Zarząd Przemysłu Zielarskiego – jednostka organizacyjna Ministerstwa Przemysłu Rolnego i Spożywczego, powołana w celu zorganizowania państwowego przemysłu zielarskiego, począwszy od zabezpieczenia surowca, poprzez jego skup i przygotowanie, aż do przetworzenia i zaopatrzenia rynku w wyroby zielarskie.

Powołanie Zarządu W 1949 r. powołano Centralę Zielarską, którą na podstawie uchwały Rady Ministrów z 1951 r. w sprawie tymczasowego statutu organizacyjnego Ministerstwa Przemysłu Rolnego i Spożywczego zmieniono na Zarząd Przemysłu ZielarskiegoZarządzenie Ministrów: Przemysłu Rolnego i Spożywczego, Zdrowia, Handlu Wewnętrznego, Przemysłu Ciężkiego, oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 14 października 1949 r. w sprawie utworzenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą "Centrala Zielarska". M. P 1949 nr 77 poz. 952Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 marca 1949 r. w sprawie zakresu działania Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego. Dz. U 1949 nr 18 poz. 122Uchwała nr 772 Rady Ministrów z dnia 17 listopada 1951 r. w sprawie tymczasowego statutu organizacyjnego Ministerstwa Przemysłu Rolnego i Spożywczego. M. P. 1951 nr 97 poz. 1371. Zarząd funkcjonował według zasad określonych w dekrecie z 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowychDekret z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych. Dz. U. 1950 nr 49 poz. 439.

Zadania Centrali Zielarskiej z 1949 r. Centralę Zielarską powołano w 1949 r. na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego, Ministra Zdrowia, Ministra Handlu Wewnętrznego, Ministra Przemysłu Ciężkiego oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Przedmiot działalności Centrali obejmował produkcję, zakup, przetwarzanie i zbyt surowców zielarskich oraz przetworów roślinnych, a także dostarczanie surowców i przetworów zielarskich przeznaczonych do celów leczniczych. Do jej zadań należało również wytwarzanie i zbyt olejków naturalnych i syntetycznych oraz prowadzenie badań doświadczalnych związanych z produkcją w zakresie zielarstwa. Centrala skupiała w jednym przedsiębiorstwie zasadnicze ogniwa gospodarki zielarskiej, począwszy od pozyskania i zakupu surowca, poprzez jego przetwarzanie, aż po wytwarzanie i zbyt gotowych produktów.

Nadzór państwowy nad Centralą sprawował Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego, natomiast w zakresie jej działalności handlowej nadzór ten wykonywany był w porozumieniu z Ministrem Handlu Wewnętrznego. Dyrekcję Centrali powoływał i odwoływał Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego.

Cele i zadania Zarządu z 1951 r. Zarząd Przemysłu Zielarskiego był jednostką organizacyjną właściwego resortu przemysłu spożywczego, sprawującą zarząd i nadzór nad państwowym przemysłem zielarskimArchiwum Akt Nowych, Centralny Zarząd Przemysłu Zielarskiego w Warszawie, zespół 2/1012/0/,1949-1959.. Do jego podstawowych zadań należało organizowanie i koordynowanie produkcji artykułów zielarskich, zapewnienie przedsiębiorstwom odpowiedniej bazy surowcowej oraz nadzorowanie wykorzystania i przetwarzania surowców zielarskich.

Istotnym elementem działalności Zarządu było zapewnienie prawidłowego pozyskiwania surowca, suszenia, przechowywania, pakowania i transportu surowców zielarskich, a także organizowanie ich dostaw do zakładów przetwórczych i handlu detalicznego. W regulacjach wykazywano szczególna troskę o racjonalny zbiór i właściwe przygotowanie surowca zielarskiego do dalszego przerobuWiesław Grochowski, Zielarstwo a ochrona przyrody, PWRiL, Warszawa 1954..

Zarząd odpowiadał również za planowanie działalności podległych przedsiębiorstw, ich zaopatrzenie, bilansowanie produkcji oraz gospodarowanie przejętym majątkiem.

Pozyskiwanie surowca zielarskiego Podstawą zaopatrzenia zakładów przemysłu zielarskiego w surowiec były punkty skupu oraz terenowy aparat zakładów surowców zielarskich, podlegających organizacyjnie przemysłowi zielarskiemu. Surowiec pozyskiwano zarówno ze stanu naturalnego, poprzez zbiór dziko rosnących roślin leczniczych przez indywidualnych zbieraczy, jak i z upraw roślin zielarskich prowadzonych przez rolników w ramach kontraktacji. System ten pozwalał podporządkować skup potrzebom planowanej produkcji.

System zbierania surowca zielarskiego opierał się na szczegółowej instrukcji z 1952 r. o zbiorze najważniejszych roślin dziko rosnących dla potrzeb przemysłu zielarskiego. Instrukcję dla potrzeb zbieraczy wydał Zarząd Przemysłu ZielarskiegoZbieramy zioła. Rozszerzona instrukcja o zbiorze najważniejszych roślin dziko rosnących dla potrzeb przemysłu zielarskiego”, Ministerstwo Przemysłu Rolnego i Spożywczego – Zarząd Przemysłu Zielarskiego, Warszawa 1952. .

Zbieracze dostarczali surowiec do wyznaczonych punktów skupu, gdzie podlegał on ocenie jakościowej. Szczególne znaczenie miały prawidłowy zbiór, oczyszczenie i wysuszenie roślin, ponieważ od tych czynności zależała wartość surowca przeznaczonego następnie do przerobu. Zbieracze za dostarczony surowiec otrzymywali odpowiednią zapłatę.

Odrębnie zorganizowany został system zbierania surowców leśnych. W tym celu powołana została jednostka pod nazwą „Las”, Państwowa Centrala Leśnych Produktów NiedrzewnychZarządzenie Ministra Leśnictwa z dnia 30 grudnia 1949 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą: "LAS", Państwowa Centrala Leśnych Produktów Niedrzewnych. M. P 1950 nr 9 poz. 93. „Las” między innymi zadaniami, przekazywał również do przemysłu zielarskiego m.in. kory dębu i kruszyny, liści brzozy, owoców jarzębiny, owoców leśnych, szyszek oraz niektórych ziół leśnychWiesław Grochowski, Leśne zioła lecznicze i przemysłowe, PWRiL, Warszawa 1970..

Wykaz wytwórni produktów zielarskich z 1952 r. Na podstawie danych AAN w 1952 r. funkcjonowały następujące wytwórnie produktów zielarskich:

Wrocławską Wytwórnię Produktów Zielarskich – Wrocław; Legnicką Wytwórnię Produktów Zielarskich – Legnica; Przemysłowo-Rolne Zakłady Zielarskie – Klęka; Kłomnicka Wytwórnia Produktów Zielarskich – Kłomnice k. Częstochowy; Mazowiecka Wytwórnia Produktów Zielarskich – Kutno.

Kategoria:Urzędy centralne PRL

Przypisy

__INDEKSUJ__ __LINKNOWEJSEKCJI__