Wincenty Kowalski ps. „Gawęda” (ur. 16 lipca 1861 w Warszawie, zm. 19 maja 1935 w Wołominie) – polski działacz socjalistyczny i niepodległościowy, członek I-go Proletariatu, działacz Centralnego i Warszawskiego Komitetu Robotniczego PPS, więzień X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej.

Życiorys Urodził się w rodzinie Józefa (producenta i właściciela fabryki powozów) i Julii z domu Gołczyńskiej, miał dwóch starszych braci. Gdy miał 3 lat, zmarła jego matka, a ojciec z braćmi wyemigrował do USA. Uczył się w Gimnazjum Męskim Kazimierza Kulwiecia przy pl. Trzech Krzyży w Warszawie. Pracował w wielu fabrykach m.in. w Warszawie, Dąbrowie Górniczej, Rydze czy Berdyczowie. W latach 1882–1887 był artylerzystą w wojsku rosyjskim w Mińsku Litewskim (obecna stolica Białorusi).

Działalność polityczna Mieszkając na terenie zaboru rosyjskiego, pod pseudonimem „Gawęda” dołączył do I-go Proletariatu, i został bliskim wspólpracownikiem Ludwika Waryńskiego. Był współorganizatorem Związku Robotników Polskich, członkiem Centralnego Zarządu Związku Kas Oporu. Zorganizował struktury organizacyjne PPS w Zagłębiu Dąbrowskim. Na stworzonej przez niego maszynie drukarskiej, w mieszkaniu Zofii i Jana Rosołów w Warszawie drukowano nielegalne odezwy. Przez swoją działalność socjalistyczno-niepodległościową aresztowany i więziony w Kijowie, w X Pawilonie i na Pawiaku, następnie wydalony z Królestwa Polskiego na 3 lata (zamieszkał w Kownie). Współpracownik m.in. Ignacego Mościckiego, Józefa Piłsudskiego czy Stanisława WojciechowskiegoKsięga życiorysów działaczy rewolucyjnych, „Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce” 1938, nr 3, www.sbc.org.pl , s. 212–215Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, Warszawa 1992, t. 3, s. 373−374.

Nowy dom

Po powrocie z wygnania zamieszkał na krótko w Warszawie. W 1908 zakupił działkę w Wołominku, aby nad jeziorem torfowym postawić pensjonat dla letników z Warszawy (obecnie teren rezerwatu Białe Błota), a z rodziną zamieszkał w pobliskiej willi „Danuta” (wybudowana w 1908, uległa niemal całkowitemu zniszczeniu w wyniku pożaru w 2018). W trakcie I wojny światowej był jednym z twórców utworzonego Komitetu Obywatelskiego i komisarzem Straży Obywatelskiej w Wołominie. W 1926 w wyborach samorządowych z listy PPS-u, został wybrany do Rady Miejskiej w WołominieJ. Stryjek, Rozwój przestrzenny Wołomina, „Rocznik Wołomiński” 2006, t. 2, s. 13.

Śmierć Zmarł po długiej chorobie, przeżywszy 74 lata. Msza pogrzebowa odbyła się w kościele Matki Bożej Częstochowskiej w Wołominie, został pochowany na Starym Cmentarzu w Kobyłce.

Rodzina Dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną Franciszką z d. Tryfon (zm. 1901) miał dwójkę dzieci. Jeszcze w trakcie wygnania, ożenił się ze Stanisławą z d. Lipską (zm. 1954), i z tego małżeństwa urodził się syn Edmund Leonard Kowalski.

Odznaczenie

Krzyż Niepodległości (1931)

Przypisy

Kategoria:Członkowie I Proletariatu Kategoria:Polscy robotnicy Kategoria:Urodzeni w 1861 Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Zmarli w 1935 Kategoria:Historia polskiego ruchu socjalistycznego Kategoria:Ludzie związani z Wołominem Kategoria:Polscy socjaliści Kategoria:Pochowani w Kobyłce