Córka Wokulskiego – powieść Romana Praszyńskiego wydana w 2012 roku przez Wydawnictwo MWK. Utwór stanowi literackie nawiązanie do Lalki Bolesława Prusa, przedstawiające dalsze losy bohaterów Lalki, w tym Stanisława Wokulskiego i jego córki, w konwencji powieści sensacyjnej i historii alternatywnej.
Fabuła Powieść przedstawia alternatywne dalsze losy bohaterów Lalki. Akcja powieści rozgrywa się głównie w Warszawie w 1884 roku, pięć lat po zniknięciu Stanisława Wokulskiego. Protagonistką jest Natalia Pol, młoda artystka cyrkowa, która przyjeżdża do miasta i odkrywa, że jest nieznaną wcześniej córką Wokulskiego. Jej matką była Elżbieta Pol. Z pozostawionych przez nią pamiętników wynika, że Natalia została poczęta podczas powstania styczniowego, kiedy Elżbieta wykorzystała seksualnie rannego i nieprzytomnego Wokulskiego. Po opuszczeniu Warszawy Wokulski podróżował po świecie, a następnie zamieszkał wśród kanadyjskich Indian. Później powraca do miasta, początkowo nieświadomy pokrewieństwa z Natalią.
Natalia zostaje wciągnięta w przygodowo-sensacyjną intrygę związaną z planowanym zamachem na cara i rabunkiem przewożącego złoto pociągu. Jednym z wątków jest jej romans z Ernestem Walterem, zaginionym mężem Heleny Stawskiej. W międzyczasie, Julian Ochocki konstruuje machinę latającą, natomiast Izabela Łęcka zostaje oszustką uwodzącą i okradającą europejskich arystokratów. Natalia, będąca po matce pół-Żydówką, poszukuje własnej tożsamości, interesując się kulturą żydowską i mistyką. W toku wydarzeń pojednuje się z umierającą matką, a następnie z odnalezionym ojcem.
Analiza Dariusz Piechota zaliczył Córkę Wokulskiego do współczesnych przeróbek dziewiętnastowiecznej literatury realistycznej. Według badacza fabuła została oparta na schemacie charakterystycznym dla science fiction, a powieść zachęca odbiorcę do rozpoznawania licznych aluzji literackich i kulturowych. Piechota określił ją jako intertekstualny „literacki patchwork”, czerpiący zarówno z literatury, jak i ze współczesnej kultury popularnej.
Romans Natalii Pol i Ernesta Waltera wykorzystuje klisze romantyczne i melodramatyczne oraz nawiązuje do Pani Bovary Gustave’a Flauberta. Epizod dotyczący udziału Wokulskiego w powstaniu styczniowym odwołuje się natomiast do Wiernej rzeki Stefana Żeromskiego.
W powieści występują również nawiązania do innych utworów Prusa. Spór bohaterów o kataryniarzy przywołuje nowelę Katarynka, a wzmianka o rozpoczęciu przez córkę Heleny Stawskiej nauki na pensji pani Latter łączy świat przedstawiony utworu z Emancypantkami. Obok postaci fikcyjnych występują postacie historyczne, między innymi Henryk Sienkiewicz, Jan Jeleński i Gabriela Zapolska.
Piechota wskazał także odwołania do dwudziestowiecznej kultury popularnej. Losy Izabeli Łęckiej i Ernesta Waltera porównał do utrwalonego w kulturze mitu Bonnie Parker i Clyde’a Barrowa, natomiast przedstawienie mieszkańców warszawskiego Powiśla skojarzył z wizerunkiem zombie znanym z serialu Żywe trupy i teledysku Thriller Michaela Jacksona.
Pisząc w 2022, Marta Szpatowicz wymieniła Córkę Wokulskiego obok Alkaloidu Aleksandra Głowackiego oraz Imperium chmur Jacka Dukaja (z 2018) jako najnowsze przykłady bezpośrednich literackich nawiązań do Lalki i rozwijania losów jej głównego bohatera.
Olga Kołakowska na łamach serwisu Noizz zwróciła uwagę na kontrowersyjne wykorzystanie przemocy seksualnej jako środka fabularnego w powieści. Krytycznie oceniła przedstawienie historii poczęcia Natalii w formie humorystycznej anegdoty, mimo że Elżbieta Pol wykorzystuje w niej nieprzytomnego Wokulskiego. Podobnie odczytała wątek wielokrotnych gwałtów na Izabeli Łęckiej, zarzucając autorowi sugerowanie, że doznana przemoc doprowadziła bohaterkę do wyzwolenia seksualnego i uzyskania nadnaturalnych zdolności. Recenzentka negatywnie oceniła również styl powieści oraz brak pogłębionej charakterystyki postaci, przesłoniętej mnogością gwałtownych zwrotów akcji.
Odbiór Dariusz Nowacki zrecenzował książkę dla „Gazety Wyborczej”. Nowacki uznał, że Córka Wokulskiego nie stanowi całościowej kontynuacji Lalki, lecz autonomiczną powieść sensacyjną wykorzystującą jej bohaterów i motywy. Krytyk negatywnie ocenił stylistyczne uproszczenie pierwowzoru oraz szkolny sposób objaśniania postaci i wydarzeń zaczerpniętych z powieści Prusa. Zwrócił również uwagę na silnie antyrosyjską wymowę utworu, a także obecność filosemityzmu, perspektywy feministycznej, erotyki, pochwały rewolucjonistów i konserwatywnego wątku pojednania rodzinnego.
Powieść została także zrecenzowana przez Pawła Dunina-Wąsowicza na łamach miesięcznika „Lampa”, i przez Leszka Bugajskiego w czasopiśmie „Twórczość”.
Przypisy
Kategoria:Polskie powieści Kategoria:Powieści z 2012 Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w historii alternatywnej Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w Warszawie Kategoria:Lalka