HMS Earl of Peterborough – brytyjski monitor z okresu I wojny światowej, jedna z ośmiu jednostek typu Lord Clive. Okręt miał wyporność 5683 ton i osiągał prędkość 7 węzłów, a jego główne uzbrojenie stanowiły dwa działa o kalibrze 305 mm, uzupełnione przez artylerię mniejszego kalibru.

Monitor został zwodowany 26 sierpnia 1915 roku w stoczni Harland and Wolff w Belfaście, a 12 października 1915 roku wcielono go do służby w Royal Navy. Otrzymał nazwę na cześć wybitnego brytyjskiego dowódcy z przełomu XVII i XVIII wieku, 3. hrabiego Peterborough Charlesa Mordaunta. Okręt wziął czynny udział w działaniach wojennych na Morzu Śródziemnym, uczestnicząc m.in. w kampanii dardanelskiej i bitwach nad Isonzo. HMS „Earl of Peterborough” został wycofany ze służby w maju 1919 roku, a w 1921 roku sprzedany i następnie złomowany.

Projekt i budowa Szybka budowa czterech monitorów typu Abercrombie, a także potrzeba wykorzystania dodatkowych okrętów tej klasy do bombardowania wybrzeża, która pojawiła się wraz z przystąpieniem Imperium Osmańskiego do wojny, skłoniły Winstona Churchilla do zamówienia kolejnych dużych monitorów. 11 grudnia 1914 roku przedstawił on Pierwszemu Lordowi Morskiemu admirałowi Johnowi Fisherowi i Sekretarzowi Admiralicji propozycję budowy kolejnych ośmiu takich okrętów, wyposażonych w pochodzące z zapasów dwa lub cztery działa o kalibrze 343 lub 381 mm bądź cztery ciężkie haubice kalibru 381 lub 457 mm, o konstrukcji zbliżonej do jednostek typu Abercrombie. Innowacją miało być zastosowanie do napędu jednostek silników wysokoprężnych, które miały zapewnić prędkość 10 węzłów. Budowa okrętów miała trwać od sześciu do siedmiu miesięcy, przy cenie jednostkowej nieprzekraczającej 700 000 £.

Propozycja ta zyskała aprobatę admirała Fishera i została przekazana szefowi Departamentu Budowy Okrętów (ang. Department of the Director of Naval Construction), którym był , oraz Dyrektorowi Uzbrojenia Marynarki Wojennej (ang. Director of Naval Ordnance), kontradmirałowi . Wstępne ustalenia wykluczyły zastosowanie zapasowych dział przeznaczonych dla drednotów, do których brakowało osprzętu i wież, a ich wykonanie mogło zająć co najmniej rok. Uzbrojenie okrętów w haubice kalibru 381 mm było możliwe, jednak ich donośność była zbyt mała w stosunku do wymagań stawianych okrętom tej klasy. Wobec niemożności pozyskania nowych dział i wież ze względu na obciążenie przemysłu zbrojeniowego bieżącymi zamówieniami na rzecz armii i floty podjęto decyzję o uzbrojeniu monitorów w działa pochodzące z przestarzałych przeddrednotów, mających w okresie I wojny światowej niewielką wartość bojową. Wybór padł na najstarsze pozostające w służbie pancerniki typu , z których każdy uzbrojony był w cztery pochodzące z 1895 roku działa kalibru 305 mm . Problemem była jednak niewielka jak na czasy I wojny światowej donośność dział, których kąt podniesienia lufy wynosił 13,5°. Ich konstrukcja pozwalała jednak na daleko idącą modernizację, umożliwiającą zwiększenie kąta podniesienia lufy do 30°, co zapewniało zasięg ognia co najmniej 21 300 jardów (19 477 metrów) wobec pierwotnych 13 700 jardów (12 533 metry). Po potwierdzeniu przez zakłady technicznych możliwości zwiększenia kąta podniesienia luf admirał Fisher zatwierdził działa kalibru 305 mm jako główne uzbrojenie nowych monitorów. 1 stycznia 1915 roku Admiralicja podjęła decyzję o rozbrojeniu czterech pancerników typu Majestic (, , i ), z których zdjęte dwudziałowe wieże wraz z całym osprzętem (napęd hydrauliczny i podajniki amunicji) miały po modernizacji trafić na pokłady ośmiu monitorów.

Mniejsza od pierwotnie zakładanej masa głównego uzbrojenia pozwoliła na zmniejszenie wyporności okrętów, a przede wszystkim ich szerokości całkowitej (licząc z „bąblami” przeciwtorpedowymi), co poszerzyło listę stoczni zdolnych do budowy tych monitorów ze względu na rozmiary wymaganych pochylni.

Przyszły „Earl of Peterborough” został zbudowany w stoczni Harland and Wolff w Belfaście pod numerem stoczniowym 480, na pochylni nr 1, jako jedna z pięciu jednostek typu Lord Clive powstałych w tej wytwórni. Okręt został zamówiony 23 grudnia 1914 roku. Stępkę jednostki położono 16 stycznia 1915 roku, a okręt zwodowano 26 sierpnia 1915 roku. Początkowo monitor miał otrzymać oznaczenie alfanumeryczne M8, jednak na początku 1915 roku ostatecznie nadano mu nazwę „Earl of Peterborough”, na cześć wybitnego brytyjskiego dowódcy z przełomu XVII i XVIII wieku, 3. hrabiego Peterborough Charlesa Mordaunta, uczestnika m.in. wojny o sukcesję hiszpańską.

Koszt budowy okrętu wyniósł około 260 000 £ zamiast planowanych 437 500 £, co było możliwe dzięki ponownemu wykorzystaniu głównego uzbrojenia artyleryjskiego.

Dane taktyczno-techniczne Charakterystyka ogólna „Earl of Peterborough” był monitorem o płaskim, wysokim kadłubie (z niewielkim uskokiem na rufie) o masie 2486 długich ton (ts), wewnątrz którego znajdowały się trzy ciągłe pokłady: górny, główny i ładowni. Na płaskim pokładzie dziobowym, zajmującym ¾ długości kadłuba, znajdowały się: niewielkie opancerzone , barbeta z wieżą artyleryjską, ciężki trójnożny maszt ze stanowiskiem kierowania ogniem oraz pojedynczy komin. Górny pokład był początkowo częściowo otwarty z obu burt, jednak później otwory zostały zaślepione, a powstałe w ten sposób pomieszczenia wykorzystano jako dodatkowe przedziały mieszkalne; pozostałe dwa pokłady mieściły maszynownię, kotłownię wraz z mechanizmami pomocniczymi, zasobnie węglowe, komory amunicyjne, magazyny i pomieszczenia mieszkalne. Integralną częścią kadłuba były umieszczone na poziomie pokładu ładowni „bąble” przeciwtorpedowe, składające się z dwóch części oddzielonych wzdłużną grodzią: wodoszczelnej zewnętrznej oraz otwartej wewnętrznej, wypełnionej wodą morską wpływającą przez otwory w poszyciu.

Okręt miał długość całkowitą wynoszącą 102,33 metra (97,54 metra między pionami), szerokość całkowitą 26,59 metra (z „bąblami”; szerokość samego kadłuba wynosiła 17,37 metra) i zanurzenie 2,92 metra. Wyporność konstrukcyjna wynosiła 5900 ts, pełna 5683 ts, głęboka 5850 ts, a lekka 5170 ts.

Załoga okrętu składała się początkowo ze 194 osób – 12 oficerów oraz 182 podoficerów i marynarzy. Kabiny oficerskie znajdowały się w części rufowej, a pomieszczenia dla podoficerów i marynarzy – na dziobie. Instalacja dodatkowego uzbrojenia podczas wojny spowodowała wzrost liczebności załogi, która mogła liczyć od 215 do 278 osób.

Urządzenia napędowe Siłownię jednostki stanowiły dwie 4-cylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o łącznej mocy 2310 KM przy 200 obr./min, wyprodukowane w macierzystej stoczni, do których parę dostarczały dwa kotły wodnorurkowe Babcock & Wilcox o ciśnieniu roboczym 14 kG/cm², opalane węglem. Maszyny parowe miały cylindry o średnicy 381 mm (15 cali), 635 mm (25 cali) i dwa o średnicy 762 mm (30 cali), a skok tłoków wynosił 610 mm (24 cale). Okręt napędzały dwie czterołopatowe śruby, a sterowanie odbywało się za pomocą dwóch równoległych sterów. Eksploatacyjna prędkość okrętu wynosiła 7 węzłów. Normalny zapas węgla wynosił 200 ton, a maksymalny 356 ton; pozwalało to osiągnąć zasięg 1000–1100 Mm przy prędkości 6,5 węzła. Zużycie paliwa wynosiło 2,1 tony węgla na godzinę. Masa układu napędowego wraz z mechanizmami pomocniczymi i zapasem wody kotłowej wynosiła 391 ton.

Uzbrojenie mały|alt=Wieża dział kalibru 305 mm na pokładzie brytyjskiego pancernika HMS Mars|Wieża dział kalibru 305 mm na pokładzie pancernika Główną bronią artyleryjską monitora były dwa działa kalibru 305 mm , umieszczone w obrotowej pancernej wieży model B II produkcji zakładów . „Earl of Peterborough” otrzymał pochodzącą z pancernika „Mars” wieżę z działami, której modernizacji dokonali pracownicy firmy zbrojeniowej Vickers. Długość całkowita działa wynosiła 11,308 metra, z czego lufa mierzyła 10,799 metra (35,43 kalibra), w tym część gwintowana 8,875 metra. W lufie znajdowało się 48 bruzd, a jej żywotność wynosiła około 500 strzałów. Masa lufy z zamkiem wynosiła 61 ton, a cała wieża z pancerzem i wyposażeniem ważyła 264 tony. Hydraulicznie napędzana wieża miała załogę liczącą 47 osób i mogła obracać się na każdą burtę, a kąt podniesienia luf wynosił od 0° do +30°. Działa wykorzystywały amunicję rozdzielnego ładowania: pociski odłamkowo-burzące (HE) 2 c.r.h., 4 c.r.h. i C.P.C. o masie 385,5 kg (w tym 48,5 kg materiału wybuchowego) oraz przeciwpancerne A.P.C., wystrzeliwane za pomocą umieszczonego w woreczkach kordytu MD 45 o masie 90,6 kg. Maksymalna donośność pocisku 4 c.r.h., wystrzeliwanego z prędkością początkową 716 m/s, wynosiła 22 400 metrów (24 500 jardów), a szybkostrzelność praktyczna – jeden strzał na minutę. Łączny zapas amunicji bojowej kalibru 305 mm wynosił 240 sztuk (120 2 i 4 c.r.h. oraz 120 C.P.C.). Pociski i ładunki miotające znajdowały się w położonych na pokładzie ładowni komorach amunicyjnych, poniżej wodnicy.

Na pokładzie głównym, pod pokładem dziobowym, zamontowano po obu burtach dwa pojedyncze działa kalibru 76,2 mm . Długość lufy o żywotności 1200 wystrzałów wynosiła 3,81 metra (50 kalibrów), a masa działa 914,4 kg. Działa wystrzeliwały pociski HE 2 c.r.h. o masie 5,63 kg za pomocą ładunku kordytu MD o masie 1,23 kg. Maksymalna donośność pocisku wystrzeliwanego z prędkością początkową 792 m/s wynosiła 8460 metrów, a szybkostrzelność 15 strzałów na minutę. Łączny zapas amunicji kalibru 76,2 mm wynosił 400 sztuk.

Broń przeciwlotniczą stanowiły dwie pojedyncze armaty kalibru 47 i 40 mm, umieszczone odpowiednio po lewej i prawej stronie na końcu pokładu dziobowego. Armata kalibru 47 mm , zamontowana na łożu HA III, miała lufę o długości 2,35 metra (50 kalibrów) i masę 305 kg, a kąt podniesienia lufy wynosił od -5° do +80°. Armata wystrzeliwała pociski HE o masie 1,5 kg za pomocą ładunku kordytu o masie 0,38 kg. Maksymalna donośność pozioma pocisku wystrzeliwanego z prędkością początkową 784 m/s wynosiła 5120 metrów (pionowa 4570 metrów), a szybkostrzelność – do 25 strzałów na minutę. Zapas amunicji kalibru 47 mm wynosił 500 sztuk. Armata kalibru 40 mm 2-pdr Vickers QF Mark II L/39 miała lufę o długości 1,57 metra (39 kalibrów) i masę 239 kg. Masa pocisku wynosiła 0,91 kg, a ładunek kordytu ważył 93 g. Szybkostrzelność wynosiła 200 strzałów na minutę, a donośność przy kącie podniesienia lufy 45° – 6310 metrów. Zapas amunicji kalibru 40 mm wynosił 1000 sztuk.

Broń artyleryjską uzupełniały cztery pojedyncze karabiny maszynowe Maxim kalibru 7,7 mm, o szybkostrzelności teoretycznej 450 strzałów na minutę i łącznym zapasie amunicji 20 000 sztuk, wystrzeliwujące pociski z prędkością początkową 628 m/s na skuteczną odległość 460 metrów. Łączna masa uzbrojenia wraz z amunicją wynosiła 478 ton.

Modyfikacje uzbrojenia W 1916 roku zmodyfikowano działa kalibru 76,2 mm QF 12-pounder 18 cwt Mark I, umieszczając je na podstawach przeciwlotniczych HA. Kolejne wojenne modyfikacje obejmowały usunięcie armaty przeciwlotniczej kalibru 47 mm i instalację dwóch armat przeciwlotniczych kalibru 76,2 mm QF 20 cwt. Armata przeciwlotnicza kalibru 76,2 mm QF 20 cwt L/45 miała długość całkowitą 3,36 metra (w tym lufa 3,24 metra) i masę całkowitą 2,83 tony (sama lufa z zamkiem ważyła 1,02 tony). Wystrzeliwała pociski o masie 7,25 kg za pomocą ładunku kordytu o masie 0,96 kg, z prędkością początkową 610 m/s i szybkostrzelnością 20 strz./min. Kąt podniesienia lufy wynosił od -5° do 90°, a maksymalna donośność pionowa sięgała 7015 metrów.

Według stanu na listopad 1918 roku „Earl of Peterborough” uzbrojony był w dwa działa kalibru 305 mm, cztery armaty przeciwlotnicze kalibru 76,2 mm oraz jedną armatę przeciwlotniczą kalibru 40 mm.

Opancerzenie