Virola calophylla (Spruce) Warb. – gatunek rośliny z rodziny muszkatołowcowatych (Myristicaceae). Występuje naturalnie w basenie Amazonki w północno-zachodniej Ameryce Południowej.
Morfologia Pokrój Drzewo osiągające wysokość 4–20 metrów, o gałęziach nieco spłaszczonych, które wraz z ogonkami liściowymi i kwiatostanami pokryte są kutnerowato bardzo drobnymi, rdzawymi, gwiazdkowatymi włoskami.
Liście Ulistnienie dwurzędowe, między rzędami liści na gałęziach biegną dwa wypukłe grzbiety. Ogonki liściowe głęboko kanalikowate, o długości 7–20 mm i grubości 3–5 mm. Blaszki liściowe skórzaste, podługowate, podługowato-eliptyczne lub podługowato-jajowate, u nasady sercowate lub tępe, na wierzchołku zaostrzone lub ostrokończyste, od góry lśniące, nagie, od spodu sine, niepozornie kutnerowate, o wielkości (10–)25–33(–55)×(3–)10–14(–24) cm. Nerw główny gruby, silnie wystający. Żyłek drugorzędowych od 12 do 27 po każdej stronie, na górnej powierzchni wgłębionych, na dolnej wypukłych. Żyłki trzeciego rzędu przeważnie słabo widoczne, prawie równoległe, poprzeczne, na górnej stronie wgłębione, na dolnej niewypukłe.
Kwiaty Rośliny dwupienne. Kwiaty męskie zebrane w rozgałęzione, szeroko wiechowate kwiatostany, wyrastające z kątów liści na szypule długości 7 cm, osiągające 12–32 cm długości i 8–18 cm szerokości. Kwiaty żeńskie zebrane luźno w grupach od 3 do 10. Szypułki cienkie, o długości 1,5–2 mm, niekiedy u nasady zrośnięte ze sobą. Pąk kwiatowy o maczugowatym kształcie, długości 1,75 mm. Okwiat mięsisty, lejkowaty, na około jednej trzeciej długości podzielony na 3–4 łatki, z zewnątrz wraz z szypułkami omszony, wewnątrz nagi, łatki tępe. Trzy pręciki zrośnięte, wzniesione, równowąskie, bez wyraźnego wierzchołka, nieco krótsze, równej długości lub nieco dłuższe od bardzo grubej, nagiej kolumny pręcikowej.
Owoce Kulistawe lub jajowato-elipsoidalne do odwrotnie jajowatych, kutnerowate, wielkości 1,5–2,5×1,2–1,5 cm. Nasiona elipsoidalne z czerwoną lub pomarańczową osnówką.
Biologia i ekologia Rozwój Nasiona roznoszone są przez zwierzęta. Głównym gatunkiem odpowiedzialnym za rozsiewanie Virola calophylla są czepiaki czarne. Nasiona rozsiewane są również przez ptaki, a wtórnie również przez gryzonie (np. kolczakowce), żuki oraz korniki.
Siedlisko Lasy terra firme (wyżej położone i nigdy niezalewane) oraz lasy zalewowe (varzea) Amazonii.
Cechy fitochemiczne W korze Virola calophylla obecne są typu benzylobutanowego, , i tetrahydrofuranowego oraz pochodne tryptaminy: N,N-dimetylotryptamina (DMT) i 5-metoksy-N,N-dimetylotryptamina (5-MeO-DMT).
Głównymi składnikami olejku eterycznego w liściach Virola calophylla jest (55%) i (10%).
Znaczenie użytkowe Rośliny lecznicze Wysięk z pędów stosuje się w leczeniu owrzodzeń jamy ustnej i pleśniawki.
Rośliny psychoaktywne Ludy tubylcze Amazonii wykorzystują suszoną korę Virola calophylla jako odurzającą tabakę (zwaną ya-kee, ya-to, epena).
Żywica gotowana, suszona, sproszkowana i czasami mieszana ze sproszkowanymi liśćmi roślin z rodzaju jakobinia i popiołem z kory jednego z gatunków kakaowca lub działa szybko i gwałtownie. Skutki obejmują podniecenie, drętwienie kończyn, drganie mięśni twarzy, nudności, halucynacje i wreszcie głęboki sen. Wśród niektórych rdzennych mieszkańców używanie tego środka jest ograniczone do szamanów, ale w innych plemionach jest ono często używane przez wielu dorosłych mężczyzn.
Drewno Po wyschnięciu i naświetleniu drewno twardzielowe staje się różowawozłotobrązowe lub głęboko czerwonawobrązowe i jest ostro odgraniczone od drewna bielastego o barwie kremowej do jasnobrązowej. Drewno nie jest odporne na atak grzybów i jest bardzo podatne na atak termitów i innych owadów. Jest trudne w przechowywaniu, ma silną tendencję do wypaczania się. Jest łatwe w obróbce i dobrze się klei. Wykorzystywane jest do takich celów jak fornir i sklejka, płyty wiórowe i pilśniowe, elementy mebli, skrzynie i konstrukcje lekkie.
Inne zastosowania Osnówka nasion jest stosowana lokalnie jako substytut mydła. Z oleju pozyskiwanego z nasion wyrabia się świece i mydło.
Przypisy
Kategoria:Muszkatołowcowate Kategoria:Rośliny psychoaktywne i używkowe