mały|Cerkiew św. Dymitra z 1882 Jawornik Ruski (w latach 1977–1981 Jaworowice) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, w gminie Bircza. Ma status sołectwa. Leży na Pogórzu Przemyskim.
Historycznie położony w Rusi Czerwonej i w dawnym województwie ruskim Korony Królestwa Polskiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego. Obok wsi znajduje się czynna kopalnia diatomitu.
Części wsi +Integralne części wsi Jawornik Ruski SIMC Nazwa Rodzaj0599215 Przesada Jawornicka część wsi0599221 Rybne część wsi0599238 Wola część wsi Historia Wieś została założona w 1469 – była wtedy własnością Anny Rzeszowskiej. W 1508 zmieniono nazwę na Jawornyczek (właścicielami wtedy byli Kmitowie). W 1519 wieś została przejęta przez Stadnickich, a w 1588 przez Krasickich.
W połowie XIX wieku właścicielami posiadłości tabularnej w Jaworniku Ruskim byli Teodor Bekesz, Józef Wąsowicz i rodzeństwo Gozdowicze.
Pod koniec XIX poszczególne domy nosiły nazwę Kopanie.
We wsi znajduje się drewniana greckokatolicka cerkiew pw. św. Dymitra, zbudowana w 1882 w miejsce starszej cerkwi pod tym samym wezwaniem, istniejącej co najmniej do 1830.
II wojna światowa W kwietniu 1944 r. policja ukraińska z Jawornika Ruskiego aresztowała pięciu mieszkańców Pawłokomy pod zarzutem przynależności do AK i posiadania broni. Aresztowanymi byli: Jan Kuś, Jan Radon, Jan Ulanowski, Maria Ulanowska i Katarzyna Kocyło oraz Jana Chrapka z Dylągowej. 25 kwietnia próby odbicia aresztowanych dokonał oddział AK, dowodzony przez ppor. Aleksandra Grubę ps. „Sęp”. Podczas ataku na posterunek w Jaworniku Ruskim został on spalony wraz kilkoma sąsiednimi budynkami. Zabito jednego i raniono dwu policjantów oraz zabito kilku stawiających opór Ukraińców mieszkańców wsi, w tym sołtysa. Aresztowanych Polaków jednak nie uwolniono, ponieważ na posterunku już ich nie było. left|mały|150px|Pogrzeb ofiar UPA mały|Jawornik Ruski – kościół rzymskokatolicki
W 2015 w okolicy Jawornika Ruskiego odkryto zbiorową mogiłę. Wstępne ustalenia mówiły o kilku pochowanych osobach, ostatecznie w wyniku ekshumacji wydobyto szczątki 14 osób, a także łuski po nabojach, dewocjonalia i polski guzik wojskowy. Szczątki nosiły ślady złamań. W wyniku badań archiwalnych ustalono, że 24 lipca 1945 roku w okolicy doszło do potyczki żołnierzy ze szkoły podchorążych w Przemyślu (28 Pułku Piechoty) z oddziałem Ukraińskiej Powstańczej Armii. 14 żołnierzy znajdowało się na liście strat jako zaginionych. W znajdujących się w archiwalnych sprawach karnych wyjaśnieniach Włodzimierza Szczygielskiego pseudonim Burłak znajdują się odniesienia do mającej w tym miejscu potyczki, wzięcia do niewoli i zabicia 14 żołnierzy Wojska Polskiego; odpowiedzialność jego zdaniem ponosił Michał Duda pseudonim Hromenko. W wyniku badań genetycznych potwierdzono tożsamość kilku ofiar: Feliks Gołębiowski (ur. 1924), por. Tadeusz Wienc (ur. 1923), kpr Mieczysław Szymczak (ur. 1922), Walenty Żurek (ur. 1924); noty identyfikacyjne wręczono w Pałacu Prezydenckim.
28 lipca 2022 r. uroczysty pogrzeb owych żołnierzy odbył się w Jaworniku.
Po II wojnie światowej cerkiew była użytkowana przez rzymskich katolików, do czasu zbudowania nowego kościoła filialnego. Kościół należy do parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Borownicy (Dekanat Bircza). Obecnie o zwrot cerkwi stara się Kuria Greckokatolicka w Przemyślu. Natomiast o budynek dawnego ukraińskiego domu ludowego stara się stowarzyszenie, które zamierza urządzić w nim izbę pamięci Mychajła Werbyckiego.
Demografia 1785 – 284 grekokatolików, 100 rzymskich katolików i 16 żydów 1840 – 513 grekokatolików (brak danych o innych wyznaniach) 1859 – 615 grekokatolików (brak danych o innych wyznaniach) 1879 – 709 grekokatolików (brak danych o innych wyznaniach) 1899 – 902 grekokatolików (brak danych o innych wyznaniach) 1926 – 1030 grekokatolików (brak danych o innych wyznaniach) 1929 – 1215 mieszkańców 1938 – 2006 – 161 osób
Urodzeni w Jaworniku Ruskim Mychajło Werbycki – ksiądz greckokatolicki, kompozytor i działacz społeczny, autor muzyki do hymnu ukraińskiego Wołodymyr Soroczak – oficer UPA, dowódca kurenia „Wilki” (ukr. Вовки) oraz Odcinka Taktycznego „Danyliw”, zbrodniarz wojenny. Ksawery Jaruzelski – polski ziemianin, wojskowy, agronom, poseł w II RP.
Zobacz też Jawornik Jawornik Polski Jawornik-Przedmieście Boratyniec Ruski, Kosów Ruski, Stok Ruski.
Przypisy Raport o stanie gminy Bircza w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 28-29 Strona gminy, sołtysi GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Linki zewnętrzne
Kategoria:Jawornik Ruski Kategoria:Pogórze Przemyskie Kategoria:Wsie w powiecie przemyskim