thumb|Administratorzy Wikipedii i projektów siostrzanych na konferencji Wikimania 2026 Administratorzy Wikipedii – część społeczności wikipedystów, którym społeczność danej wersji językowej Wikipedii przyznała dodatkowe uprawnienia techniczne. Administratorzy wykonują zadania związane m.in. z utrzymaniem porządku, ochroną stron, przeciwdziałaniem wandalizmom oraz wykonywaniem czynności technicznych niedostępnych większości edytorów. Są oni wolontariuszami i nie są związani prawnie z Wikimedia Foundation, organizacją hostującą Wikipedię.

Administratorzy Wikipedii stali się przedmiotem badań z zakresu informatyki społecznej, współpracy wspomaganej komputerowo oraz badań nad społecznościami internetowymi. Naukowcy analizowali zarówno proces uzyskiwania uprawnień administracyjnych, jak i funkcjonowanie administratorów po ich uzyskaniu. Przedmiotem zainteresowania były m.in. kryteria wyboru nowych administratorów, ich rola przywódcza, wpływ na aktywność innych użytkowników oraz czynniki związane z aktywnością i stażem administratorów. Badania przedstawiają administratorów nie tylko jako użytkowników posiadających dodatkowe uprawnienia techniczne, lecz także jako istotny element organizacji i funkcjonowania społeczności Wikipedii.

Rola administratorów Nadanie uprawnień administratora daje dostęp do funkcji, które nie są dostępne wszystkim użytkownikom. Narzędzia te służą przede wszystkim do działań porządkowych i prewencyjnych. Administratorzy uczestniczą również w rozwiązywaniu konfliktów, egzekwowaniu zasad, koordynowaniu działań społeczności oraz kształtowaniu i stosowaniu lokalnych zasad.

Zakres technicznych uprawnień administratorów może różnić się pomiędzy poszczególnymi wersjami językowymi Wikipedii. Do podstawowych funkcji należą m.in. zabezpieczanie i odbezpieczanie stron oraz zmiana poziomu ich zabezpieczenia, usuwanie i przywracanie stron, przeglądanie historii usuniętych stron i wersji stron, blokowanie i odblokowywanie użytkowników oraz edytowanie stron objętych zabezpieczeniem, w tym strony głównej. W początkowym okresie Wikipedii tylko jego założyciel Jimmy Wales miał możliwość blokowania innych użytkowników. W 2004 roku zrezygnował z tego uprawnienia, które następnie zostało przyznane administratorom.

Posiadanie statusu administratora jest wymagane wobec kandydatów do bardziej wyspecjalizowanych funkcji. Zalicza się do nich uprawnienia: CheckUser (które daje dostęp do adresów IP), Oversight (które pozwala na ukrywanie danych prywatnych z historii stron) czy stewarda (które daje możliwość zmian uprawnień użytkownika na wszystkich wersjach językowych Wikipedii).

Przyznawanie i utrata uprawnień Sposób wyboru administratorów jest ustalany niezależnie przez poszczególne wersje językowe Wikipedii. Procedura przyznawania uprawnień jest znana w wielu Wikipediach pod nazwą Request for Adminship (RfA; także „przyznawanie uprawnień administratora”, PUA). Kandydatura jest przedstawiana społeczności, która może zadawać kandydatowi pytania i wyrażać swoje stanowisko. Szczegółowe zasady i sposób rozstrzygania postępowania różnią się pomiędzy wersjami językowymi. Większość głosów, którą kandydat powinien uzyskać, wynosi około 80% i zależy od wersji językowej.

Administrator może utracić swoje uprawnienia z różnych przyczyn, przy czym szczegółowe procedury zależą od wersji językowej Wikipedii. Wśród możliwych przyczyn znajdują się dobrowolna rezygnacja, utrata uprawnień w związku z długotrwałą nieaktywnością oraz decyzja odpowiedniego organu społeczności.

Badania naukowe thumb|Moppy the Mop, nieoficjalna maskotka administratorów Wikipedii (Wikimania 2025) Kryteria wyboru Zdaniem Dariusza Jemielniaka oprócz formalnych kryteriów kandydaci na administratorów muszą spełniać szereg nieformalnych wymagań. Znaczenie ma przestrzeganie zasad i zaleceń Wikipedii, przyjazne podejście do nowych użytkowników, otrzymywanie wyróżnień w postaci tzw. gwiazdek, brak wcześniejszych blokad oraz udział w tworzeniu lub współtworzeniu wartościowych artykułów. Istotna jest również aktywność w sprawach związanych z usuwaniem artykułów oraz udział w tworzeniu zasad i życiu społeczności. Wymagana minimalna liczba wszystkich edycji różni się pomiędzy wersjami językowymi, jednak według Jemielniaka bywa przede wszystkim wykorzystywana jako argument przeciwko kandydatom, których dorobek edytorski uznaje się za zbyt mały. Od kandydatów oczekuje się także udziału w dyskusjach społeczności, pomocy nowym użytkownikom, monitorowania ostatnich zmian oraz zgłaszania wandalizmów.

Badania Moiry Burke i Roberta Krauta nad procesem wyboru administratorów Wikipedii wykazały, że rzeczywiste kryteria awansu nie zawsze odpowiadały kryteriom deklarowanym przez społeczność. Analiza 1551 zgłoszeń do funkcji administratora z lat 2006–2007 wskazała, że większe znaczenie dla powodzenia kandydatury miało rozległe i zróżnicowane doświadczenie w Wikipedii, aktywność na stronach dyskusji artykułów oraz stosowanie opisów edycji. Jednocześnie wykonywanie typowych prac porządkowych, takich jak cofanie wandalizmów czy zgłaszanie problemów administratorom, nie zwiększało prawdopodobieństwa uzyskania uprawnień, a częstsze korzystanie z formalnych mechanizmów rozwiązywania sporów wiązało się z mniejszą szansą powodzenia. Autorzy wskazali tym samym na rozbieżność między formalnie przyjętymi zasadami a praktyką podejmowania decyzji przez społeczność Wikipedii.

Aktywność i wpływ Autorzy pracy Manipulation Among the Arbiters of Collective Intelligence: How Wikipedia Administrators Mold Public Opinion przeanalizowali zmiany w zachowaniu użytkowników przed i po uzyskaniu uprawnień administratora. Stwierdzili, że administratorzy jako grupa po uzyskaniu uprawnień częściej angażowali się w edycję kontrowersyjnych tematów, co autorzy uznali za naturalną konsekwencję ich roli w rozstrzyganiu sporów. Dodatkowo administratorzy jako grupa obniżają swoje wyniki w zakresie koncentracji tematycznej; choć mogą angażować się w edycję określonych kontrowersyjnych tematów, po uzyskaniu uprawnień administratora ich działalność edycyjna jest w rzeczywistości mniej skoncentrowana tematycznie niż wcześniej.

Socjolog Piotr Konieczny zwrócił uwagę na paradoks statusu administratorów Wikipedii: mimo że dysponują dodatkowymi uprawnieniami technicznymi i są nadreprezentowani wśród osób edytujących strony zawierające zasady Wikipedii, trwałość ich edycji jest niemal taka sama jak w przypadku edycji zwykłych użytkowników. Analiza pięciu podstawowych zasad Wikipedii, określanych jako „Pięć filarów”, wykazała, że tylko w jednym przypadku – dotyczącym praw autorskich i związanych z nimi kwestii prawnych – administratorzy stanowili większość wśród dziesięciu najbardziej aktywnych redaktorów danej strony. Konieczny podkreślał również, że od administratorów oczekuje się przestrzegania wyższych standardów zachowania i że są oni szczególnie narażeni na krytykę. Przypadki, w których administrator powołuje się na swoją pozycję lub grozi innym użytkownikom wykorzystaniem swoich uprawnień, mogą być rozpatrywane na publicznej stronie zgłoszeń dotyczących administratorów, a w poważniejszych przypadkach także przez Komitet Arbitrażowy, który może wydawać wiążące decyzje wobec innych użytkowników.

Badania Haiyi Zhu, Roberta Krauta i Aniketa Kittura dotyczące przywództwa w społeczności Wikipedii wykazały, że na aktywność użytkowników wpływają zachowania przywódcze podejmowane nie tylko przez osoby posiadające formalne uprawnienia, lecz także przez zwykłych uczestników społeczności. Autorzy stwierdzili, że zachowania polegające na udzielaniu wsparcia i koncentrowaniu się na innych użytkownikach oraz działania związane z konkretnymi zadaniami mogą zwiększać ich motywację do dalszego udziału w tworzeniu Wikipedii, podczas gdy zachowania o charakterze awersyjnym, związane z negatywnym oddziaływaniem na innych, prowadziły do spadku ich aktywności. Jednocześnie osoby posiadające formalny status przywódców, w tym administratorzy, wywierały na ogół większy wpływ na innych użytkowników niż osoby pozbawione takich uprawnień.

Badanie Anny Karczewskiej dotyczące społeczności administratorów siedmiu wschodnioeuropejskich wersji Wikipedii wykazało, że długość stażu administratorów wiąże się z ich aktywnością społeczną i merytoryczną. Im dłuższy był staż administratora, tym wyższy był poziom jego aktywności społecznej oraz wkładu w tworzenie treści Wikipedii. Średni staż administratorów wynosił około 15–16 lat w większości badanych wersji językowych; krótszy był w Wikipedii czeskiej i ukraińskiej i wynosił odpowiednio 12,94 oraz 12,54 roku. Jednocześnie autorka wskazała, że większość administratorów wykonywała od 0 do 200 działań administracyjnych rocznie, podczas gdy najwyższa aktywność przypadała na mniejszość tej grupy. W wersjach Wikipedii z mniejszą liczbą administratorów praca i odpowiedzialność były rozłożone bardziej równomiernie.

Liczebność i rekrutacja W badaniu opublikowanym w 2026 roku Asikin-Garmager i współautorzy przeanalizowali administratorów 284 wersji językowych Wikipedii, wykorzystując dane z rejestrów działań administracyjnych, ponad 3000 ankiet oraz 12 wywiadów. Autorzy wykazali, że ponad połowa analizowanych wersji językowych odnotowała wzrost lub stabilizację liczby administratorów od 2018 roku, podczas gdy w około dwóch trzecich najbardziej aktywnych Wikipedii ich liczba malała. Według autorów spadek ten był przede wszystkim związany z niewystarczającą rekrutacją nowych administratorów, a nie z wyjątkowo wysokim poziomem odejść.

Autorzy pracy Modeling Wikipedia admin elections using multidimensional behavioral social networks zwrócili uwagę na problem malejącej liczby nowo wybieranych administratorów Wikipedii. Analiza procedur wyboru administratorów na polskojęzycznej Wikipedii wykazała, że odsetek udanych postępowań PUA systematycznie malał: z 57–70% w latach 2005–2008 do 47% w 2009 roku i 42% w 2010 roku. Autorzy rozważali kilka możliwych wyjaśnień tego zjawiska, w tym zmieniające się kryteria oceny kandydatów związane z ich doświadczeniem. Postawili hipotezę, że znaczenie mogą mieć relacje pomiędzy kandydatami a dotychczasowymi administratorami oraz podobieństwo ich doświadczenia edytorskiego; nie zostały one jednak przedstawione jako jednoznacznie potwierdzone wyjaśnienie spadku liczby udanych wyborów.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Wikipedia Kategoria:Wikipedyści