłaty. Nie było zbyt wielu chętnych, ponieważ zbudowano jedynie 11 zagród. Kolonie nazywała się Sophiadamm. W 1893 roku dzieci z Sophiadamm, uczęszczający do szkoły w Brzostowie Starym, zostali przeniesieni do szkoły w Miasteczku Krajeńskim, a w 1895 r. kolonia została włączona do Miasteczka Krajeńskiego. W 1836 należała do Luisa Staenerta z Halle, w 1853 Ferdynand Rosenau, który przekazał sukcesję Ottonowi Rosenau w 1875 roku. Od tego ostatniego Brzostowo nabył w roku 1890 Otto Berlinicke (zwany dzisiaj Berlinkiem), który wybudował obecny pałac i kościół protestancki, zburzony po II wojnie światowej. Za jego czasów zbudowano też katolicki kościół w Miasteczku Krajeńskim, którego był patronem. Jak wynika z ksiąg parafialnych Otto Berlinicke wzbraniał się bardzo przed finansowaniem tej budowy. Podobno był bardzo zadufanym i skąpym człowiekiem, nikt więc nie współczuł mu, gdy jako bankrut, z jedną walizką, opuszczał Brzostowo. W roku 1911 sprzedał je niemieckiej Komisji Kolonizacyjnej. Na otrzymanych wówczas od rządu parcelach osiedliło się 120 rolników i rzemieślników narodowości niemieckiej. Legenda głosi, że Berlinicke nie miał szczęśliwej ręki do gospodarowania, co przywiodło go do bankructwa.
Dwudziestolecie międzywojenne Następnie Brzostowo należało do Niemca – Ewalda Ketusa. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy w 1923 roku nakazał jego eksmisję. Ketus miał obowiązek obsiać ziemię przed opuszczeniem majątku, gdyby tego nie spełnił, nie otrzymał by ze Starostwa w Wyrzysku zgody na wyjazd do Niemiec. Majątek zamierzał kupić Władysław Łysakowski. Jednakże Okręgowy Urząd Ziemski w Poznaniu cofnął swój dekret przyznający majątek Łysakowskiemu i wydzierżawił go ks. Kazimierzowi Malińskiemu z Poznania. Ksiądz prowadził w Brzostowie ośrodek wypoczynkowo-filantropijny dla ubogiej młodzieży. Miał kłopoty z regularnym opłacaniem dzierżawy, co sprawiło, że długi przekroczyły wartość majątku. Dla Okręgowego Urzędu Ziemskiego zalegał z kwotą 933,14 zł. W związku z tym urząd wymówił mu dzierżawę. W tym czasie posiadłość podupadła i zostało z niej 400 mórg, czyli 100 hektarów ziemi. Leżący w szpitalu nieuleczalnie chory ks. Maliński uprosił Wacława Popiela aby przejął jego własność w Brzostowie. Jak opowiada legenda ksiądz nie mógł umrzeć dopóki nie odda majątku w dobre ręce. Dopiero jak Brzostowo przejął Popiel ksiądz zmarł, a w tym czasie w Miasteczku same dzwony biły w kościele. Niekorzystne przejęcie Brzostowa miało pośrednio wpływ na ubezwłasnowolnienie gospodarcze Popiela w latach 30. XX wieku. Kolejny i zarazem ostatni właściciel majątku Brzostowo był człowiekiem surowym, skromnym i bardzo bogobojnym. Zmarł w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym Stutthof koło Gdańska, a jego grób znajduje się w gdańskiej dzielnicy Zaspa, na Cmentarzu Ofiar Hitleryzmu.
W 1924 roku w Brzostowie zostało założone Towarzystwo Powstańców i WojakówWojciech Boiński: Dzieje Miasteczka Krajeńskiego, str. 94-97.
II wojna światowa 1 września 1939 roku ok. godziny 9 wojska niemieckie wkroczyły do Brzostowa. Były one prowadzone przez Wilhelma Sonnenburga, mieszkańca Miasteczka Krajeńskiego, który uciekł do Niemiec wiosną 1939 roku, żeby przejść odpowiednie szkolenie. Armia Niemiecka maszerowała z Grabówna przez Brzostowo do Miasteczka.
Na odcinku drogi z Brzostowa do Miasteczka, koło cmentarza ewangelickiego, doszło do potyczek pomiędzy patrolem niemieckim a Józefem Kuflem, mieszkańcem Brzostowa. Żołnierze niemieccy widząc go oddali kilka strzałów z broni automatycznej, raniąc go w nogę. Józef Kufel, posiadając broń, strzelił kilkakrotnie w kierunek przeciwników. Potem przedostał się na drugą stronę szosy i będąc w polu kukurydzy i w rowie odpływowym dostał się na teren probostwa w Miasteczku Krajeńskim. Spotkał tam ks. Feliksa Niedbała. Ksiądz namawiał go, żeby się schronił w kościele, ale odmówił. Postanowił więc przedrzeć się do Białośliwia. Okazało się, że zostało już zajęte, więc wrócił do swojego domu w Brzostowie. Niemcy przez prawie całą wojnę poszukiwali go, ale nigdy go nie znaleźli. Większość czasu ukrywał się w BydgoszczyWojciech Boiński: Dzieje Miasteczka Krajeńskie, s. 164..
W 1942 roku Brzostowa do końca wojny nazywało się Arnshöh, z powodu zniemczania nazw polskich miejscowości.