Młotogłów wielkogłowy, wielkogłów, pies młotogłowy (Hypsignathus monstrosus) – gatunek ssaka z rodziny rudawkowatych, jedyny przedstawiciel swego rodzaju. Największy nietoperz Afryki. Długość głowy i tułowia samic 165–255 mm, samców 160–297 mm, brak ogona. Masa ciała samic 207–302 g, samców 291–419 g. Wykazuje znaczny dymorfizm płciowy, prócz rozmiarów dotyczący także przerośniętego pyska samców. W dzień spoczywa na drzewach, rzadziej w budynkach, żeruje na owocach w nocy. W rozrodzie występuje zachowanie typu lek, typowe raczej dla ptaków. Samce gromadzą się nad brzegiem strumienia, uderzają skrzydłami i wydają głośne, dzwoniące dźwięki, przywabiając samice. Ciąża trwa od 5 do 6 miesięcy, porody odbywają się dwa razy w roku. Żyje w Afryce, zasiedla lasy różnego typu. Jest rezerwuarem wirusa Eboli.
Genetyka Kariotyp obejmuje diploidalną liczbę chromosomów 2n = 36, FNa = 68, z 13 parami dużych lub małych chromosomów metacentrycznych lub submetacentrycznych i czterema parami średniej wielkości submetacentrycznych lub subtelocentrycznych autosomów. Chromosom X jest submetacentryczny lub subtelocentryczny, a chromosom Y jest prawdopodobnie małym chromosomem subtelocentrycznym.
Budowa thumb|left|Cechą charakterystyczną zwierzęcia jest wielka głowa Największy nietoperz Afryki. Długość głowy i tułowia samic 165–255 mm, samców 160–297 mm, brak ogona, długość ucha samic 25–38 mm, samców 30–41 mm, długość tylnej stopy samic 25–36 mm, samców 36–40 mm, długość przedramienia samic (95) 112–127 mm, samców 120–139 mm, długość piszczeli samca 60 mm, samicy 37 mm; masa ciała samic 207–302 g, samców 291–419 g. Podane wymiary czynią młotogłowa wielkogłowego jednym z największych rudawkowatych. Są większe i znacznie cięższe nawet od dajakolotów filipińskich ważących poniżej 150 g czy popularnych rudawców nilowych ważących 171 g.
Młotogłów wielkogłowy wykazuje znaczny dymorfizm płciowy, przerastając w tym względzie jakiegokolwiek innego nietoperza. Wyraża się on nie tylko w wielkości zwierzęcia, z samcem dwa razy cięższym od samicy, ale także w pysku znacznie powiększonym u samców. Głowa samca jest powiększona, przyjmuje kształt młota ze znacznie rozwiniętym pyskiem. Kończy się on płaską, mięsistą płytką tworzoną przez obie wargi. Wargi te sprawiają wrażenie rozpalonych. Okrywa je szorstką skóra nosząca duże brodawki. Dobrze rozwinięta rynienka podnosowa tworzy płaty skórne. Po bokach znajdują się wibryssy. Pysk samic rozwija się znacznie słabiej. Występuje duży język z poszerzonym końcem, pokryty brodawkami skierowanymi do tyłu. Język taki przystosowany jest do owocożerności.
Badacze opisują duże oczy o brązowych źrenicach.
Czarne uszy zwierzęcia mają trójkątne małżowiny, przy czym na przodzie i tyle u podstawy występują białe kępy włosów, niekiedy trudno widoczne. Podobne kępy występują też u epoletników np. epoletnika afrykańskiego czy pagonowców np. pagonowca gambijskiego.
Rudawkowate cechują się wysokim współczynnikiem encefalizacji, wyprzedzając przeciętne nietoperze, a nawet niektóre naczelne. Młotogłów wielkogłowy przerasta swą czaszką jakiegokolwiek innego nietoperza kontynentu afrykańskiego. Występuje w niej zagięcie osi podstawy czaszki. Grzebień strzałkowy rozwinięty jest umiarkowanie bądź dobrze. Najbardziej charakterystyczny jest jednak znowu olbrzymi, długi, bocznie spłaszczony, garbaty pysk. Leży on w znacznej mierze powyżej linii zębów. Jest on efektowny zwłaszcza u samców. Wieńczy go mięsista płytka. Zarówno kości nosowe jak i przedszczękowe tworzą wydatne guzy. Umiarkowane są łuki jarzmowe. Występuje wklęsłość podniebienia pomiędzy zębami, zarówno w kierunku przednio-tylnym, jak i prawo-lewym. Podniebienie zdobi ponadto od 10 do 11 grzbietów podniebiennych, z czego pierwszy i drugi są bardzo grube, a kolejny bardzo cienki. Trzy grzbiety międzyzębowe są wąskie w części pośrodkowej, a szerokie bocznie. Czwarty z grzebieni częściowo wychodzi już za zęby, jest słabo ząbkowany z szeroką poduszką u brzegu i płytkim uwypukleniem leżącym pośrodkowo. Grzebień piąty przypomina swego poprzednika, cechuje się jednak głębszym ząbkowaniem, jest mniej płytki w środku. Piąty i szósty grzbiet są ząbkowane i cienkie. Dalej mogą znajdować się jeszcze kolejne, nieregularne grzbiety zazębowe, które mogą się dzielić bądź mogą się nie dzielić. Zazębowa część podniebienia nie ma wzniesionych boków.
Wzór zębowy: I C P M = 28. Młotogłów wielkogłowy posiada w szczęce dwa siekacze, pojedynczy kieł, 2 przedtrzonowce i jeden trzonowiec. Jego połówka żuchwy nosi dwa siekacze, pojedynczy kieł, trzy przedtrzonowce i dwa trzonowce. W sumie daje to 28 zębów. Niemniej występować mogą nadmiarowe przedtrzonowce szczękowe. Badacze wspominają znacznie płatowane przedtrzonowiec trzeci szczękowy i trzonowce.
thumb|left|Przekrój strzałkowy ciała samca, widoczna powiększona krtań zwierzęcia z workami rezonansowymi Autorzy zwracają uwagę na znacznie powiększoną, sięgającą połowy kręgosłupa i zajmującą większą część jamy klatki piersiowej krtań samców, spychającą inne narządy, jak serce i płuca. Ponadto występują gardłowe parzyste worki rezonansowe, dzięki którym zwierzę wydaje swoje głośne dźwięki przypominające trąbienie. Łuk gnykowy łączy się od tyłu stawowo z chrząstką tarczowatą, znacznie przerośniętą u samców, i chrząstką pierścieniowatą.
Nie występują epolety charakterystyczne dla wielu innych nietoperzy plemienia Epomophorini. Samiec posiada jednak płaszcz długich, wełnistych włosów koloru bladoszarego brązu.
Grzbiet zwierzęcia przybiera kolor brązowej sepii, niekiedy z odcieniem szarego brązu wpadającego w rudawy na zadzie i kończynach dolnych. Miękkie włosy dorastają długości od 9 do 13 mm. Podobny włos pokrywa przedramiona po obu stronach. Włosy są jednokolorowe bądź też mają bladoszarobrązowe końce. Od grzbietu odróżnia się jaśniejszy brzuch. Z płaszczem łączy się białawy kołnierz. Włosy mają tam 6–7 mm. Przez cienki włos zdaje się, jakoby skóra była tam nieowłosiona. Przedramiona pokrywa natomiast wełniste brązowe futro. Na stronie brzusznej pojawia się pasmo białawego ubarwienia. Samica cechuje się V-kształtną macicą o długich rogach, a także dość prostym w porównaniu z innymi nietoperzami ujściem jajowodu do macicy, z fałdami z licznymi gruczołami. Ogólnie podobną macicę ma pagonowiec.
Rudawkowate mają długi, łukowaty obojczyk, a także długą i wąską łopatkę z małym dołem nadkolcowym. Ich kość ramienna również jest długa, S-kształtna, z niskimi grzebieniami piersiowym i naramiennym. Z kolei kość łokciowa jest zredukowana do kolca z włóknistym końcem dalszym, w przeciwieństwie do długiej kości promieniowej, o silnej główce i guzowatości. Budowa kości nadgarstka zabezpiecza skrzydło przed przeprostem. Na drugim palcu kończyny górnej znajduje się pazur. Błony skrzydeł mają barwę czarnobrązową. Błony skrzydeł czepiają się drugiego palca kończyny dolnej. Osiągają szerokość prawie 1 m.
Systematyka thumb|left|Młotogłów wielkogłowy należy do plemienia Epomophorini, obejmującego także epoletniki i pagonowce, takie jak widoczny wyżej pagonowiec gambijski Takson po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego został opisany przez amerykańskiego zoologa Harrisona Allena w 1861 roku w czasopiśmie „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia” pod nazwą Hypsignathus monstrosus. Jako miejsce typowe odłowu holotypu autor wskazał Gabon. Holotyp to czaszka i skóra dorosłego samca (sygnatura ANSP 969/2771) ze zbiorów Akademii Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Drexela; okaz typowy zebrał francusko-amerykański zoolog i antropolog Paul du Chaillu. H. Allen utworzył również rodzaj młotogłów (Hypsignathus), którego H. monstrosus jest jedynym przedstawicielem.
Jest to jedyny gatunek swego rodzaju. Rodzaj Hypsignathus, po polsku zwany młotogłowem, należy do plemienia Epomophorini. Obejmuje ono też rodzaj epoletnik, drobnolot i najbardziej zaawansowany ewolucyjnie pagonowiec, w sumie 15 gatunków. Młotogłów uważany bywa za najstarszą linię w tym plemieniu. Razem podane rodzaje tworzą z kolei najmłodsze plemię w swej podrodzinie, wyodrębniło się około 5 milionów lat temu w Afryce. Wraz z sześcioma innymi plemionami tworzy ono podrodzinę, zwaną dawniej Rousettinae, a obecnie Epomophorinae, będącą jedną z ośmiu podrodzin w rodzinie rudawkowatych, obejmującej 191 gatunków.
Etymologia Hypsignathus: hupsi „wysoko, w górze”; γναθος gnathos „żuchwa”. Sphyrocephalus (Zygaenocephalus – gr. ζυγαινα zugaina „głowomłot”): gr. σφυρα sphura „młot, bijak”; -κεφαλος -kephalos „-głowy”, od κεφαλη kephalē „głowa”. monstrosus: „dziwaczny, potworny”, od monstrum „boski omen zwiastujący nieszczęście”. labrosus: łac. labrosus „z dużymi ustami”, od labrum „warga”, od lambere „lizać”. macrocephalus: gr. μακροκεφαλος makrokephalos „długogłowy”, od μακρος makros „długi”; -κεφαλος -kephalos „-głowy”, od κεφαλη kephalē „głowa”.
Tryb życia thumb|left|Samce wydają głośne odgłosy dzięki specjalnej budowie dobrze rozwiniętej krtani Spoczynek odbywa się w dzień na drzewach na wysokości 20–30 m. Zwierzęta zajmują odsłonięte gałęzie, ale często pod gęstymi koronami drzew. Niekiedy też sypiają w podszycie, na skałach. Zdarza się wykorzystywanie budynków ludzkich (chaty), obserwowano te rudawkowate w ogrodzie botanicznym. Doniesienie o używaniu jaskini nie jest potwierdzone. Wedle Handbook of the Mammals of the World grzęduje samotnie bądź w grupkach liczących od 4 do 25 osobników, które dzieli od 10 do 15 cm. Wedle IUCN młotogłów wielkogłowy ma w zwyczaju grzędować wspólnie. Pojedyncza grupa liczy zwykle poniżej pięciu osobników, niemniej zdarzają się większe grupy liczące 25 nietoperzy. Miejsca grzędowania zmieniają co 5–9 dni, wybierając kolejne blisko poprzedniego, jakieś 50 do 100 m, bądź też aż do 10 km. Budzą się dopiero wieczorem, zaczynają się wtedy iskać, a w końcu odlatują szukać jedzenia bądź też płodzić kolejne pokolenie. Wczesnym rankiem nietoperze te oddają stolec, po czym śpią aż do zmierzchu, nie oddając się typowym dla nocy aktywnościom.
Po zachodzie i przed wschodem słońca zwierzę odbywa dalsze loty, do 17,7 km. Nie przeprowadza jednak migracji.
Cykl życiowy Rozmnażanie młotogłowa wielkogłowego jest niezwykłe wśród rudawkowatych. Występuje zachowanie typu lek, opisane już w latach 70. XX wieku przez Bradbury’ego, który obserwował je przez 17 miesięcy. Zachowanie typu lek jest rzadkie u nietoperzy, a nawet w ogóle u ssaków, typowe raczej dla ptaków. Chodzi tutaj o samce zbierające się w miejscu pozbawionym pokarmu w celu przyciągnięcia uwagi samic. Odbywa się dwa razy do roku. Nie obserwowano go w każdym miejscu występowania tych zwierząt, czego przykładem Park Narodowy Tai. Występują w każdym razie dwa takie sezony rozrodcze w ciągu roku, z których każdy trwa od jednego do trzech miesięcy. W tymże czasie samce tworzą grupy liczące od 20 do 135 osobników, niekiedy nawet 150, zajmujących razem drzewa wzdłuż rzeki zazwyczaj na szerokości 40 m i długości od 400 do 1600 m. Samce agresywnie współzawodniczą o zajmowane terytorium o promieniu około 5 m, oddalone od siebie o 10–15 m. Dominujące osobniki zwieszają się z gałęzi na brzegu koron drzew nad strumieniem, podporządkowane dalej w lesie. Na początku sezonu godowego walczą o lepsze miejsca. Usadowiwszy się, uderzają one skrzydłami i wydają głośne, metaliczne, dzwoniące dźwięki o częstotliwości 2–3 na sekundę, przyciągając w ten sposób samice. W Tai, gdzie nie obserwuje się zachowania typu lek, samce nawołują w rozproszeniu, zachowując się podobnie jak tokujące samce z innych części Afryki. Niekiedy usadawiały się w okolicy drzew owocowych odwiedzanych przez samice, gdzie przebywały do 6 h. Używały też miejsc grzędowania. Tokowały wtedy pół godziny przed zachodem słońca i godzinę przed zmierzchem.