Jarnołtowo (dawn. Jarmołtowo, niem. Gross Arnsdorf) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Małdyty. Miejscowość leży w krainie historycznej Prusy Górne.

Zabytki

We wsi znajduje kościół gotycki z pierwszej połowy XIV w. jednonawowy, bezwieżowy o masywnych szczytach. Wewnątrz skromny neogotycki wystrój, ołtarz i ambona z 1874 r. Obok wolno stojąca neogotycka dzwonnica z przejazdem bramnym z 1926 rokuPiotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna” Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 , s. 258..

W Jarnołtowie znajduje się dąb tzw. „Jagiełły” z XIV wieku. Według opowieści przy tym dębie Jagiełło z wojskiem miał obozować, gdy wędrował do Malborka, aby podbić zamek krzyżacki (informację tę należy traktować w kategorii legendy).

Natura

Jarnołtowskie Góry (niem. Arnsdorfer Berge) – wzgórze o wysokości 141 m, położone na zachód od wsi BartyGustaw Leyding „Nazwy Fizjograficzne”, W: „Morąg – z dziejów miasta i powiatu”, Pojezierze, Olsztyn 1973..

Jarnołtowski Las (niem. Gross Arnsdorfer Wald) – las położony na południowy zachód od wsi Jarnołtowo.

Jarnołtowski Rów (niem. Haupt Graben) – strumień, prawy dopływ strumienia Trumpina, który wpada do jeziora Ewingi.

Historia Wieś została założona przez komtura dzierzgońskiego Zygharda von Schwarzburga pomiędzy rokiem 1301 a 1311Zyghard von Schwarzburg był komturem Dzierzgonia w latach 1301–1306 i 1308-1311. jako wieś czynszowa na 75 włókach. 19 listopada 1334 komtur Gunter von Schwarzburg nadał wsi kolejny przywilej. W czasach krzyżackich wieś należała do komturii dzierzgońskiej (po 1466 przezmarskiej), początkowo do komornictwa Niemoje, a od około 1400 do komornictwa Przezmark.

Pierwotna niemiecka nazwa wsi to Arnoldisdorff (dosł. "wieś Arnolda", prawdopodobnie od imienia zasadźcy). Obecna nazwa jest jej spolszczeniem. Kościół powstał już w XIV w. Jarnołtowo było siedzibą parafii.

Od 1525 w okręgu górnopruskim Prus Książęcych (będących lennem Polski) w starostwie przezmarskim. W wyniku wojny pruskiej wieś była niemal całkowicie opuszczona. 1 grudnia 1530 została ponownie lokowana na prawie magdeburskim i nadana Jakubowi von Dieben i jego spadkobiercom. 12 lutego 1543 roku wieś odwiedzili książę Albrecht i biskup Jerzy Polenz.

Od 1742 roku majątek ziemski należał do rodziny von Hülsen. Od ich nazwiska pochodzi nazwa dworu Hülsenhof (dziś przysiółek Przyborowo). thumb|Jarnołtowo (Arnsdorf) na mapie powiatu morąskiego (1818–1975).

Od 1752 w powiecie Morąg (Kreis Mohrungen) jako parafia (Kirchspiele Arnsdorf), która podlegała starostwu (Hauptamt) w Przezmarku i ewangelickim władzom kościelnym w Zalewie. W 1874 parafia jako jednostka administracyjna została zastąpiona gminą zbiorową (Amtsbezirk Arnsdorf). W 1926 obszar dworski (Gutsbezirk Gross Arnsdorf) został przekształcony w gminę wiejską (Gemeinde Gross Arnsdorf), do której w 1929 włączono też Przyborowo i Jarnołtówko.

W roku 1782 we wsi odnotowano 32 domy (dymy), natomiast w 1858 w 22 gospodarstwach domowych było 275 mieszkańców. W latach 1937–1939 było 609 mieszkańców.

Od 1818 do 1975 roku wieś należała do powiatu morąskiego. Od 1973 w gminie Małdyty, poczta Połowite. W latach 1946–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

W latach 1945–1946 miejscowość nosiła nazwę Arniewo„Morąg – z dziejów miasta i powiatu”, Pojezierze, Olsztyn 1973..

Związek z Immanuelem Kantem Około 1750 roku w Jarnołtowie mieszkał Immanuel Kant, późniejszy wybitny filozof, który w młodości był nauczycielem domowym synów majora Karla Friedricha von Hülsena.

Fakt ten upamiętniono tu w kwietniu 1994 pamiątkową tablicą. W 2013 we wsi stanęła rzeźba, przedstawiająca królewieckiego filozofa w skali 1:1, wykonana przez Ryszarda Fereńca, rzeźbiarza hobbystę i byłego mieszkańca JarnołtowaW Jarnołtowie stanęła rzeźba wybitnego filozofa niemieckiego – Małdyty..

W 2012 roku w remizie powstało małe Muzeum Kanta.

Zobacz też Jarnołtów

Przypisy

Bibliografia Janusz Jasiński, „Historia Królewca, Szkice z XIII–XX stulecia”, Książnica Polska, Olsztyn, 1994, . „Morąg – z dziejów miasta i powiatu”, Pojezierze, Olsztyn 1973

Kategoria:Jarnołtowo