Wikibase – zbiór wolnego i otwartego oprogramowania służący do pracy z wersjonowanymi danymi częściowo ustrukturyzowanymi i danymi ustrukturyzowanymi w centralnym repozytorium. Jest rozwijany jako zbiór rozszerzeń i komponentów dla oprogramowania MediaWiki.
Wikibase zostało opracowane na potrzeby projektu Wikidane, który pozostaje jego najbardziej znanym zastosowaniem. Wikibase nie jest jednak tożsame z Wikidanymi: Wikibase jest oprogramowaniem, natomiast Wikidane są jedną z instancji, która z niego korzysta.
Historia Wikibase zostało opracowane przez Wikimedia Deutschland jako oprogramowanie obsługujące Wikidane. Jednym z celów projektu Wikidanych było ograniczenie powielania danych faktograficznych w różnych wersjach językowych Wikipedii, w których informacje zamieszczane między innymi w infoboksach musiały być wcześniej aktualizowane oddzielnie.
Wdrażanie Wikidanych zaplanowano w trzech głównych fazach: centralizacji linków językowych (interwiki), centralizacji danych tabelarycznych dla infoboksów oraz wdrożenia mechanizmów zapytań i automatycznego generowania zestawień. Wikidane uruchomiono oficjalnie 30 października 2012 roku jako centralną, wielojęzyczną bazę wiedzy służącą projektom Wikimedia oraz zewnętrznym użytkownikom danych.
Po pomyślnym wdrożeniu w Wikidanych Wikibase zaczęto rozwijać również jako samodzielne oprogramowanie dla niezależnych instancji. Umożliwia ono zewnętrznym instytucjom i społecznościom tworzenie własnych baz wiedzy oraz łączenie ich z innymi zasobami w ramach ekosystemu .
Charakterystyka Wikibase pozwala budować współtworzone bazy wiedzy, w których informacje są zapisywane w formie danych ustrukturyzowanych zamiast zwykłego tekstu wiki. Dane mogą być opisywane w wielu językach, łączone z innymi zasobami i udostępniane do ponownego wykorzystania.
Oprogramowanie jest wykorzystywane także poza projektami Wikimedia, między innymi do tworzenia dziedzinowych grafów wiedzy oraz publikowania danych połączonych. W literaturze naukowej Wikibase opisywano jako infrastrukturę łączącą mechanizmy wspólnej edycji danych, historię zmian, wielojęzyczne etykiety, interfejsy programistyczne oraz usługę zapytań SPARQL. Wśród powodów wykorzystywania oprogramowania wskazywano otwarty model rozwoju oraz powstały wokół niego ekosystem narzędzi.
Komponenty Wikibase składa się przede wszystkim z dwóch rozszerzeń MediaWiki: Wikibase Repository i Wikibase Client.
Wikibase Repository pozwala używać wiki jako repozytorium danych ustrukturyzowanych. Rozszerzenie zapewnia między innymi interfejs użytkownika, obsługę API i mechanizmy przechowywania danych. Wikibase Client umożliwia innym wiki korzystanie z danych przechowywanych w repozytorium Wikibase, między innymi przez moduły Lua oraz funkcje parsera.
Ważnym elementem ekosystemu jest usługa zapytań oparta na oprogramowaniu Wikidata Query Service (WDQS). Dane przechowywane przez Wikibase mogą być eksportowane do repozytorium RDF, aktualizowanego na podstawie zmian w głównym repozytorium. Usługa umożliwia zadawanie złożonych zapytań przy użyciu języka SPARQL oraz przedstawianie wyników między innymi w postaci tabel, grafów, map i osi czasu.
Ekosystem Wikibase obejmuje także narzędzia i usługi ułatwiające instalację, hosting oraz pracę z danymi, w tym gotowe pakiety Wikibase Suite oraz platformę hostingową Wikibase Cloud.
Model danych Model danych Wikibase opiera się na bytach (ang. entities), do których należą przede wszystkim elementy(ang. items) i właściwości (ang. properties). Elementy reprezentują opisywane obiekty, pojęcia lub zjawiska, natomiast właściwości określają rodzaje relacji i wartości, które można przypisywać elementom.
Elementy mogą mieć wielojęzyczne etykiety, opisy i aliasy. Informacje o elementach zapisywane są w formie deklaracji(ang. statements), które łączą właściwość z wartością. Deklaracje mogą zawierać także kwalifikatory, odwołania do źródeł oraz rangi, co pozwala doprecyzować znaczenie i status danych. Model danych umożliwia przechowywanie różnych deklaracji dotyczących tego samego elementu, wraz z ich źródłami, kwalifikatorami i rangami. W Wikidanych mechanizm ten służy między innymi do reprezentowania informacji pochodzących z odmiennych, niekiedy rozbieżnych źródeł.
W dokumentacji technicznej Wikibase opisano również kanoniczną reprezentację bytów w formacie JSON, używaną między innymi w API, zrzutach danych oraz przez stronę Special:EntityData.
Ograniczenia Model danych Wikibase różni się od modelu RDF. Elementy i właściwości otrzymują identyfikatory lokalne dla danej instancji, a właściwości mają przypisane określone typy danych. Utrudnia to bezpośrednie odwzorowanie niektórych danych RDF oraz przenoszenie schematów między niezależnymi instancjami Wikibase.
Wikibase nie zapewnia natywnego mechanizmu importowania i ponownego wykorzystywania ontologii zapisanych w RDF Schema i OWL. Zaproponowano zewnętrzne narzędzia odwzorowujące ontologie RDF na elementy, właściwości i deklaracje Wikibase, jednak ich działanie wymaga uwzględnienia różnic między oboma modelami danych.
W badaniach dotyczących zastosowań bibliotecznych zwracano ponadto uwagę na potrzebę dodatkowych narzędzi do importowania i lokalnego zarządzania danymi oraz na problemy interoperacyjności pomiędzy lokalnymi instancjami, Wikidanymi i innymi źródłami danych połączonych.
Zastosowania Największym i najbardziej znanym zastosowaniem Wikibase są Wikidane. Wikibase jest jednak używane także poza Wikidanymi. Przykładowo Wikimedia Commons wykorzystuje komponenty Wikibase w ramach projektu Structured Data on Commons (SDC) do obsługi danych strukturalnych o multimediach.
Jednym z opisanych w literaturze wdrożeń jest EU Knowledge Graph, graf wiedzy rozwijany na potrzeby Komisji Europejskiej. Zawiera dane dotyczące między innymi państw, obiektów oraz projektów finansowanych przez Unię Europejską. Wikibase wykorzystano jako infrastrukturę umożliwiającą integrację i aktualizowanie danych oraz udostępnianie ich za pomocą interfejsów programistycznych i zapytań SPARQL.
W latach 2017–2018 Online Computer Library Center wraz z 16 bibliotekami amerykańskimi przeprowadziła projekt badawczy Project Passage, w którym Wikibase wykorzystano jako środowisko do tworzenia i testowania bibliotecznych danych połączonych. Uczestniczyły w nim między innymi biblioteki Uniwersytetu Harvarda, Uniwersytetu Cornella, Uniwersytetu Princeton, Uniwersytetu Yale oraz National Library of Medicine. W raporcie końcowym wskazano, że platforma umożliwiała precyzyjne modelowanie danych, wielojęzyczny opis zasobów oraz kształtowanie modelu danych przez jego użytkowników. Jednocześnie zwrócono uwagę na potrzebę rozwijania narzędzi do importowania i lokalnego zarządzania danymi oraz na problemy związane z utrzymaniem ontologii i interoperacyjnością między różnymi źródłami danych.
Wikibase wykorzystano również podczas budowy platformy katalogowej projektu Digital Scriptorium, zrzeszającego amerykańskie biblioteki, muzea i inne instytucje przechowujące przednowożytne rękopisy. Oprogramowanie wybrano do harmonizacji metadanych pochodzących z różnych instytucji, ich wzbogacania oraz publikowania jako danych połączonych. Wyniki implementacji prototypowej opisano w czasopiśmie „ACM Journal on Computing and Cultural Heritage”.
Wikibase umożliwia również federację danych, między innymi wykonywanie zapytań łączących dane pochodzące z wielu repozytoriów SPARQL. Możliwe jest także korzystanie w lokalnych instancjach z właściwości udostępnianych przez inne repozytoria Wikibase w ramach mechanizmów właściwości federacyjnych.
Wikibase znalazło zastosowanie również w innych projektach opartych na danych ustrukturyzowanych. Wiki OpenStreetMap używa elementów danych do dokumentowania metadanych OSM, takich jak klucze i tagi, w sposób zrozumiały dla ludzi i narzędzi programistycznych.
W literaturze naukowej opisywano zastosowanie modelu danych Wikibase do tworzenia i udostępniania informacji bibliograficznych, w tym eksperyment wykorzystania tego modelu dla danych w formacie .
Licencja i rozwój Wikibase jest wolnym oprogramowaniem udostępnianym na licencji GNU GPL 2.0 lub nowszej. Kod źródłowy rozszerzeń jest utrzymywany w infrastrukturze Wikimedia, w repozytorium , z publicznymi narzędziami służącymi do zgłaszania i przeglądania zmian.
Rozszerzenia Wikibase są rozwijane w powiązaniu z MediaWiki i projektami Wikimedia. Dokumentacja MediaWiki określa zarówno Wikibase Repository, jak i Wikibase Client jako rozszerzenia stabilne oraz używane w projektach Wikimedia.
Zobacz też Wikidane MediaWiki SPARQL graf wiedzy sieć semantyczna
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Wikibase Dokumentacja Wikibase w MediaWiki Wikibase Repository w dokumentacji MediaWiki Wikibase Client w dokumentacji MediaWiki Dokumentacja techniczna Wikibase
Kategoria:Oprogramowanie na licencji GNU GPL Kategoria:Wikidane