Towarzystwo Kresów Południowych – towarzystwo powstałe w roku 1919 z oddziałami w Krakowie i Warszawie. Wchłonięte przez Towarzystwo Kresów Zachodnich w 1926 roku.
Statut i działalność TKP W 1920 roku, wraz z przyjęciem statutu, oficjalną nazwę otrzymało Towarzystwo Kresów Południowych. Głównym celem organizacji było szerzenie wiedzy o Spiszu, Orawie i Tatrach. Zgodnie ze statutem zarówno na ziemiach polskich, jak i za granicą. Działacze dążyli do włączenia tych terenów do ogólnopolskiej dyskusji o kształcie granic oraz do powiększenia terytorium kraju o region Spiszu i Orawy. Towarzystwo stawiało sobie również za cel rozbudzanie świadomości narodowej lokalnej ludności oraz dbanie o jej sytuację ekonomiczną. Wśród statutowych form aktywności wymieniano m.in. pozyskiwanie nowych członków, zbieranie składek, zakładanie lokalnych kół oraz współpracę z innymi organizacjami (np. z Polskim Towarzystwem Krajoznawczym). Ważnym elementem była bezpośrednia praca w regionie, reprezentowanie interesów mieszkańców Spiszu i Orawy w Polsce, a także wspieranie edukacji poprzez prowadzenie burs dla młodzieży. Na siedzibę Towarzystwa wyznaczono Kraków. Jak donosiła Nowa Reforma z 1921 roku, jego lokal mieścił się przy ulicy Potockiego 4.
Ważną część działalności Towarzystwa stanowiły spotkania i odczyty, podczas których organizowano kwesty na rzecz Spiszu i Orawy. Jedno z takich wydarzeń, Wieczór Spisko Orawski. Opisany przez Nową Reformę, odbył się w krakowskiej Sali Kopernika. Walery Goetel zaprezentował wówczas fotografie z regionu i wygłosił wykład. Podobne spotkanie zorganizowano w zakopiańskiej sali Sokoła, gdzie o palącej sprawie przynależności Jaworzyny opowiadali prof. Goetel oraz major Romaniszyn. Po ich wystąpieniach wywiązała się ożywiona dyskusja, w której głos zabrali orawski działacz Piotr Borowy oraz posłowie Kozłowski, Czarnewski i Szuścik.
Towarzystwo zainicjowało również zbiórkę książek, które następnie wysyłano na Spisz i Orawę. Akcja ta doskonale pokazuje bliską współpracę różnych środowisk. W kamienicy przy ulicy Potockiego w Krakowie sąsiadowały ze sobą lokale Towarzystwa Kresów Południowych (działającego też pod nazwą Towarzystwo Ochrony Kresów) oraz Towarzystwa Tatrzańskiego. Innym dowodem tej solidarności był wspólny apel w sprawie Jaworzyny opublikowany na łamach miesięcznika Ziemia. Podpis pod nim złożyły wspólnie: Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, Związek Podhalan oraz Towarzystwo Kresów Południowych. Organizacja angażowała się także w przygotowanie masowych wieców m.in. w Wadowicach, gdzie płomienne przemówienie wygłosił ks. Ferdynand Machay.
Członkowie Towarzystwa regularnie publikowali w prasie, aby przybliżyć opinii publicznej problemy południowego pogranicza. Władysław Semkowicz opublikował w miesięczniku Ziemia artykuł pod tytułem Prawa Polski do Jaworzyny. Na łamach tego samego pisma ukazywały się również inne teksty promujące polską wizję Spiszu i Orawy, takie jak Południowe Kresy Jana Wiktora czy Jaworzyna Spiska Mieczysława Orłowicza. Ziemia informowała ponadto o działalności wydawniczej samego Towarzystwa. W dziale nowości książkowych pojawiły się kluczowe dla sprawy pozycje, m.in. praca zbiorowa Eljasza-Radzikowskiego, Goetla i Semkowicza pt. Spisz, Orawy i okrąg Czadecki, a także publikacje ks. Machaya: Nasi Gazdowie w Paryżu oraz Sprawa Słowacka.
Przypisy
Kategoria:Stowarzyszenia regionalne Kategoria:Organizacje w Warszawie Kategoria:Organizacje w Krakowie