Instytut Inżynierów Cywilnych Cesarza Mikołaja I (ros. Институт гражданских инженеров императора Николая I), od 1993 Petersburski Państwowy Uniwersytet Architektoniczno-Budowlany (ros.Санкт-Петербургский государственный архитектурно-строительный университет) – uczelnia techniczna działająca od 1842 w Petersburgu.
Powstanie uczelni thumb|Budynek Instytutu Inżynierów Cywilnych (1882) Instytut Inżynierów Cywilnych powstał na mocy ukazu cara Mikołaja I (1796–1855) z 17 grudnia 1842 r. w wyniku połączenia istniejącej od 1832 Szkoły Architektury i działającej od 1830 Szkoły Inżynierów CywilnychБарановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. СПб 1893, c. 1. Obok Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych była to najważniejsza petersburska uczelnia kształcąca budowniczych i architektów w XIX i XX wiekuInstytut Inżynierów Cywilnych, Polski Petersburg [dostęp 13.08.2026]. Początkowo w latach 1842–1882 działała pod nazwą Szkoły Budowlanej Ministerstwa Komunikacji (Строительное училище Главного управления путей сообщения и публичных зданий), następnie Instytutu Inżynierów Cywilnych, od 1892 noszącego imię cesarza Mikołaja I (Институт гражданских инженеров императора Николая I).
Działalność Szkoły Budowlanej (1842 –1865) Szkoła Budowlana Ministerstwa Komunikacji była zorganizowana na wzór wojskowy. Regulamin stanowił: że jej celem „jest kształcenie budowniczych: a) wszelkiego rodzaju architektonicznych budowli cywilnych; b) dróg, mostów i tam, a także wodociągów, studni artezyjskich i ogólnie robót hydraulicznych w miastach; oraz c) fabryk, zakładów, młynów i innych zakładów przemysłowych i handlowych”. Do Szkoły przyjmowano wyłącznie dzieci szlachty i urzędników w wieku od 13 do 16 lat. Program nauczania obejmował sześć zajęć. Przez pierwsze pięć lat studenci Szkoły Budowlanej zgłębiali przedmioty teoretyczne, a w ostatnim roku powtarzali teorię i ćwiczyli techniki budowlane, w tym sporządzanie planów i kosztorysów. Absolwenci szkoły otrzymywali tytuł asystenta architekta XIV lub XII klasy, w zależności od liczby punktów uzyskanych na egzaminach. Tytuł inżyniera-architekta, ustanowiony w 1859 roku i zniesiony w 1878 roku, mogli uzyskać najlepsi uczniowie szkoły po zdaniu specjalnego testuИнститут гражданских инженеров императора Николая I, в: Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, т. XIII (Санкт-Петербург 1894), с. 236—237.
Instytut Inżynierów Cywilnych W 1865 roku szkoła budowlana przeszła pod jurysdykcję Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, a w tym samym roku zniesiono jej strukturę wojskową. W 1877 nadano jej nowy statut – który normował jej działalność także po zmianie nazwy na Instytut Inżynierów Cywilnych w 1882. Według niego celem uczelni było kształcenie specjalistów w dziedzinie inżynierii lądowej i budownictwa drogowego. Do IIC przyjmowano absolwentów gimnazjum lub szkoły realne którzy zdali egzamin wstępny z matematyki (na poziomie gimnazjalnym) oraz z rysunku. Całość nauki trwała 5 lat. W Instytucie nauczane były: teologia, matematyka i mechanika teoretyczna, mechanika stosowana, geodezja, sztuka budowlana, architektura lądowa; projekty kreślarskie w mechanice, sztuce budowlanej i architekturze lądowej; geometria wykreślna z zastosowaniami, rysunkiem i kreśleniem; fizyka, chemia, mineralogia i geognozja w zastosowaniu do sprzętu budowlanego; jurysprudencja, głównie w zastosowaniu do budownictwa i budowy dróg; nowe języki. Od lat 90. XIX wieku wprowadzono nowe przedmioty m.in. rury wodociągowe; oświetlenie elektryczne; problemy robót ziemnych i projekty drogowe; eksploatacja kolei; architektura sanitarna; chemia analityczna i prace laboratoryjne w tym zakresie; projekty dotyczące stabilności budowli; projekty dotyczące architektury gospodarczej. Przez pierwsze 4 lata, po każdym roku nauki studenci odbywali obowiązkowe letnie zajęcia praktyczne. Na roku piątym obowiązkowo zaliczano blok zajęć poświęcony zajęciom z projektów kreślarskich. Absolwenci IIC otrzymywali tytuł inżyniera budownictwa. Instytut w latach 1842–1892 ukończyło 1020 absolwentów, w tym wielu późniejszych architektów miejskich, gubernialnych i powiatowych. Od 1869 działało stowarzyszenie byłych studentów szkoły budowlanej i IIC.
Główna siedziba Instytutu mieściła się w Petersburgu, przy obecnej ul. 2-ja Krasnoarmiejskaja 4. Na przełomie XIX i XX wieku Instytut posiadał bibliotekę, muzeum, laboratorium chemiczne, pracownie fizyczne, mineralogiczne i geodezyjne. Kadra dydaktyczna w 1892 roku składała się z 5 profesorów i 46 nauczycieli, wybieranych przez Radę Instytutu i zatwierdzanych przez Ministra Spraw Wewnętrznych. Kolejnymi dyrektorami Instytutu Inżynierów Cywilnych byli: Fiodor Karłowicz Prittwitz (1840–1849), Andriej Fiodorowicz Liszyn (1849–1874), Rudolf Bogdanowicz Bernhard (1874–1866), Dorimedont Dorimedontowicz Sokołow (1886–1895), Nikołaj Władimirowicz Sułtanow (1895–1903), Wiktor Władimirowicz Ewald (1903–1905) i Wasilij Antonowicz Kosjakow (1905–1921). Wśród kadry profesorskiej uczelni znalazło się wielu wybitnych petersburskich architektów i budowniczych, między innymi: budowniczy willi Matyldy Krzesińskiej w Petersburgu – Aleksander Gauguin (1856–1914); budowniczy Soboru św. Aleksandra Newskiego w Warszawie – Włodzimierz Pokrowski (1871–1931) czy młodszy brat Fiodora Dostojewskiego – architekt Andriej Dostojewski (1825–1897)Bartłomiej Garczyk, Petersburg jako ośrodek akademicki przełomu XIX i XX wieku, "Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach" nr 277, 2016, s. 120.W tym kształcie uczelnia działała do 1917 roku. Wielokrotnie zmieniała nazwę. Obecnie do jej tradycji nawiązuje działający w jej gmachu głównym Petersburski Państwowy Uniwersytet Architektoniczno-Budowlany.
Polacy – wykładowcy i studenci Instytutu Uczelnia była jedną z ważniejszych szkół wyższych kształcących polskich architektów w XIX w. Wśród wykładowców Polaków należy wymienić Mikołaja Jastrzębskiego, Karola Majewskiego, Apolinarego Krassowskiego Stefana Kryczyńskiego,oraz Andrzeja Pszenickiego. W okresie lat 1843-1865 liczba słuchaczów Polaków w Szkole budownictwa w Petersburgu (względnie w Instytucie Inżynierów Cywilnych ) była znikoma. Dopiero w latach 80. XIX wieku liczba ta bardzo wydatnie się zwiększyła, dochodząc w roku 1888 do 17-tu kończących Instytut Polaków, co stanowiło przeszło 50% ogólnej ilości absolwentówKsięga pamiątkowa Inżynierów Cywilnych Polaków wychowanków Instytutu Inżynierów Cywilnych w Petersburgu, Warszawa 1937, s. 15-16. Zaniepokojony tym rząd carski wprowadził 10% limit dla studentów Polaków, co znowu w istotny sposób ograniczyło ich napływ na uczelnię. Do 1917 Instytut Inżynierów Cywilnych w Petersburgu ukończyło ponad 330 PolakówKsięga pamiątkowa Inżynierów Cywilnych Polaków wychowanków Instytutu Inżynierów Cywilnych w Petersburgu, Warszawa 1937, s. 6. Wśród jej absolwentów znajdują się m.in.: Stefan Kryczyński, Marian Peretiatkowicz, Piotr Drzewiecki, Józef Gosławski, Juliusz Dzierżanowski, Wacław Michniewicz, Kazimierz Gadomski, Stefan Gałęzowski, Henryk Julian Gay, Kazimierz Skórewicz, Jarosław Wojciechowski i Jan Zachwatowicz.
Przypisy
Kategoria:Uczelnie w Petersburgu Kategoria:Uczelnie w Imperium Rosyjskim Kategoria:Uczelnie techniczne w Rosji Kategoria:Instytuty w Rosji Kategoria:Uczelnie w ZSRR