thumb|200px|papież Leon XIII (pontyfikat 1878–1903)
Chrześcijańska demokracja, potocznie chadecja (od skrótu ChD) – nurt w myśli politycznej i społecznej, który pojawił się pod koniec XIX wieku jako odpowiedź myśli katolickiej na rosnące wpływy socjalizmu, świeckiego w swym charakterze, a skrytykowanego w papieskiej encyklice Rerum novarum papieża Leona XIII. Przed tą encykliką już jednak rodziły się ruchy społeczne w Leuven i Mechelen, publikował swoje prace biskup Ketteler, w 1860 zatwierdzono formalnie prawną strukturę frakcji katolickiej w pruskim parlamencie, tworząc partię Centrum-Frakcja Katolicka.
Nazwa „chrześcijańska demokracja” po raz pierwszy została użyta przez księdza , następnie zaakceptował ją papież Leon XIII. Nurt ten powstał jako wyraz sprzeciwu wobec rozszerzającej się socjalistycznej wizji porządku społecznego. Tworząc doktrynę chrześcijańskiej demokracji czerpano z dwóch źródeł: społecznej nauki Kościoła katolickiego oraz kierunku filozoficznego zwanego personalizmem.
Podstawowe założenia Wartości światopoglądowe Z punktu widzenia chrześcijańskiej demokracji człowiek postrzegany jest jako członek wielu wspólnot, z których najważniejsza jest rodzina, następnie wspólnota lokalna (wiejska, sąsiedzka, gminna itd.), wspólnota narodowa, a także wspólnoty religijne, kulturalne, zawodowe i inne. Podstawą postępowania jednostki powinny być wartości moralne, które nie powinny podlegać relatywizacji, to znaczy nie zależą od sytuacji i warunków, lecz powinny być traktowane jako wartości absolutne, na nich opiera się całe życie społeczne. Dla chrześcijańskich demokratów istotną wartością jest człowiek stworzony przez Boga na jego obraz i podobieństwo, wyposażony w wolność, świadomość i elementarne prawa, z których istotne jest prawo do życia od poczęcia do naturalnej śmierci. Wśród priorytetowych wartości wymienia się – obok poszanowania życia i instytucji rodziny – także pracę, własność prywatną, solidarność i odpowiedzialność. Zasady solidaryzmu społecznego i dobra wspólnego powinny być zaporą przed egoizmem klasowym. Krytyce poddawany jest konsumpcjonizm jako postawa, która prowadzi do pogoni za dobrami materialnymi, jednocześnie do wypaczenia i zredukowania godności ludzkiej.
Pogląd polityczny i gospodarczy Ustrojem politycznym propagowanym przez chrześcijańskich demokratów jest demokracja, która szczególny nacisk kładzie na rozwój wszelkich form samorządności lokalnej i zasadę pomocniczości. Wynika to z poglądu, że na najniższych szczeblach życia publicznego najpełniej może być realizowany ideał solidaryzmu społecznego. W dziedzinie polityki gospodarczej chrześcijańscy demokraci są autorami koncepcji społecznej gospodarki rynkowej. Jest to model, który w pełni respektuje własność prywatną, ale jednocześnie uwzględnia potrzebę umiarkowanej ingerencji państwa w sferę socjalną. W takim duchu sformułowany jest na przykład program polityczny największej na świecie partii chrześcijańskich demokratów – niemieckiej CDU (Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej).
Współczesne zmiany ideologiczne Większość dużych partii chadeckich powstałych po II wojnie światowej oddaliła się od katolickich korzeni i przyjęła charakter ponadwyznaniowy. Członkami partii są także osoby należące do religii innych, niż chrześcijaństwo oraz określające się jako niewierzące. Współczesna chrześcijańska demokracja inspirowana jest zasadami etyki chrześcijańskiej, zrezygnowała natomiast z odniesień do religii.
Najistotniejszymi zasadami, którymi kierują się obecnie chadecy są: uznanie istnienia rzeczywistości niematerialnej, duchowej; etyka w polityce; godność człowieka; dbałość o dobro wspólne; doskonalenie społeczeństwa.
Z czasem założenia chadecji zostały rozszerzone także o postulaty ekologiczne.
Chrześcijańscy demokraci nie walczą o ścisłe połączenie religii i państwa oraz akceptują autonomię Kościoła i państwa. Część osób i środowisk identyfikujących się jako chrześcijańscy demokraci akceptuje rozwody, legalizację aborcji i formalne związki osób tej samej płci.
Znaczenie polityczne Partie, które można zaliczyć do nurtu chadeckiego, w większości powstały dopiero po drugiej wojnie światowej, kiedy nastąpiło zbliżenie partii katolickich i protestanckich. W praktyce politycznej Europy Zachodniej chrześcijańska demokracja doszła do ogromnego znaczenia politycznego. Ugrupowania wprost określające się jako chadeckie lub ideowo pokrewne chadecji przez wiele lat rządziły lub odgrywały istotną rolę:
w Austrii – Austriacka Partia Ludowa (ÖVP); w Belgii – Partia Socjalno-Chrześcijańska – PSC i Chrześcijańska Partia Ludowa – CVP; w Holandii – Apel Chrześcijańsko-Demokratyczny (CDA); na Malcie – Partia Narodowa (PN); w Niemczech – Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna – CDU i Unia Chrześcijańsko-Społeczna – CSU; w Polsce – Platforma Obywatelska, Prawo i Sprawiedliwość, Polskie Stronnictwo Ludowe, Polska 2050 Rzeczypospolitej Polskiej; na Ukrainie – Związek Chrześcijańsko-Demokratyczny (ХДС); we Włoszech – Chrześcijańska Demokracja – obecnie Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna – CDU i Chrześcijańsko-Demokratyczne Centrum – CCD; w Szwajcarii – Chrześcijańsko-Demokratyczna Partia Ludowa Szwajcarii (CVP).
Zobacz też Chrześcijańska Demokracja III Rzeczypospolitej Polskiej Chrześcijański Związek Jedności Narodowej Europejska Partia Ludowa fundamentalizm konserwatyzm Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji Socjalizm chrześcijański
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Konserwatyzm społeczny