SMS Thetis – niemiecki krążownik lekki (konstrukcyjnie krążownik pancernopokładowy, klasyfikowany jako mały krążownik – niem. ) z przełomu XIX i XX wieku, jedna z 10 zbudowanych jednostek typu Gazelle. Okręt miał wyporność pełną 3005 ton i osiągał prędkość 21,5 węzła, a jego główne uzbrojenie stanowiło 10 dział o kalibrze 10,5 cm oraz dwie wyrzutnie torped kalibru 45 cm.

Krążownik został zwodowany 3 lipca 1900 roku w stoczni Kaiserliche Werft Danzig w Gdańsku, a 14 września 1901 roku wcielono go do służby w Kaiserliche Marine. Nazwa jednostki pochodziła od jednej z mitologicznych nereid, Tetydy; był drugim okrętem niemieckiej floty noszącym tę nazwę. SMS „Thetis” służył na wodach Azji Wschodniej, Afryki Wschodniej i Bałtyku, biorąc aktywny udział w I wojnie światowej. W sierpniu 1915 roku krążownik został ciężko uszkodzony po wejściu na minę, a po wojnie służył w Reichsmarine w latach 1922–1924. Po wycofaniu z czynnej służby wykorzystywano go jako hulk do 1929 roku, kiedy został skreślony z listy floty a następnie złomowany.

Projekt i budowa Objęcie tronu Cesarstwa Niemieckiego przez Wilhelma II w 1888 roku zapoczątkowało rozbudowę floty wojennej, niezbędnej do zdobycia i utrzymania zamorskich posiadłości. Oprócz budowy floty liniowej, mającej w przyszłości stanowić zagrożenie dla Royal Navy, konieczna była rozbudowa sił lekkich, których zadaniem było prowadzenie patroli na wodach metropolii, reprezentowanie niemieckiej bandery oraz obrona interesów Cesarstwa w koloniach. Do końca lat 80. XIX wieku zadania te wykonywały korwety o napędzie parowo-żaglowym, kanonierka i awiza. W latach 90. XIX wieku zbudowano nowe jednostki przeznaczone zarówno do służby kolonialnej, jak i współdziałania z flotą krajową: IV klasy typu , krążownik III klasy oraz awiza i . Na bazie tego ostatniego okrętu w latach 1895–1896 w biurze konstrukcyjnym Urzędu Marynarki Rzeszy opracowano projekt nowoczesnych krążowników IV klasy, zdolnych zarówno do operowania z flotą liniową, jak i do służby kolonialnej. Miały one nieco większą wyporność, osiągać prędkość 20 węzłów i dysponować uzbrojeniem porównywalnym ze znacznie droższym „Gefionem”; projekt zaakceptowało kierownictwo Kaiserliche Marine. W uchwalonej w 1898 roku przez Reichstag ustawie morskiej zagwarantowano środki na budowę czterech krążowników IV klasy, a po przyjęciu w 1900 roku drugiej ustawy morskiej zwiększono ich liczbę do 10 (łącznie 50 mln marek do wykorzystania w latach 1897–1904). W 1899 roku zmieniono klasyfikację krążowników IV klasy na małe krążowniki (niem. ).

Krążownik został zamówiony pod tymczasową nazwą „Kleiner Kreuzer C”. Zbudowano go w stoczni Kaiserliche Werft Danzig w Gdańsku; był jedyną jednostką typu Gazelle powstałą w tych zakładach. Budowa „małego krążownika C” i jego projekt zostały formalnie autoryzowane przez cesarza 9 stycznia 1899 roku, finansowana z budżetu marynarki na rok 1899. Stępkę okrętu położono 2 września 1899 roku, a ceremonia wodowania i chrztu odbyła się 3 lipca 1900 roku z udziałem dyrektora stoczni, kontradmirała i matki chrzestnej, hrabiny Amélii von Dohna-Schlobitten. Nazwa okrętu pochodziła od jednej z mitologicznych nimf morskich (nereid) – Tetydy. Koszt budowy okrętu wyniósł 4 487 000 marek.

Dane techniczne Charakterystyka ogólna Okręt był małym krążownikiem o sylwetce podobnej do poprzedników („Hela” i „Gefion”), od tego ostatniego różniącym się dwoma wysokimi kominami zamiast trzech. Kadłub o poprzeczno-wzdłużnym układzie wiązań był podzielony za pomocą 11 grodzi na 12 przedziałów wodoszczelnych, a dno podwójne obejmowało 40% jego długości. Część podwodna była obita miedzianą lub mosiężną blachą, co miało zabezpieczać dno przed porastaniem. Krążownik miał taranowy, zaokrąglony dziób, połączone pomostami podwyższone pokłady dziobowy i rufowy, dwa maszty, prosty kil, dwie stępki boczne oraz krążowniczą rufę. W odróżnieniu od prototypowego „Gazelle” pomost bojowy z opancerzonym znajdował się między przednim masztem a pierwszym kominem. Między drugim kominem a drugim masztem znajdowało się zapasowe stanowisko dowodzenia.

Długość całkowita okrętu wynosiła 105,1 metra (104,1 metra na wodnicy), szerokość 12,2 metra, a zanurzenie od 4,92 metra na dziobie do 5,39 metra na rufie. Wyporność normalna (konstrukcyjna) wynosiła 2659 ton, a pełna 3005 ton.

Załoga jednostki składała się z 14 oficerów oraz 243 podoficerów i marynarzy. Kabiny podoficerskie, oficerskie i dowódcy znajdowały się w części rufowej, a kubryk marynarzy na dziobie; umywalnie marynarzy umieszczono na śródokręciu za nadburciami.

Urządzenia napędowe i pomocnicze Okręt był napędzany przez umieszczone w jednej maszynowni dwie czterocylindrowe pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania wyprodukowane przez macierzystą stocznię, które poprzez wały napędowe poruszały dwie trójłopatowe śruby napędowe o średnicy 3,5 metra każda. Para o ciśnieniu roboczym 15 at była dostarczana przez dziewięć kotłów wodnorurkowych typu Marynarki o łącznej powierzchni grzewczej 2300 m², wyposażonych łącznie w 18 palenisk, zainstalowanych w dwóch kotłowniach. Kotły były opalane węglem, którego normalny zapas wynosił 380, a maksymalny 560 ton.

Nominalna moc siłowni wynosiła 8000 KM przy 165 obr./min, co pozwalało osiągnąć prędkość maksymalną 21,5 węzła. Zasięg wynosił 3560 mil morskich przy prędkości 12 węzłów. Na rufie znajdował się pojedynczy półzrównoważony ster.

Energia elektryczna (prąd stały o napięciu 110 V) była wytwarzana przez trzy prądnice napędzane silnikami Diesla o łącznej mocy 110 kW.

Uzbrojenie Główne uzbrojenie krążownika składało się z 10 pojedynczych szybkostrzelnych dział o kalibrze 10,5 cm SK C/97 o długości 40 kalibrów (L/40). Dwa działa umieszczono obok siebie na pokładzie dziobowym, dwa w identycznej konfiguracji na pokładzie rufowym, a pozostałe sześć zainstalowano w sponsonach na śródokręciu (wszystkie osłonięte pancernymi maskami). Masa działa wynosiła 1750 kg, a jego długość całkowita 4,475 metra; długość samej lufy wynosiła 4,2 metra, a jej masa 1555 kg. Działa wykorzystywały pociski przeciwpancerne i burzące o masie od 14,25 do 18,2 kg, wystrzeliwane za pomocą ładunków miotających o masie 3,18 kg. Kąt podniesienia lufy wynosił od -10 do +30°, a maksymalna donośność pocisku wystrzeliwanego z prędkością wylotową od 690 do 840 m/s pocisku wynosiła 12 200 metrów. Kąt ostrzału ośmiu dział mogących prowadzić ogień w kierunku dziobu i rufy wynosił 150°, a dwóch dział umieszczonych centralnie na śródokręciu – 120°. Zapas amunicji wynosił 1000 sztuk (czyli 100 pocisków na działo).

Artyleria małokalibrowa składała się początkowo z 14 pięciolufowych działek kalibru 3,7 cm Hotchkiss M1873 (w późniejszym czasie ich liczbę zredukowano do 10, a ostatecznie całkowicie je usunięto).

Broń torpedową stanowiły dwie pojedyncze podwodne wyrzutnie kalibru 450 mm, umieszczone na wysokości przedniego masztu, po jednej na każdej burcie, z łącznym zapasem pięciu torped. Używane początkowo torpedy typu C45/91S miały długość 5,1 metra, masę 550 kg (w tym głowica bojowa zawierająca 197 kg trotylu), a ich zasięg wynosił 500 metrów przy prędkości 33,5 węzła i 1200 metrów przy prędkości 27 węzłów.

Do kierowania ogniem artyleryjskim służyły dwa dalmierze, umieszczone nad głównym i zapasowym stanowiskiem dowodzenia.

Opancerzenie Podstawowym elementem opancerzenia był wykonany z dwóch warstw zwykłej stali i jednej warstwy stali Kruppa pokład pancerny. Jego maksymalna grubość w części płaskiej wynosiła 25 mm na dziobie i rufie oraz 20 mm na śródokręciu, a na bocznych skosach 50 mm. Zrębnice miały grubość 80 mm stali Kruppa. Maski dział kalibru 10,5 cm miały grubość 50 mm na zakrzywionej płycie czołowej, 25 mm na płytach skośnych oraz 20 mm na skośnej płycie dachowej, a wieża dowodzenia chroniona była płytami o grubości od 20 (dach) do 80 mm (ściany boczne); maski i wieża wykonane były ze stali Kruppa. Niezatapialność jednostki starano się zwiększyć poprzez wypełnienie przestrzeni między poszczególnymi pomieszczeniami i elementami konstrukcyjnymi korkiem.

Wyposażenie Jako środki ratownicze i komunikacyjne okręt miał na wyposażeniu barkas z napędem parowym, pinasę, dwa kutry, dwa jole i łódź ratunkową (dinghy). Wyposażenie do walki nocnej stanowiły dwa reflektory: pierwszy umieszczono na platformie na przednim maszcie, a drugi umieszczono na podeście za drugim masztem.

Malowanie Podczas służby na wodach metropolii okręt był pomalowany według wprowadzonego w 1896 roku schematu numer 96: kadłub w kolorze szarym; pokład, nadbudówki, maszty, kominy oraz działa z maskami w kolorze jasnoszarym, a ornamenty dziobowe i rufowe w kolorze żółtym. W okresie służby w koloniach do 1910 roku obowiązywał schemat numer 98, w którym kadłub był pomalowany na biało, a pokład, nadbudówki, maszty, kominy i ornamenty na żółto. Po 14 maja 1910 roku obowiązywał wyłącznie schemat numer 96, niezależnie od miejsca pełnienia służby.

Służba mały|lewo|alt=Pocztówka przedstawiająca pomalowany na biało niemiecki krążownik Thetis w 1902 roku|Pocztówka przedstawiająca „Thetis” w 1902 roku SMS „Thetis” został wcielony do służby w Kaiserliche Marine 14 września 1901 roku. Pierwszym dowódcą okrętu został kmdr por. (niem. Fregattenkapitän) Karl Deubel. Podczas „Thetis” osiągnął prędkość 21,8 węzła przy przeciążeniu maszyn do 8888 KM (przy 172 obr./min). Po ich ukończeniu krążownik przygotowano do podjęcia służby na wodach tropikalnych, a w październiku jego dowództwo objął kmdr ppor. (niem. Korvettenkapitän) . 1 grudnia okręt wypłynął z Kilonii, udając się do Azji Wschodniej, otrzymując tajny rozkaz zawinięcia po drodze na wyspy Farsan w celu ustalenia, czy możliwe jest utworzenie tam stacji węglowej dla niemieckich jednostek płynących na wschód. Rekonesans wypadł pomyślnie i w 1902 roku Niemcy próbowały zbudować tam stację bunkrową, jednak wywołało to protesty ze strony Rosji i ostatecznie planów nie zrealizowano. Następnie przez Aden, Kolombo i Madras SMS „Thetis” dotarł do Kalkuty, gdzie reprezentacja załogi okrętu, wraz z załogą austro-węgierskiego krążownika SMS „Zenta” i szwedzkim odkrywcą Svenem Hedinem, została przyjęta przez wicekróla Indii.

7 lutego 1902 roku „Thetis” dopłynął do Singapuru, a następnie do Tsingtao, wchodząc w skład Niemieckiej Eskadry Wschodnioazjatyckiej. 28 kwietnia SMS „Thetis”, pod flagą dowódcy Wschodnioazjatyckiej Eskadry Krążowników, wiceadmirała , odbył rejs w górę rzeki Jangcy do , Nankinu i Hankou, skąd powrócił do Tsingtao 15 maja. W tym samym roku krążownik zdobył cesarską nagrodę dla najlepszego okrętu Wschodnioazjatyckiej Eskadry Krążowników pod względem celności artylerii, a w grudniu otrzymał nowego dowódcę, którym został kmdr por. .

Rok 1903 upłynął na rutynowej służbie; w grudniu dowódcą krążownika został mianowany kmdr ppor. Walter Voit. W lutym 1904 roku, w związku z wybuchem wojny rosyjsko-japońskiej, „Thetis” został wysłany do Korei, aby ewakuować obywateli niemieckich z zagrożonego przez wojska japońskie portu Czemulpo; na przełomie października i grudnia odbył swój drugi rejs po rzece Jangcy.