Centrala Zwalczania Szkodników Zbożowo-Mącznych – jednostka organizacyjna podległa Ministerstwu Skupu, stanowiąca centralnie kierowany aparat ochrony sanitarnej gospodarki zbożowej, odpowiedzialnym za wykrywanie, zwalczanie i kontrolowanie występowania szkodników w magazynowaniu, przetwórstwie i w trakcie transportu zboża.
Powołanie Centrali Na podstawie zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego z 1950 r. utworzono przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą: „Centrala Zwalczania Szkodników Zbożowo-Mącznych, przedsiębiorstwo państwowe wyodrębnione”Zarządzenie Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 31 marca 1950 r. w sprawie utworzenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą: „Centrala Zwalczania Szkodników Zbożowo-Mącznych, przedsiębiorstwo państwowe wyodrębnione”. M. P. 1950 nr 49, poz. 573.. Nadzór państwowy nad przedsiębiorstwem sprawował Minister Handlu Wewnętrznego. Siedzibą przedsiębiorstwa było miasto Łódź.
Z chwilą powołania Ministerstwa Skupu – Centrala została podporządkowana nowemu resortowi. O tym stanowiła uchwała Rady Ministrów z 1953 r. w sprawie tymczasowej struktury organizacyjnej Ministerstwa Skupu, która powierzyła Ministrowi Skupu zorganizowanie Centrali Zwalczania Szkodników Zbożowo-MącznychDekret z dnia 25 marca 1953 r. o utworzeniu urzędu Ministra Skupu. Dz. U. 1953 nr 20, poz. 77.Uchwała nr 202 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1953 r. w sprawie tymczasowej struktury organizacyjnej Ministerstwa Skupu. M. P. 1953 nr 31, poz. 398.. W 1953 r. Centrala została przeniesiona do Warszawy.
Centrala funkcjonowała według zasad określonych w dekrecie z 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowychDekret z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych. Dz. U. 1950 nr 49, poz. 439..
Historia W okresie powojennym istniał poważny problem występowania z dużym nasileniem szkodników ziarna i przetworów zbożowych. Podejmowane oddolne inicjatywy znalazły odzwierciedlenie w rozporządzeniu Ministrów Przemysłu i Handlu oraz Aprowizacji z 1948 r. w sprawie zwalczania szkodników ziarna i przetworów zbożowych w zakładach przerobu i miejscach gromadzenia zboża i jego przetworówRozporządzenie Ministrów Przemysłu i Handlu oraz Aprowizacji z dnia 10 lipca 1948 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Rolnictwa i Reform Rolnych, Zdrowia, Obrony Narodowej, Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych w sprawie zwalczania szkodników ziarna i przetworów zbożowych w zakładach przerobu i miejscach gromadzenia zboża i jego przetworów. Dz. U. 1948 nr 37, poz. 269.. Kolejne zarządzenie Ministra Handlu Wewnętrznego z 1951 r. w sprawie zwalczania szkodników zbożowo-mącznych wyraźnie określało, że zakładami zbożowo-mącznymi były młyny, wiatraki, kaszarnie i samodzielne śrutowniki, piekarnie i inne wytwórnie mączne, elewatory, magazyny, składy oraz inne pomieszczenia i miejsca, które przeznaczone były na przechowywanie zboża towarowego i na przetwory zbożoweRozporządzenie Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 5 lutego 1951 r. w sprawie zwalczania szkodników zbożowo-mącznych. Dz. U 1951 nr 8, poz. 67..
W związku z tym zakłady zbożowo-mączne, jak również środki przewozu i opakowania zboża i głównych przetworów zbożowych musiały być zabezpieczone przed szkodnikami zbożowo-mącznymi, a w szczególności przed:
roztoczami jak: rozkruszek mączny; chrząszczami jak: wołek zbożowy, żywiak chlebowiec, pustosz-kradnik, spichrzel surynamski, mącznik młynarek; motylami jak: mklik mączny, ziarnik; gryzoniami jak: myszy i szczury.
Centrala w ramach Ministerstwa Skupu w 1953 r. Centrala Zwalczania Szkodników Zbożowo-Mącznych w 1953 r. podporządkowana została resortowi odpowiedzialnemu za skup produktów rolnych, której podstawowym zadaniem było zapewnienie ochrony zboża, mąki oraz innych produktów przemiału przed szkodnikami występującymi w magazynach, elewatorach, młynach i innych obiektach związanych z przechowywaniem i przetwarzaniem zbóżArchiwum Akt Nowych, Centrala Zwalczania Szkodników Zbożowo-Mącznych, Sygn. 2/430/0/25.4.3/7564, 1954.. Jej działalność miała na celu ograniczenie strat gospodarczych powodowanych przez owady i inne szkodniki oraz utrzymanie właściwej jakości przechowywanych produktów rolnychKarol Dzięciołowski, Henryk Sandner, Szkodniki zbożowo-mączne, PWRiL, Warszawa 1951..
Do zakresu działania Centrali należało przede wszystkim organizowanie i koordynowanie zwalczania szkodników zbożowo-mącznych w podległych zakładach i magazynachHenryk MłodeckI, Szkody wyrządzane przez roztocze magazynowe i stosunek higienisty do środków spożywczych porażonych przez te szkodniki. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych, 1965, nr 53.. Obejmowało to ustalanie zasad przeprowadzania zabiegów dezynsekcyjnych i dezynfekcyjnych, nadzorowanie ich wykonania oraz upowszechnianie metod zapobiegania pojawianiu się i rozmnażaniu szkodników. Istotnym zadaniem było również zapewnienie odpowiednich środków technicznych i materiałów potrzebnych do prowadzenia akcji zwalczania szkodnikówZofia Gołębiowska, Jan Nawrot, Synteza badań polskich prowadzonych w latach 1947–1969 nad owadami–szkodnikami magazynowanych nasion. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych, 1971, nr 113..
Centrala sprawowała ponadto nadzór organizacyjny i fachowy nad jednostkami wykonującymi zadania w zakresie ochrony magazynowanego zboża i produktów zbożowych. Koordynowała ich działalność, opracowywał wytyczne dotyczące prowadzenia zabiegów oraz kontrolował prawidłowość ich wykonywania. Do jej kompetencji należało także gromadzenie informacji o występowaniu szkodników, analizowanie wyników przeprowadzanych akcji oraz podejmowanie działań zmierzających do zwiększenia skuteczności ochronyKrystyna Strutyńska,, Postulaty w odniesieniu do gospodarki zbożem w rolnictwie. Postępy Nauk Rolniczych, 1960, nr 7.3..
Wykaz okręgowych biur Centrali w 1954 r. Według danych AAN okręgowe biura Centrali występował w 1954 r.Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Skupu, Sygn. 2/345/0, 1953-1956.:
Okręgowe Biuro Centrali Zwalczania Szkodników Zbożowo-Mącznych w Bydgoszczy; Okręgowe Biuro Centrali Zwalczania Szkodników Zbożowo-Mącznych w Gdańsku; Okręgowe Biuro Centrali Zwalczania Szkodników Zbożowo-Mącznych w Olsztynie; Okręgowe Biuro Centrali Zwalczania Szkodników Zbożowo-Mącznych w Szczecinie, Okręgowe Biuro Centrali Zwalczania Szkodników Zbożowo-Mącznych w Łodzi, Okręgowe Biuro Centrali Zwalczania Szkodników Zbożowo-Mącznych w Warszawie.
Przypisy
__INDEKSUJ__ __LINKNOWEJSEKCJI__
Kategoria:Urzędy centralne PRL