Jason Arday (ur. 9 maja 1985 w Londynie, zm. 14 sierpnia 2026 tamże) – brytyjski profesor socjologii edukacji Uniwersytetu Cambridge, najmłodszy czarnoskóry profesor w historii tej uczelni, piszący na tematy związane z rasą i rasizmem, w szczególności w edukacji. Został oskarżony o plagiat w pracy doktorskiej, a wokół sprawy jego zatrudnienia wybuchła burza medialna, związana z krytyką polityki diversity, equity, inclusion (DEI), czyli „różnorodności, równości, inkluzywności”. Wkrótce po rezygnacji ze stanowiska Arday popełnił samobójstwo, co stało się przyczyną dalszych debat nad rasizmem, odpowiedzialnością naukowców i uczelni, oraz mediów.
Życiorys Dzieciństwo i edukacja Urodził się w południowym Londynie, w rodzinie imigrantów z Ghany. Według jego autobiografii, w wieku 3 lat zdiagnozowano u niego autyzm. Miał się też zmagać z takimi problemami jak głuchota, dysleksja i dyskalkulia; do 11 roku miał nie mówić, a nauczyć się pisać dopiero w wieku lat 18.
W 2005 r. podjął studia z wychowania fizycznego na ; po uzyskaniu tytułu licencjata (BA), kontynuował studia magisterskie i uzyskał stopień magistra pedagogiki. Następnie zrobił drugie studia magisterskie i doktorat na .
W trakcie edukacji musiał, wedle swojej autobiografii, przezwyciężyć wiele przeszkód. Szkołę średnią skończył jako analfabeta, dzięki pomocy asystentów, którzy robili notatki za niego. Na studia dostał się dzięki podaniu napisanemu przez swoją dziewczynę, a ukończył je dzięki temu, że przyjaciółka udostępniała mu swoje notatki. Studia magisterskie rozpoczął umiejąc czytać i pisać na poziomie trzylatka. Pracując na dwa etaty, pracę dyplomową napisał w pociągach, gdy jeździł z Londynu do Liverpoolu na zajęcia. Niedługo przed obroną wykryto u niego guza mózgu, a po operacji jego usunięcia stracił pamięć krótkotrwałą i musiał zapoznawać się z własną pracą magisterską od zera. Mimo to udało mu się ją obronić.
Kariera naukowa W 2018 roku Arday opublikował pierwszy artykuł naukowy i został zatrudniony jako starszy wykładowca na . W tym też roku wydawnictwo opublikowało książkę pod redakcją Ardaya i , zatytułowany Dismantling Race in Higher Education: Racism, Whiteness and Decolonising the Academy. Na początku 2019 roku pracował na University of Warwick; następnie przeniósł się na Durham University, gdzie został profesorem socjologii. Od stycznia 2022 do marca 2023 był profesorem socjologii na University of Glasgow. W 2023 został profesorem socjologii edukacji na Wydziale Edukacji Universytetu Cambridge. CBS i ABC określiły to mianem historycznego osiągnięcia, a Uniwersytet Cambridge oświadczył, że „Cambridge odniosło znaczące sukcesy w wysiłkach zróżnicowania zatrudnienia, ale nadal jest wiele do zrobienia”.
Arday został członkiem jednego z głównych brytyjskich think-tanków zajmujących się równością rasową – Runnymede Trust, oraz członkiem (fellow) Royal Society of Arts. Zasiadał w narodowej grupie doradczej Centre for Labour and Social Studies, w Health Observatory Academic Reference Group i ITV Cultural Advisory Council (od maja 2023). Wypowiadał się często na tematy związane z rasą i rasizmem w edukacji i w społeczeństwie dla wielu mediów, w tym „Guardiana”, „Times Higher Education”, BBC, ITV News, CNN i CBS. Do 2026 roku BBC wyemitowało łącznie 11 programów radiowych, w których występował Arday (łącznie ok. 6 godzin na jego temat), cztery artykuły i dwa programy telewizyjne.
W uznaniu jego osiągnięć jego rodzimy uniwersytet St. Mary’s przyznał mu w 2024 r. doktorat honoris causa. Arday otrzymał także doktoraty honorowe od , University of Westminster i .
Inne osiągnięcia Arday stwierdził w wywiadach dla mediów, że w ciągu 20 lat zebrał na cele charytatywne 5 milionów funtów, biegając w maratonach – m.in. w ciągu 35 dni przebiegł 30 maratonów. W dwudziestym dniu biegów miał atak padaczki, na skutek którego doznał pęknięcia kości; mimo to zdołał przebiec ostatnie dziewięć maratonów. Twierdził także w wystąpieniach publicznych, że przebiegł 600 mil w ciągu sześciu dni.
Miał też instalować punkty dostępu do wody w Afryce Zachodniej i Ameryce południowej z ramienia organizacji
W 2012 roku Arday był jednym z biegaczy niosących pochodnię olimpijską przez Igrzyskami w Londynie.
Kontrowersje Oskarżenia o plagiat W 2023 r. Dave Harris, emerytowany profesor Uniwersytetu Plymouth Marjon w Anglii, który zbierał streszczenia artykułów dotyczących dostrzegł podobieństwa między tekstem Ardaya z czasopisma „Social Sciences” z 2018 roku i wcześniejszą pracą Anjum Memona z czasopisma „BMJ Open”. Skontaktował się z Ardayem mailowo, prosząc o komentarz. Arday zignorował pierwszego maila, a następnie odpowiedział, że Harris zamiast zwalczać nierówności rasowe poświęcił czas na drobiazgowe szukanie błędów w jego pracach i że uzna następne próby kontaktu za prześladowanie. Poproszony o dodatkową recenzję socjolog Martyn Hammersley także odnalazł zbieżności między tekstami i zawiadomił przełożoną Ardaya. Po konsultacji z nią, Arday dokonał korekt tekstu, które zostały następnie opublikowane przez „Social Sciences”.
W 2025 r. dziennikarz „Times Higher Education” (THE) Jack Grove rozpoczął sprawdzanie innych prac Ardaya, w szczególności jego rozprawy doktorskiej, w której znalazł duże fragmenty zbliżone do rozprawy Pauli Zwozdiak-Myers, a następnie innych prac. Swój 97-stronicowy raport przesłał z prośbą o komentarz do uniwersytetu w Liverpoolu, który nadał tytuł doktorski i uniwersytetowi w Cambridge, a także do Ardaya. Ten ostatni nie odpowiedział na wiadomość, ale z „Times Higher Education” skontaktowała się firma prawnicza , specjalizująca się w procesach o zniesławienie. W następstwie „THE” zawiesiło publikację, uznając, że nie chce się wikłać w potencjalnie bardzo kosztowny proces. Arday złożył zawiadomienia na policję przeciwko Harrisowi i Grove’owi o prześladowanie. Policja w Devonie, gdzie mieszkał Harris, uznała, że nie ma podstaw, by wszczynać śledztwo. Policja londyńska wszczęła śledztwo, które umorzyła po czterech miesiącach, o czym zawiadomiła Grove’a, zalecając mu jednak, by nie kontaktował się więcej z Arday’em. Grove nie wiedział o toczącym się wobec niego postępowaniu.
W czerwcu 2026 , filozof zatrudniony na Uniwersytecie Gandawskim opublikował na swoim koncie na Substacku wyniki sprawdzenia pracy doktorskiej Ardaya systemem antyplagiatowym, w których oświadczył, że znalazł bardzo liczne fragmenty z innych prac, minimalnie zmienione lub skopiowane dokładnie, czasem nawet z oryginalnymi błędami. Cofnas wcześniej pracował na Cambridge, ale został zwolniony ze względu na kontrowersje związane z jego poglądami na kwestie rasowe. Informacje te następnie opublikował „The Daily Telegraph”, stwierdzając, że ich analiza odnalazła ponad 100 fragmentów bardzo zbliżonych do doktoratu Pauli Zwozdiak-Myers.
Reakcje Po pierwszych oskarżeniach Uniwersytet w Cambridge oświadczył, że Arday stał się celem oszczerczej kampanii, której celem jest podważenie jego wiarygodności. Sam Arday stwierdził, że w ze związku z zarzutami zostały przeprowadzone szczegółowe dochodzenia w kilku instytucjach i że komisji ds. nadużyć akademickich, stwierdziła, że ani plagiat ani nadużycia o charakterze akademickim nie miały miejsca. Uniwersytet w Liverpoolu, który nadał tytuł doktorski, po przeprowadzeniu kontroli orzekł, że plagiat nie miał miejsca, a jedynie „uczciwe i zrozumiałe błędy”. Jednak wobec „pojawiania się nowych informacji” uniwersytet w Cambridge oznajmił o rozpoczęciu postępowania kontrolnego; Jesus College, którego Arday był członkiem oświadczyło, że wszczyna własną, równoległą kontrolę.
Został opublikowany list otwarty, który podpisali liczni, znaczący, czarnoskórzy naukowcy, jak również, m.in. przywódca Green Party, Zack Polanski, z poparciem dla Ardaya, którego przedstawiono jako ofiarę „zorganizowanego i ponurego ataku na błyskotliwego, młodego, wywodzącego się z klasy robotniczej naukowca, który popełnił grzech bycia czarnym i odnoszenia sukcesów”.
W wywiadzie dla „The Times” Arday stwierdził, że popełnił błędy, zwłaszcza we wczesnej pracy naukowej, spowodowane jego autyzmem, ponieważ polegał na mimikrze, by zrozumieć informacje i że podobna kontrola ujawniłaby podobne błędy w pracach innych naukowców. Natomiast odkąd objął stanowisko na Cambridge, toczyła się wobec niego motywowana rasizmem dobrze zorganizowana i skoordynowana kampania mająca na celu usunięcie go z uniwersytetu, i że jego przypadek stał się sposobem na krytykę polityki różnorodności, równości i integracji (DEI).
5 sierpnia 2026 Arday oświadczył, że ciągłe oskarżenia i spekulacje na jego temat uderzają nie tylko w niego, ale i w jego najbliższych, i że w związku z tym rezygnuje ze stanowiska na Uniwersytecie Cambridge.
Dalsze kontrowersje Według jego biografii na stronie Jesus College, Arday miał być profesorem wizytującym na Ohio State University i Glasgow Uniwersity, czemu obie uczelnie zaprzeczyły; także Uniwersytet w Durham zaprzeczył twierdzeniu, że w czasie zatrudnienia w Cambridge, Arday pozostawał profesorem honorowym tej uczelni. Miał też ukończyć studia magisterskie z psychodynamiki na Uniwersytecie Birkbeck, ale uczelnia oświadczyła, że nie miała studenta o takim imieniu i nazwisku.
Arday twierdził też, że opublikował książkę Being Young, Black and Male: Challenging the Dominant Discourse w , ale wydawca potwierdził, że choć przyjął propozycję wydania takiej książki, to nigdy do tego nie doszło.
Kiedy w przestrzeni publicznej pojawiły się kontrowersje wokół prac Ardaya, w liście otwartym do minister Jacqui Smith twierdził on, że „grożono mu nożem, napadnięto fizycznie i opluto; grożono mu gwałtem i śmiercią; wysyłano mu pocztą banany i pociski, a do jego domu rodzinnego wysyłano substancje żrące i okaleczone zwierzęta”. Dwukrotnie na kampusie miał mu grozić zamaskowany napastnik, w drugim przypadku z użyciem noża. Po pierwszej skardze, uniwersytet zainstalował dodatkowy monitoring, a w biurze Ardaya przycisk do wzywania pomocy, który ten miał uruchomić w czasie drugiego incydentu, jednak ochrona wydziału nie zareagowała. Nikt inny nie widział żadnego intruza w budynku, nie zarejestrowały go też kamery monitoringu. Po rzekomej napaści Arday nie zgłosił jej nigdzie, a dwie godziny po niej prowadził obronę doktorską. Rzecznik Uniwersytetu Cambridge oświadczył, że po zawiadomieniu uniwersytet wzmocnił monitoring, filtrowanie poczty i zaktualizował protokoły bezpieczeństwa.
Arday twierdził też, że miał przechwycić i wyrzucić przesłaną na adres jego rodziców odciętą głowę świni. O incydencie miał też poinformować kilka miesięcy później policję, która odnalazła rzeźnika w południowym Londynie, który sprzedał całą świnię w tym samym dniu, gdy Arday znalazł paczkę z głową przed swoim domem rodzinnym. Dziennikarze „Guardiana” sprawdzili informację u rzeźników, ale żaden z nich nie pamiętał wizyty policji. Londyńska policja metropolitalna zaprzeczyła, by kiedykolwiek prowadziła śledztwo w takiej sprawie.
Zaczęto kwestionować jego osiągnięcia sportowe i charytatywne. Przykładowo przebiegnięcie 600 mil w 6 dni było wynikiem bliskim rekordów świata w biegach dalekodystansowych. Arday wyjaśnił, że robił przerwy dla regeneracji i zajęło mu to łącznie 12 dni (pierwotna informacja o jego wyniku została następnie usunięta lub zmodyfikowana na stronach uniwersytetów, które przyznały mu tytuły honorowe). Pięć milionów funtów zebrał zaś w ciągu 20 lat przy współudziale licznych współpracowników, których jednak nie może wskazać, ponieważ podpisał z nimi umowy o zachowaniu poufności. Organizacja WaterAid oświadczyła, że nigdy nie wysyła swoich wolontariuszy za granicę i odradza samodzielne wyjazdy.