thumb|Rita Hayworth (lata 40.) Rita Hayworth (1918–1987) w trwającej 38 lat karierze występowała w filmach, radiu i telewizji. Zagrała w 61 produkcjach fabularnych. Uzyskała od Hollywoodzkiego Stowarzyszenia Prasy Zagranicznej jedną nominację do Złotego Globu. Uznawana jest przez historyków za jedną z czołowych gwiazd filmowych w „Złotej Erze” amerykańskiej kinematografii.
Jej pierwszym epizodem kinowym był występ taneczny w eksperymentalnej krótkometrażówce muzycznej (film dźwiękowy) La Fiesta (1926, reż. ). W pełnometrażowym obrazie fabularnym zadebiutowała jako tancerka w dramacie grozy (1935, reż. ) ze Spencerem Tracym i Claire Trevor; ; .. Po występach w dreszczowcu (1935, reż. ) – z Warnerem Olandem w tytułowej roli – oraz komediodramacie (1936, reż. ) u boku Jane Withers i – w filmie tym stworzyła najważniejszą rolę w swym dotychczasowym dorobku – zaczęła zwracać na siebie uwagę opinii publicznej i krytyków; ; .. Punktem zwrotnym była rola w dramacie przygodowym z elementami Tylko aniołowie mają skrzydła (1939, reż. Howard Hawks) z Carym Grantem, Jean Arthur, Thomasem Mitchellem oraz Richardem Barthelmessem w obsadzie. Film był kasowym sukcesem w box offisie, a biografowie kreację Hayworth traktowali jak potwierdzenie tego, że można uczynić z niej czołową gwiazdę; ; ; ..
W pierwszej połowie lat 40. XX wieku rozwijała karierę w Hollywood, występując w produkcjach, w których miała okazję grać role o coraz większym znaczeniu – m.in. w komediodramacie (1940, reż. George Cukor) z Joan Crawford i Fredricem Marchem (po zagraniu w nim zainteresowanie jej osobą wyrażało wielu znaczących producentów; ; .). Przełomem w karierze Hayworth była doceniona przez krytyków rola Virginii Brush w komedii romantycznej Rudowłosa (1941, reż. Raoul Walsh), w której partnerowała Jamesowi Cagneyowi i Olivii de Havilland; ; ; .. Status międzynarodowej gwiazdy zyskała rolą uwodzicielskiej femme fatale Doñy Sol w będącym kasowym i krytycznym sukcesem dramacie Krew na piasku (1941, reż. Rouben Mamoulian) z Tyrone Powerem oraz Lindą Darnell. Kreacja bezdusznej Hiszpanki zapewniła jej pozycję głównej erotycznej gwiazdy lat 40.; ; ; . Ugruntowaniem statusu gwiazdy były występy w musicalu komediowym Marzenia o karierze (1941, reż. Sidney Lanfield) i musicalowej komedii romantycznej Moja najmilsza (1942, reż. ). W obu tych obrazach tańczyła w parze z Fredem Astaire’em, zbierając entuzjastyczne recenzje, a filmy odniosły sukces w box offisie; ; ; .. Również dwa kolejne musicale – (1944, reż. Charles Vidor) z Gene’em Kellym oraz (1945, reż. ) – były przychylnie przyjmowane; ; ; ..
W historii kina zapisała się kreacją – z którą jest najbardziej utożsamiana; . – uwodzicielskiej femme fatale w filmie noir Gilda (1946, reż. Charles Vidor), a w głównej roli męskiej partnerował jej Glenn Ford. Tytułowa bohaterka utrwaliła jej wizerunek symbolu seksu, zaś film – mimo mieszanych recenzji – był kasowym sukcesem; ; ; .. Po latach zyskał miano kultowego i zalicza się go do grona najważniejszych produkcji z gatunku noir. Do jej innych znanych filmów z lat 40. należą również komedia romantyczna z elementami fantasy (1947, reż. ), w której zagrała z Larrym Parksem; ; ., oraz kryminał noir Dama z Szanghaju (1947, reż. Orson Welles) z Wellesem jako partnerem ekranowym. Drugi z nich uznanie zyskał po latach; ; ; ..
W latach 50. i 60. stworzyła doceniane role m.in. w filmie noir (1952, reż. Vincent Sherman) z Glennem Fordem; ; ; ., melodramacie musicalowym (1953, reż. ), w którym partnerowali jej José Ferrer i Aldo Ray; ; ., komedii musicalowej Kumpel Joey (1957, reż. George Sidney) z Frankiem Sinatrą i Kim Novak; ; ., dramacie Osobne stoliki (1958, reż. Delbert Mann), którego gwiazdorską obsadę stanowili Deborah Kerr, David Niven, Burt Lancaster i Wendy Hiller; ., a także w westernie z elementami dramatu (1964, reż. Henry Hathaway), partnerując Johnowi Wayne’owi i Claudii Cardinale; .. Za rolę Lili Alfredo uzyskała nominację do Złotego Globu dla najlepszej aktorki w filmie dramatycznym.
Piętnaście filmów, w których wzięła udział, było nominowanych przynajmniej do jednego Oscara, a cztery z nich zdobyło co najmniej jedną statuetkę. Szesnaście produkcji z jej udziałem, po uwzględnieniu inflacji, przekroczyło sumę 100 milionów dolarów dochodu z biletów na rynku krajowym.
Filmografia thumb|Jean Arthur, Hayworth i w filmie Tylko aniołowie mają skrzydła (1939) thumb|Linda Darnell, Tyrone Power i Hayworth na fotosie z filmu Krew na piasku (1941) thumb|Steven Geray, Glenn Ford i Hayworth w kadrze z filmu Gilda (1946) thumb|Orson Welles i Hayworth na fotosie z filmu Dama z Szanghaju (1947) thumb|Hayworth i Ford w filmie (1952) thumb|José Ferrer i Hayworth w filmie (1953) thumb|Hayworth i Claudia Cardinale w filmie (1964) Rok Tytuł Rola Tytuł oryg. / uwagi Źr 1926 La Fiesta tancerka eksperymentalny film krótkometrażowy, dźwiękowy, wym. w czołówce jako Rita Cansino 1934 statystka niewym. w czołówce 1935 Carmen Under the Pampas Moon, wym. w czołówce jako Rita Cansino Nayda Charlie Chan in Egypt, wym. w czołówce jako Rita Cansino tancerka Dante’s Inferno, wym. w czołówce jako Rita Cansino 1936 Tamara Petrovitch wym. w czołówce jako Rita Cansino Carmen Zoro Maria Maringola, klientka Paula Castillo Lady from Frisco, wym. w czołówce jako Rita Cansino 1937 Angela Gonzales Louisiana Gal, wym. w czołówce jako Rita Cansino Rita wym. w czołówce jako Rita Cansino Carmen Serano Trouble in Texas, wym. w czołówce jako Rita Cansino Rita Owens tytuły alt. Guardians of the Air, Honeymoon Pilot, wym. w czołówce jako Rita Hayworth Sue Collins Betty Holland Betty Morgan Hard to Hold Mary Gillespie The Circus Shadow 1938 Gail Preston Who Killed Gail Preston? Mary, sekretarka pana Ketterlinga There’s Always a Woman, niewym. w czołówce Patricia Lane Across the Border, film wyświetlany jedynie w Anglii Jerry Wheeler Marcia Adams Judith Alvarez 1939 J.G. Bliss Karen Tylko aniołowie mają skrzydła Judy MacPherson Only Angels Have Wings 1940 Patricia O’Malley Joan Forrester Leonora Stubbs Susan and God Natalie Roguin The Lady in Question, remake filmu z 1937 Nina Barona Angels Over Broadway, tytuł alt.: Before I Die 1941 Rudowłosa Virginia Brush The Strawberry Blonde Irene Malcolm Krew na piasku Doña Sol Blood and Sand Marzenia o karierze Sheila Winthrop You’ll Never Get Rich 1942 Sally Elliott Historia jednego fraka Ethel Halloway Tales of Manhattan, wystąpiła w segmencie A „Paul Orman” Moja najmilsza Maria Acuña You Were Never Lovelier, remake filmu z 1941 1943 ona sama propagandowy dokumentalny film krótkometrażowy, będący częścią kronik 1944 Rusty Parker / Maribelle Hicks Cover Girl 1945 Rosalind Bruce Tonight and Every Night 1946 Gilda Gilda Mundson Farrell 1947 Terpsychora / Kitty Pendleton sequel filmu Awantura w zaświatach z 1941; ; . Dama z Szanghaju Elsa Bannister The Lady from Shanghai 1948 Miłość Carmen Carmen The Loves of Carmen 1951 Champagne Safari ona sama tytuł alt.: Safari So Good, film dokumentalny, nagrywany w latach 1950 i 1951 1952 Chris Emery Affair in Trinidad 1953 Salome III Sadie Thompson Miss Sadie Thompson, premiera w Nowym Jorku odbyła się w wersji 3D; . 1957 Irena Fire Down Below Kumpel Joey Vera Prentice-Simpson Pal Joey 1958 Osobne stoliki Ann Shankland Separate Tables 1959 W drodze do Cordury Adelaide Geary They Came to Cordura Josephine Brown Morris The Story on Page One 1961 Eve Lewis The Happy Thieves 1964 Lili Alfredo Circus World, tytuł alt.: The Magnificent Showman 1965 Rosalie Kenny 1967 Caterina L’avventuriero, tytuł alt.: The Rover 1968 Martha I bastardi, tytuły alt.: The Bastard, Sons of Satan 1970 Mara Quando il sole scotta, tytuły alt.: Su La Route de Salina, The Road to Salina pani Golden 1972 Señora De La Plata The Wrath of God
Telewizja Poniższa tabela przedstawia wykaz ról telewizyjnych Hayworth (nie uwzględnia udziału w programach typu talk-show i uroczystych galach, na których pełniła role prezenterki): Rok Tytuł Rola Informacje Stacja Źr 1966 Monique Marko The Poppy Is Also a Flower, film telewizyjny powstały we współpracy z ONZ, data emisji: 22 kwietnia ABC 1971 ona sama, sprzątaczka program komediowy, data emisji: 1 lutego CBS
Radio thumb|Hayworth w antologii Lux Radio Theatre, w trakcie prac nad radiową adaptacją filmu (1944) thumb|Kukła , Edgar Bergen i Hayworth w audycji (1945) Rok Program Odcinek Rola Data emisji Źr 1939 Lux Radio Theatre Tylko aniołowie mają skrzydła Judy MacPherson 29 maja 1941 Remember the Night gość specjalny 22 grudnia 1942 Rudowłosa Amy Lind 23 marca Brawura Ann Barton 25 maja ona sama, gospodarz 27 października 1943 ona sama 5 stycznia Command Performance mistrzyni ceremonii 6 lutego ona sama 13 lutego Lux Radio Theatre Sidney Royce 26 kwietnia 1944 „George the Genius” ona sama 21 lutego Lux Radio Theatre Ann 11 września Krajowy Komitet Partii Demokratycznej „The Roosevelt Special” ona sama 6 listopada 1945 21 marca 22 kwietnia 20 maja Command Performance 31 maja G.I. Journal „First Song Without a Song” 13 lipca Command Performance 9 sierpnia 1946 The Chase and Sanborn Hour 20 stycznia Lux Radio Theatre Karin Touzac 4 lutego Three Times Murder Laura Williams 3 października 1947 Hollywood Fights Back! ona sama 2 listopada 1948 Command Performance 29 maja
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Hayworth