Bartosz Jan Płachno (ur. 1978 w Bytomiu) – polski biolog, botanik oraz paleobiolog, profesor nauk ścisłych i przyrodniczych w dyscyplinie nauki biologiczne. Profesor tytularny zatrudniony w Instytucie Botaniki na Wydziale Biologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Specjalizuje się w cytologii, embriologii oraz anatomii funkcjonalnej roślin, ze szczególnym uwzględnieniem ewolucji i ultrastruktury pułapek taksonów roślin mięsożernych. Zajmuje się również badaniem kopalnych szkarłupni. Działa na polu popularyzacji nauki oraz na pograniczu nauk przyrodniczych i sztuk wizualnych.
Życiorys i kariera akademicka Edukację na poziomie średnim ukończył w IV Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Bytomiu. W 2002 roku ukończył studia magisterskie na kierunku biologia na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego. Stopień naukowy doktora nauk biologicznych uzyskał na tej samej uczelni w 2006 roku na podstawie rozprawy „Struktura i ewolucja pułapek oraz ewolucja struktur odżywiających woreczek zalążkowy u przedstawicieli rodziny pływaczowatych Lentibulariaceae”. W 2011 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk biologicznych.
Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 2018 roku otrzymał tytuł profesora nauk ścisłych i przyrodniczych w dyscyplinie nauki biologiczne. W 2024 roku objął stanowisko honorowego profesora zwyczajnego Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Działalność naukowa W działalności badawczej koncentruje się na interakcjach roślin z innymi organizmami (w tym na relacjach z zapylaczami oraz syndromie mięsożerności), a także na ewolucji i strukturze pułapek roślin mięsożernych. Do głównych obszarów jego zainteresowań należą zmiany zachodzące w ścianie komórkowej podczas wydzielania, anatomia roślin ze zróżnicowanych grup ekologicznych oraz zastosowanie technik mikroskopii elektronowej w badaniach ultrastruktury tkanek wydzielniczych roślin i żeńskich organów rozrodczych. Jest autorem czterech patentów, z których trzy dotyczą komercyjnego wykorzystania wydzielin roślin mięsożernych w biotechnologii i hodowli adherentnych komórek ssaczych (wykorzystujących rośliny z rodzajów tłustosz Pinguicula, rosolistnik Drosophyllum oraz tuliłezka Roridula).
Jako taksonom opisał nową dla nauki roślinę mięsożerną Genlisea hawkingii S.R.Silva, B.J.Płachno & V.Miranda 2020. W ramach wtórnego nurtu badawczego w dziedzinie paleobiologii współodkrył i opisał liczne kopalne rodzaje oraz gatunki szkarłupni (przede wszystkim liliowców post-paleozoicznych), do których należą m.in.:
Aganaster jagiellonicus Thuy, Kutscher & Płachno 2014 Hrabalicrinus zitti Salamon & Płachno 2021 Ausichicrinites zelenskyyi Salamon et al. 2022 Copernicrinus zamorae Płachno et al. 2024
W strukturach instytucjonalnych nauki pełni funkcję przewodniczącego oraz członka Komisji Biologii Rozwoju Wydziału IV Przyrodniczego Polskiej Akademii Umiejętności (PAU), a także członka Komisji Nauk Medycznych Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Lublinie.
Działalność artystyczna i popularyzatorska Aktywnie łączy wiedzę naukową z działalnością z pogranicza nauki i sztuki (nurt Art & Science). Wspólnie z Tomaszem Winiarskim z ASP w Krakowie wydał album Matryca. Jest pomysłodawcą oraz współkuratorem cyklu wystawienniczego „Na pograniczu światów”, organizowanego we współpracy z polskimi uczelniami artystycznymi, w tym z Akademią Sztuk Pięknych we Wrocławiu (Łukaszem Huculakiem), Akademią Sztuk Pięknych w Gdańsku (Marcinem Zawickim) oraz artystami z różnych jednostek artystycznych w Polsce. Ekspozycje te realizowane są cyklicznie w przestrzeniach Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego (CEP UJ) i zestawiają naukowe eksponaty biologiczne, paleontologiczne i geologiczne oraz mikroskopowe z instalacjami sztuki współczesnej. W ramach tego cyklu zrealizowano edycje:
Na pograniczu światów (2022) Na Pograniczu Światów vol. 2, Natura rzeczy (2023) Na Pograniczu Światów vol. 3, Wyspa Dnia Poprzedniego (2024) Na Pograniczu Światów IV, Imperium chlorofilu (2025) Na Pograniczu Światów V, Piękno anatomii (2026).
Nagrody i wyróżnienia Medal im. Władysława Szafera przyznany przez Polskie Towarzystwo Botaniczne (2022). Brązowy medal na XV Międzynarodowych Targach Wynalazków i Innowacji INTARG 2022 za opracowanie metody hodowli komórek macierzystych z użyciem wydzieliny Drosophyllum lusitanicum. Laureat programu stypendialnego START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (edycja 2008 w dziedzinie biologii).
Przypisy
Linki zewnętrzne Profil Bartosza Płachny w bazie ORCID Profil w serwisie ResearchGate Profil autora w bazie Scopus
Kategoria:Absolwenci Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Bytomiu Kategoria:Polscy botanicy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Urodzeni w 1978 Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Botanicznego