Cmentarz Pechnicki w Jaworznie – rzymskokatolicki cmentarz parafialny położony przy ulicy Grunwaldzkiej, w centralnej części Jaworzna, na północny zachód od rynku. Należy do parafii św. Wojciecha i św. Katarzyny w Jaworznie i jest najstarszym zachowanym cmentarzem w mieście. Na nekropolii znajdują się groby i miejsca pamięci związane m.in. z powstaniami śląskimi, II wojną światową oraz działalnością Armii Krajowej.
Historia Dokładna data założenia cmentarza nie jest ustalona. Według opracowania Miejskiej Biblioteki Publicznej w Jaworznie jedne źródła określają ją na rok 1825, a inne podają przedział 1795–1809. Wykaz zabytków nieruchomych gminnej ewidencji zabytków z 2012 roku datuje nekropolię na lata 1820–1830.
Przed powstaniem nekropolii zmarłych mieszkańców grzebano wokół jaworznickiego kościoła parafialnego, a przedstawicieli miejscowych rodzin także pod posadzką świątyni i w krypcie kaplicy Matki Bożej Szkaplerznej. Cmentarz przykościelny funkcjonował do połowy XIX wieku. Jego likwidację wiązano z budową drogi prowadzącej do Szczakowej, odpowiadającej dzisiejszej ulicy św. Wojciecha. Funkcję miejsca pochówków parafii przejął następnie Cmentarz Pechnicki.
Nazwa nekropolii pochodzi od części miasta Pechnik. Nazwa tej części Jaworzna wywodzi się od Antoniego Pechnika, urzędnika austriackiej Ekonomii Jaworzno oraz krótkotrwałego właściciela miejscowej kopalni i cynkowni na początku XIX wieku.
Na cmentarzu pochowano kilka pokoleń mieszkańców Jaworzna. Współcześnie nie wyznacza się na nim nowych miejsc pochówku.
Układ i ochrona Cmentarz otacza kamienny mur. Na jego teren prowadzą dwie bramy: główna od ulicy Grunwaldzkiej oraz boczna od ulicy Paderewskiego. Przy bocznym wejściu znajduje się kaplica cmentarna.
W gminnej ewidencji zabytków cmentarz został ujęty jako teren znajdujący się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Nekropolię objęto strefą ochrony konserwatorskiej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego „Podwale”.
Miejsca pamięci Zbiorowa mogiła żołnierzy Armii Krajowej W centralnej części nekropolii znajduje się zbiorowa mogiła członków Armii Krajowej zamordowanych przez Niemców w 1944 roku. Upamiętnia ona Hilarego Hermanna, Władysława Jamroza, Feliksa i Jadwigę Małkusów, Bronisława Rogozińskiego, Romana Smagacza, Józefa Wójcika, Alfreda Stalmacha oraz zabitego wraz z nimi Ludwika Goryczkę. Zwłoki zamordowanych pogrzebano potajemnie w tylnej części cmentarza. W 1946 roku zostały ekshumowane i ponownie pochowane w jego centrum. W 1994 roku mogiłę przebudowano, obkładając ją granitem i umieszczając na niej tablicę pamiątkową. Na bocznych częściach pomnika znajdują się również tablice Władysława Głowacza i Rudolfa Rożnowskiego, rozstrzelanych 1 grudnia 1943 roku.
Pozostałe pochówki i upamiętnienia Na cmentarzu znajduje się grób Bronisława Siekierki, żołnierza Wojska Polskiego poległego podczas kampanii wrześniowej, oraz mogiła Jana Dudka, uczestnika powstań śląskich, rozstrzelanego przez Niemców 11 sierpnia 1943 roku. Zachowały się również groby Kazimierza i Mieczysława Kolków, żołnierzy służących podczas II wojny światowej, grób żołnierza Armii Krajowej Stanisława Nowakowskiego, tablica Antoniego Sidełki – żołnierza Korpusu Ochrony Pogranicza poległego 1 września 1939 roku – oraz grobowiec rodziny Gergovichów. W tylnej części nekropolii ustawiono ponadto pomnik niemieckich jeńców wojennych zmarłych po zakończeniu wojny.
W sąsiedztwie głównego krzyża pochowani są księża Stanisław Bajer i Stefan Kowalczyk, dawni proboszczowie parafii i budowniczowie nowego kościoła. Na cmentarzu znajduje się także wspólna mogiła ofiar strajku górniczego z 1931 roku.
Sąsiedni cmentarz wojenny Przed główną bramą Cmentarza Pechnickiego, przy ulicy Grunwaldzkiej 100A, znajduje się odrębny cmentarz żołnierzy radzieckich. W zbiorowych mogiłach pochowano 147 żołnierzy poległych podczas walk o Jaworzno w styczniu 1945 roku. W 1967 roku na cmentarzu wzniesiono pomnik, pierwotnie złożony ze słupa, 147 symbolicznych belek i stalowej gwiazdy. Podczas przebudowy w 1994 roku belki i gwiazdę usunięto, a nagrobki oraz pomnik odnowiono.
Przypisy
Linki zewnętrzne Cmentarz Pechnicki w serwisie Punktu Informacji Turystycznej w Jaworznie
Kategoria:Cmentarze katolickie w województwie śląskim Kategoria:Cmentarze w Jaworznie Kategoria:Obiekty w Jaworznie wpisane do gminnej ewidencji zabytków