Zondacrypto (wcześniej BitBay i Zonda) – działająca w latach 2014–2026 europejska giełda kryptowalut, założona w Katowicach przez , Mateusza Bajera i Jacka Rogoża. Umożliwiała handel kryptowalutami oraz wymianę kryptowalut na waluty fiducjarne, a za pośrednictwem powiązanej usługi Zondacrypto Pay także dokonywanie i przyjmowanie płatności w kryptowalutach. Po przeniesieniu działalności poza Polskę operatorem platformy została estońska spółka BB Trade Estonia OÜ.
W pierwszej połowie lat 2020. Zondacrypto należała do najbardziej rozpoznawalnych giełd kryptowalut w Polsce i prowadziła szeroko zakrojoną działalność sponsoringową, m.in. w sporcie. W 2026 roku platforma utraciła płynność, a jej klienci stracili możliwość wypłacania części zgromadzonych środków. Estoński organ nadzoru FIU cofnął BB Trade Estonia OÜ zezwolenie na świadczenie usług związanych z walutami wirtualnymi, a w sierpniu 2026 roku sąd w Tallinnie ogłosił upadłość spółki. Działalność Zondacrypto stała się przedmiotem postępowań karnych w Polsce oraz kontrowersji dotyczących jej finansowania, działalności sponsoringowej i kontaktów z politykami.
Historia mały|220px| – założyciel i prezes BitBay (2020) Początki działalności, rebranding platformy (2014–2022) W marcu 2014 platforma została założona w Katowicach przez wraz z Mateuszem Bajerem i programistą Jackiem Rogożem pod nazwą BitBay. W roku 2015 BitBay poniosła stratę netto w wysokości 280 tys. 824 zł. W maju 2017 zaapelował w liście otwartym do premiera Mateusza Morawieckiego o uregulowanie polskiego rynku kryptowalut wskazując, że banki odmawiają firmom z branży walut cyfrowych w związku z trwającym postępowaniem Komisji Nadzoru Finansowego. W 2017 platforma zanotowała zysk operacyjny w wysokości 33,5 mln zł. W tym samym roku środki pieniężne na rachunkach bankowych spółki wzrosły z 2,71 mln zł do 40,46 mln zł. W 2018 spółka przekształciła 40 mln zł gotówki na polskich rachunkach w 102 mln zł należności i pożyczek. Środki pieniężne spadły z 40,46 mln zł do 2,01 mln zł. 29 maja 2018, po wpisaniu podmiotu na listę ostrzeżeń publicznych przez polską KNF, założyciel Sylwester Suszek podjął decyzję o przeniesieniu struktury spółki na Maltę, a 1 listopada 2019 do Estonii pod zarząd podmiotu BB Trade Estonia OÜ. W tym samym roku, polscy śledczy uznali, że BitBay naruszył przepisy dotyczące usług płatniczych, jednak nie postawili zarzutów i umorzyli postępowanie ze względu na brak znamion czynu zabronionego.
W czerwcu 2020 program Superwizjer TVN opublikował reportaż śledczy dotyczący źródeł kapitału BitBay oraz powiązań osób związanych z giełdą ze środowiskiem przestępczym. Suszek odrzucił zarzuty reportażu jako manipulacyjne i twierdził, że nagrana przez reporterów propozycja łapówki była zainscenizowaną prowokacją. Redakcja Superwizjera zaprzeczyła tym twierdzeniom, informując, że próby zastraszenia i przekupienia dziennikarza zostały udokumentowane, a sprawę zgłoszono prokuraturze, która zgromadziła własny materiał dowodowy. Sprawa próby przekupienia reportera zakończyła się w kwietniu 2025 prawomocnym skazaniem mężczyzny, który oferował mu pieniądze za odstąpienie od przygotowania materiału.
Od 2021 polska spółka BitBay przestała składać sprawozdania finansowe (w 2026 została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego). 8 maja 2021 przeprowadzono rebranding platformy BitBay, która niespodziewanie zmieniła właściciela, przestał nim być Sylwester Suszek. Prezesem został Przemysław Kral, a giełda zmieniła nazwę na Zonda. 10 marca 2022 Sylwester Suszek zaginął w niewyjaśnionych okolicznościach. Giełda stała się najbardziej znaną w Polsce giełdą aktywów cyfrowych, dzięki m.in. rozbudowanym kampaniom reklamowym, angażowaniu do nich aktorów, sportowców, czy też sponsoringowi. mały|220px|Przemysław Kral – prezes Zondacrypto, następca Sylwestra Suszka na stanowisku (2025)
Działalność sponsoringowa i kontakty polityczno-medialne (2023–2025) 8 maja 2023 platforma przyjęła nazwę Zondacrypto. 14 lipca 2023 spółka Zondacrypto zakomunikowała, że jest przygotowana do działania w ramach unijnego porządku MiCA (aczkolwiek Zondacrypto nie uzyskała zezwolenia MiCA do czasu zaprzestania działalności trzy lata później). W 2024 spółka BB Trade Estonia OU, operator giełdy kryptowalutowej Zondacrypto, uzyskała 8,44 mln euro zysku, co było ośmiokrotnym wzrostem w porównaniu do poprzedniego roku. Przychody przekroczyły 31 mln euro. W latach 2023–2025 przedsiębiorstwo Zondacrypto prowadziło działania sponsoringowe w polskim sporcie zawodowym i olimpijskim podpisując szereg umów sponsoringowych, w tym została oficjalnym generalnym wybranych klubów piłkarskiej Ekstraklasy (Raków Częstochowa, Lechia Gdańsk). W ramach ekspansji sponsoringowej przedsiębiorstwo zawierało umowy także poza Polską, m.in. z włoskim klubem Juventus. 27 maja 2025 w podrzeszowskiej Jasionce platforma Zondacrypto została głównym sponsorem prawicowej konferencji Conservative Political Action Conference (CPAC) oraz sfinansowała 2–3 września 2025 Polsko-Amerykański Szczyt Strategiczny w Waszyngtonie podczas wizyty prezydenta Karola Nawrockiego.
17 lipca 2025 poseł Przemysław Wipler (Konfederacja Wolność i Niepodległość) i jego wspólnik Michał Krzymowski uczestniczyli w spotkaniu z Przemysławem Kralem w jego rezydencji w Monako, które miało miejsce niedługo przed sejmową debatą nad nowymi regulacjami rynku krypto. Prezes platformy Przemysław Kral po tym spotkaniu w Monako w kolejnych tygodniach przekazał posłowi Wiplerowi uwagi do ustawy o kryptoaktywach za pośrednictwem internetowego komunikatora. Od lipca 2025 do marca 2026 spółki Przemysława Krala przelały 70 tys. euro na Fundację Dobry Rząd, której prezesem jest Przemysław Wipler i 90 tys. euro na firmę Michała Krzymowskiego. 7 sierpnia 2025 na Ibizie poseł PiS Michał Moskal spotkał się z prezesem Zondacrypto Przemysławem Kralem, a spotkanie zorganizował Artur Chodziński, były agent CBA, który pracował wtedy dla prezesa Krala. Od września 2025 Tomasz Sakiewicz jako prezes, redaktor naczelny i właściciel TV Republika, prowadził rozmowy z Przemysławem Kralem o wejściu jego firmy do stacji; w tym czasie Zonda była największym reklamodawcą TV Republika. Jesienią 2025 roku na konto Fundacji Instytut Polski Suwerennej z prezesem Zbigniewem Ziobro wpłynęły trzy przelewy o łącznej wartości 450 tysięcy złotych. Pieniądze zostały przekazane z prywatnej kancelarii adwokackiej Przemysława Krala, a operacje zatytułowano jako „darowizna na cele statutowe”.
22 października 2025 roku w Monako firma podpisała z kierowanego przez Radosława Piesiewicza Polskim Komitetem Olimpijskim umowę sponsorką, stając się Sponsorem Generalnym Olimpijskiej Reprezentacji Polski i Młodzieżowej Olimpijskiej Reprezentacji Polski do czasu Igrzysk Olimpijskich w 2026 roku. W związku z umową na cześć giełdy Centrum Olimpijskie zostało przemianowane na Zondacrypto Centrum Olimpijskie im. Jana Pawła II, a na budynku pojawił się neon z logiem. Ponadto giełda zobowiązała się do wypłacenia premii (częściowo w gotówce, częściowo w tokenach) sportowcom za zdobyte medale na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich i Paraolimpijskich w 2026 roku, oraz do utworzenia specjalnego tokena olimpijskiego, przy pomocą którego kibice mieli wspierać sportowców, czy wpływać na decyzje PKOl-u. Giełda także podpisała osobną umową z Polskim Związkiem Kolarskim.
W listopadzie 2025 Sejm uchwalił ustawę o rynku kryptoaktywów, którą prezydent Karol Nawrocki na początku grudnia zawetował. W grudniu 2025 Tomasz Sakiewicz spotkał się w Monako z Przemysławem Kralem. 2 grudnia 2025 Tomasz Sakiewicz podpisał list intencyjny przewidujący objęcie lub zakup przez inwestora związanego z Przemysławem Kralem od 5% do 20% akcji TV Republika. Właściciel platformy ostatecznie dokumentu nie podpisał. 5 grudnia 2025 premier Donald Tusk podczas częściowo utajnionych obrad Sejmu przekazał informację w sprawie bezpieczeństwa państwa. Według ówczesnych nieoficjalnych informacji mówił o „kryptoaferze i rosyjskim w niej śladzie”. W tym samym dniu Sejm głosował nad wetem prezydenta, ale go nie odrzucił. Na początku 2026 prezydent Karol Nawrocki zawetował kolejną ustawę o rynku kryptoaktywów (2.0). W lutym 2026 Sąd Rejonowy w Katowicach wykreślił spółkę BitBay z KRS.
Krach płynnościowy i upadłość BB Trade Estonia OÜ (2026) Na przełomie 2025 i 2026 klienci coraz częściej informowali o blokowaniu kont, opóźnieniach wypłat i przedłużających się procedurach weryfikacyjnych. Początkowo problemy dotyczyły bitcoinów, jednak od 6 kwietnia rozszerzyły się na Ethereum. Według analiz Money.pl i Wirtualnej Polski w tym okresie rezerwy bitcoinowe Zondacrypto zmniejszyły się o 99% (z ok. 55,7 BTC w sierpniu 2024 do ok. 0,18 BTC w marcu 2026). Ustalono też, że od 18 grudnia 2025 roku do 2 kwietnia 2026 roku wykonano 511 przelewów mających na celu wytransferowanie z giełdy firmy aktyw o łącznej wartości ponad 21 mln dolarów (równowartość ok. 76,1 mln zł) na platformę inwestycyjną . W marcu 2026 troje członków rady nadzorczej estońskiej spółki będącej właścicielem giełdy złożyło rezygnacje ze stanowisk. Część pracowników giełdy zaczęła rezygnować z pracy, giełda praktycznie przestała funkcjonować. Klienci platformy wnosili zgłoszenia do prokuratury, gdyż nie mogli wydobyć pieniędzy zainwestowanych w kryptoaktywa. Przemysław Kral, prezes spółki, poinformował, że z przyczyn technicznych wypłaty są realizowane manualnie.
Od marca w polskim Sejmie i mediach zaczęły intensyfikować się w czasie dyskusje, czy Zondacrypto jest legalnie działającą firmą, która znalazła się w problematycznej sytuacji wskutek nietrafionych operacji kryptowalutowych, czy przedsiębiorstwo zostało od początku stworzone w celu prania pieniędzy; pojawił się też termin „afera Zondacrypto”.
W kwietniu 2026 nastąpił całkowity brak możliwości wypłaty zgromadzonych środków fiducjarnych oraz kryptowalut. Komunikaty spółki wskazywały na przyczyny natury technicznej oraz procedury weryfikacji tożsamości (AML). Masowe wycofywanie depozytów doprowadziło do załamania struktury finansowej platformy, a token jej kryptowaluty ZND stracił ponad 99,9% wartości.
17 kwietnia 2026 polska prokuratura wszczęła postępowanie karne i śledztwo w związku z podejrzeniem oszustwa oraz prania pieniędzy. Wpłynęło ponad 1500 zawiadomień klientów dotyczących wstrzymania wypłat i braku dostępu do środków. Problem dotyczył dostępu do (tzw. zimnego portfela) z około 4500 bitcoinów, wartych wówczas około 300 mln dolarów amerykańskich. Kral twierdził, że do Zondacrypto należy taki portfel, jednak giełda nie ma do nich dostępu, ponieważ klucz prywatny miał pozostać w posiadaniu zaginionego Suszka. Twierdzenie to wzbudziło wątpliwości ekspertów, ponieważ wskazany portfel pozostawał nieaktywny od blisko dekady. jak wskazała w 2026 Prokuratura, właściciel giełdy od 2022 nie posiadał dostępu przynajmniej od 2022, o czym nie wiedzieli klienci platformy. 3 sierpnia 2026 postępowanie dotyczące działalności Zondacrypto połączono ze śledztwem w sprawie zaginięcia Sylwestra Suszka.
Także 17 kwietnia, premier Donald Tusk, powołując się na informacje Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, zarzucił Zondacrypto powiązania z rosyjską przestępczością zorganizowaną i służbami wywiadowczymi. Stwierdził, że przedsiębiorstwo zostało założone z wykorzystaniem środków pochodzących od rosyjskiej mafii, a jego późniejszy rozwój był finansowany ze środków powiązanych z . Zarzucił również Przemysławowi Kralowi przekazywanie znacznych darowizn fundacjom związanym z politykami opozycji, co miało być związane z faktem, że w tym czasie Zondacrypto lobbowało przeciwko przygotowanej przez rząd ustawie mającej dostosować polskie przepisy dotyczące kryptowalut do regulacji Unii Europejskiej. W odpowiedzi, politycy opozycji i publicyści mediów konserwatywnych i prawicowych zarzucili premierowi Donaldowi Tuskowi oraz ministrowi sprawiedliwości Waldemarowi Żurkowi manipulację faktami i wykorzystywanie czynności prokuratorskich do bieżącej walki politycznej.